نوشته سعید بوعمامه

یادداشت پیشین ما به جنگ در لبنان اختصاص داشت، کشوری که در منطقه‌ای با اهمیت راهبردی جهانی قرار گرفته است. منطقه هند و اقیانوس آرام نیز بدون شک دومین گره استراتژیک جهان به شمار می‌رود.

هند و اقیانوس آرام نام منطقه‌ای جغرافیایی است که از اقیانوس آرام تا اقیانوس هند گسترش می‌یابد. این منطقه یکی از مهم‌ترین مسیرهای تجاری جهان است و ذخایر اصلی رشد جهانی را در خود جای داده است. به عنوان نمونه، پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که تا سال ۲۰۳۰، منطقه هند و اقیانوس آرام نزدیک به ۶۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهان را به خود اختصاص خواهد داد.

از زمان ریاست جمهوری دونالد ترامپ، مفهوم هند و اقیانوس آرام به‌طور آشکار با استراتژی موسوم به «مهار چین» همراه شده است. ایالات متحده برای دستیابی به این هدف به «گفتگوی امنیت چهارگانه» (QUAD) که آمریکا، ژاپن، استرالیا و هند را گرد هم می‌آورد، تکیه دارد و این همکاری شامل توافقات راهبردی و رزمایش‌های نظامی مشترک است.

وزارت امور خارجه فرانسه در فوریه ۲۰۲۲ در سندی آنچه در این منطقه در جریان است را این‌گونه توضیح می‌دهد: «هند و اقیانوس آرام به‌طور فزاینده‌ای به عنوان عرصه راهبردی قرن بیست و یکم خود را تحمیل کرده است. افزایش قدرت چین، توازن‌های سنتی را بر هم زده است. هرچند چندین تهدید همچنان پابرجاست (گسترش سلاح‌های هسته‌ای، جرایم سازمان‌یافته فراملی، تروریسم جهادی، دزدی دریایی، ماهیگیری غیرقانونی…)، اما رقابت چین و آمریکا شدت گرفته و تنش‌های جدیدی را به وجود آورده است».

نظامی‌سازی اقیانوس آرام

در آوریل گذشته، ایالات متحده موفق به توافقی با فیلیپین شد تا سامانه جدید موشک‌های میان‌برد با نام «تایفون» را مستقر کند که قادر است موشک‌های کروز تاماهاک و موشک‌های ضدبالستیک SM 66 را شلیک کند. استقرار فوری این سامانه در شمال فیلیپین، به‌ویژه در جزیره لوزون، به‌روشنی اهداف احتمالی این تسلیحات را نشان می‌دهد، چرا که این جزیره در فاصله ۳۲۰ کیلومتری تایوان قرار دارد.

ستاد مشترک ایالات متحده در بیانیه‌ای ضمن اشاره به این استقرار، اعلام کرد که «استقرار سامانه تایفون در فیلیپین، نقطه عطفی است که نشان‌دهنده افزایش قابلیت همکاری، آمادگی و توان دفاعی در هماهنگی با نیروهای مسلح فیلیپین است».

علی‌رغم واکنش‌های منفی چین و روسیه که افزایش خطر جنگ ناشی از این موشک‌ها را محکوم کردند، مشاور امنیت ملی فیلیپین، ادواردو آنیو، در ۲۰ سپتامبر [۲۰۲۴] اعلام کرد که دولت فیلیپین پیش‌بینی می‌کند حضور این تسلیحات در خاک این کشور دائمی باشد: «سامانه موشکی تایفون به‌طور دائمی در فیلیپین مستقر شده است. هیچ برنامه‌زمان‌بندی برای خروج آن وجود ندارد، زیرا ما به این تأسیسات برای آموزش نیاز داریم».

این تصمیم فیلیپین را به یکی از بازیگران کلیدی استراتژی مهار چین، یعنی منزوی و محاصره کردن این کشور، تبدیل می‌کند. به یاد بیاوریم که در سال ۱۹۶۱ ایالات متحده به دلیل تصور اینکه استقرار موشک‌های شوروی در کوبا امنیتش را تهدید می‌کند، جهان را در آستانه یک جنگ هسته‌ای قرار داد. همچنین باید به یاد داشته باشیم که فاصله میان کوبا و ایالات متحده همانند فاصله چین و فیلیپین است… جای تردیدی نیست که استانداردهای دوگانه در واشنگتن امری رایج است.

واکنش‌های منطقی و قابل‌انتظار

همان‌طور که پیش‌بینی می‌شد، واکنش چین و روسیه به‌سرعت رخ داد: در ۲۰ سپتامبر [۲۰۲۴]، سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، در یک کنفرانس خبری اعلام کرد: «اگر موشک‌های میان‌برد و کوتاه‌برد آمریکایی از فیلیپین به ایالات متحده منتقل نشوند، روسیه تمام اقدامات نظامی لازم برای مقابله با آن‌ها را اتخاذ خواهد کرد […] ما تمامی تصمیمات لازم را بر اساس ارزیابی وضعیت و تحلیل کارشناسان اتخاذ خواهیم کرد. [….] ما تمامی اقدامات عملی لازم، از جمله برقراری توازن مستقیم در حوزه نظامی، را به کار خواهیم بست».

به همین ترتیب، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، هشدار داد که باقی‌ماندن موشک‌های آمریکایی در منطقه، تنها می‌تواند به یک رقابت تسلیحاتی مضر برای تمامی ملت‌های منطقه منجر شود: «استقرار موشک‌های آمریکایی در فیلیپین، صلح و ثبات منطقه را به خطر می‌اندازد. این استقرار به نفع کشورهای منطقه و مردم آن‌ها نیست».

وب‌سایت خبری چینی گلوبال تایمز موضع دولت چین را این‌گونه خلاصه کرد: «در حال حاضر فیلیپین فکر می‌کند که ایالات متحده به او هدیه می‌دهد، اما در واقع آنچه ایالات متحده ارائه می‌دهد سمی است که روابط فیلیپین با چین و سایر کشورهای منطقه را تخریب کرده و صلح منطقه را به خطر می‌اندازد».

از گفتار به عمل، شب ۲۴ سپتامبر دولت چین تصمیم گرفت یک موشک بالستیک قاره‌پیما را در اقیانوس آرام آزمایش کند. این موشک که تنها دارای یک کلاهک هسته‌ای غیرواقعی بود، از جزیره هاینان پرتاب شد و ۱۱,۷۰۰ کیلومتر دورتر در دریا فرود آمد. البته این‌گونه آزمایش‌ها از سوی چین امر جدیدی نیست، اما معمولاً این آزمایش‌ها در خاک خود این کشور انجام می‌شود.

پیامی سیاسی روشن

ارتش آزادی‌بخش خلق [چین] این عملیات را در بیانیه‌ای چنین تشریح کرد: «نیروی موشکی ارتش آزادی‌بخش خلق در ۲۵ سپتامبر ساعت ۰۸:۴۴ (۰۰:۴۴ به وقت گرینویچ) یک موشک بالستیک قاره‌پیما حامل یک کلاهک تمرینی را با موفقیت در آب‌های اقیانوس آرام پرتاب کرد. این موشک با دقت در محدوده دریایی تعیین‌شده فرود آمد. این پرتاب موشک بخشی از برنامه آموزشی سالانه نیروی موشکی است و مطابق با قوانین و رویه‌های بین‌المللی است و هدف آن هیچ کشور یا هدف خاصی نیست».

با اطلاع‌رسانی قبلی به مقامات آمریکایی و فرانسوی در مورد این آزمایش و تصمیم به انجام آن خارج از خاک چین و اجرای سریع آن پس از اعلام تصمیم ایالات متحده مبنی بر نگه‌داشتن موشک‌های خود در فیلیپین، پکن پیامی سیاسی واضح ارسال می‌کند: این کشور مصمم است به سیاست مهار آمریکا واکنش نشان دهد.

خطر یک جنگ گسترده به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است، چه در خاورمیانه و چه در منطقه هند و اقیانوس آرام. بیش از هر زمان دیگری لازم است که یک جنبش مردمی گسترده برای صلح شکل بگیرد.


متن اصلی: اینجا