«درود بر انسانهای آزاده جهان»: سخنان یحیی سنوار به نقل از خودش
خالد حروب
اظهارات رهبر فقید حماس نشاندهنده یک شخصیت و رهبر پیچیده است که با تصویر سطحی و شرورانهای که رسانههای غربی ارائه میدهند، در تضاد است.
هفته گذشته، میلیونها نفر در سراسر جهان، تصاویر پهپادی از لحظات پایانی یحیی سنوار را تماشا کردند؛ او که در آخرین مبارزهاش با اسرائیل در رفح در ۱۶ اکتبر جان خود را از دست داد.
این رهبر فقید حماس در غزه، که از سال ۱۹۸۹ تا آزادیاش در سال ۲۰۱۱ به عنوان بخشی از مبادله زندانیان، ۲۲ سال را در زندان اسرائیل گذرانده بود، توسط رسانههای اصلی اسرائیلی، آمریکایی و غربی به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است.کامالا هریس، معاون رئیسجمهور آمریکا نیز کشته شدن سنوار توسط ارتش اسرائیل را تحسین کرد. حماس در ایالات متحده، بریتانیا و اتحادیه اروپا به عنوان یک گروه تروریستی شناخته میشود.
توصیف رهبران مقاومت به عنوان «تروریست» از سوی غرب، موضوع جدیدی نیست، بلکه میراثی ناخوشایند از دوران استعمار است. در فلسطین، استعمارگران اولیه بریتانیا، نمایندگان صهیونیست آنها و دولت اسرائیل پس از آن، هر رهبر ملیگرای فلسطینی را تروریست مینامیدند.
اما برای فلسطینیان، چنین برچسبهایی مانند «تروریسم» هیچ ارزشی ندارد. برای آنها، سنوار در فهرست طولانی قهرمانان مقاومت فلسطینی قرار دارد که برای رهایی و تعیین سرنوشت خود در برابر استعمار بریتانیا و سپس اسرائیل مبارزه کردند و جان دادند. ذهن سیاسی برای مقابله با آنچه که فلسطینیان آن را شهادت شرافتمندانه – مرگ در میدان نبرد – میدانند، چندین روایت مشکوک به سرعت شکل گرفت تا سنوار و زندگی او را بیاعتبار کنند.
در واقع، این نوع برخورد با رهبران فلسطینی از سوی رسانههای غربی معمول است که اغلب روایتهای اسرائیلی را درباره رهبران فلسطینی بازگو میکنند.
در بهروزرسانی جدید کتابم، «حماس: راهنمای مبتدیان»، چندین نقل قول از سنوار را که از سخنرانیهای عربی او به انگلیسی ترجمه شده، آوردهام؛ این نقل قولها تضاد شدیدی بین شخصیت واقعی او و تصویری که رسانههای اسرائیلی و غربی ارائه میدهند، نشان میدهد.
یکی از لحظات مهمی که حتی از دید کسانی که حماس را بهطور دقیق دنبال میکردند نیز پنهان ماند، یک کنفرانس مطبوعاتی بود که سنوار در ۲۶ می ۲۰۲۱، چند روز پس از پایان درگیری ۱۱ روزه «شمشیر قدس» با اسرائیل که در ۱۰ می آغاز شد، برگزار کرد.
در این کنفرانس مطبوعاتی که یک ساعت و ۴۳ دقیقه طول کشید، سنوار به انواع سؤالات پاسخ داد و فرصتی برای آشنایی عمیقتر با ذهن سیاسی و نظامی او فراهم شد.
او درباره اولویت مقاومت مسالمتآمیز و مردمی بر اقدام نظامی سخن گفت، از خیانت آمریکا و دولتهای غربی به فلسطینیان ابراز تأسف کرد و امکان آتشبس بلندمدت با اسرائیل و صلح جامع در منطقه را بررسی کرد.
سنوار همچنین بار دیگر هشدار داد که غزه مانند یک دیگ تحت فشار است که اگر شرایط تغییر نکند، منفجر خواهد شد. با نگاهی به گذشته، تحلیل سخنان او در آن کنفرانس مطبوعاتی به یک نتیجه منتهی میشد: بنبست غزه به نقطه انفجار خواهد رسید و حماس در مرکز آن قرار دارد.
برای بزرگداشت مرگ او، بخشی از اظهاراتش در آن کنفرانس را ترجمه کردم. اگرچه گزیدههای زیر تنها نمونهای از سخنان اوست، شاید بتوانند بخشی از تصویر شرورانهای که در گزارشهای غربی ارائه شده، متعادل کنند.
«فلسطین آزاد، آزاد» سنوار سخنانش را با درود به فلسطینیان، عربها و معترضان بینالمللی که از فلسطین حمایت کردند، آغاز کرد.
او ابتدا به شهروندان فلسطینی اسرائیل خطاب کرد: «درود بر شما، زنان و مردان بزرگ در سرزمین ما که در سال ۱۹۴۸ اشغال شد، در حالی که به هویت فلسطینی، اسلامی و مسیحی خود پایبند ماندهاید و جزئی از این موجودیت بیگانه [اسرائیل] نشدهاید.»
پس از تشکر از عربهایی که در حمایت از فلسطین به خیابانها آمدند و ساکنان محله شیخ جراح در قدس شرقی اشغالی، توجه خود را به حامیان بینالمللی معطوف کرد: «درود بر مردم آزاد جهان از تمام کشورها، نژادها و ملتها که با شعار ‹فلسطین آزاد، آزاد› به خیابانها آمدند و جنایات اشغال علیه کودکان، زنان و غیرنظامیان ما را محکوم کردند.»
درباره وحدت و مقاومت سنوار به تمجید از فرماندهان نظامی سایر جناحهای فلسطینی، از جمله فتح، رقیب اصلی حماس، و تلاشهای خود برای دستیابی به وحدت میان آنها شهرت داشت.
او در سخنانش به یاسر عرفات، رهبر فقید فلسطین اشاره کرد و قول داد که حماس به مبارزه برای آزادی که او آغاز کرده بود، ادامه خواهد داد: «درود بر روح رهبر ابو عمار [عرفات]. به او میگویم در این مناسبت: ‹آرام بخواب، ابو عمار. تو در حالی که تلاش میکردی توان مبارزاتی مردم ما را تقویت کنی، جان دادی.’»
سخنان مشابهی نیز به سایر رهبران فقید، از جمله فتحی شقاقی از جهاد اسلامی فلسطین که در سال ۱۹۹۵ توسط اسرائیل ترور شد، و ابو علی مصطفی از جبهه خلق برای آزادی فلسطین (PFLP) که در سال ۲۰۰۱ توسط اسرائیل کشته شد، ابراز شد.
«به کمک خداوند، ما توانستیم مردم فلسطین را پس از سالها تفرقه متحد کنیم. همه با هم بیرون آمدند: حماس، فتح، جبهه خلق، جهاد اسلامی – وابستگان به جناحها و غیر وابستگان، همگی برای مقاومت شعار دادند.
«همه با جان و خون برای دفاع از الاقصی شعار میدادند. مردان و زنان، مذهبی و غیرمذهبی، فریاد میزدند، ‹شمشیر در برابر شمشیر، همه ما مردان محمد ضیف [فرمانده شاخه نظامی حماس] هستیم.’»
سنوار همچنین به عملیات تلافیجویانه ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که توسط گروههای مقاومت فلسطینی برنامهریزی شده بود، اشاره کرد و هشداری جدی به اسرائیل داد که در صورت ادامه تجاوزاتش به مسجدالاقصی، با عواقب آن روبهرو خواهد شد.
هشدارهای سنوار به اسرائیل همچنان ادامه یافت، در حالی که او شرایط اقتصادی وخیم غزه ناشی از محاصره شدید را محکوم میکرد.
سنوار، علیرغم تهدیدهای خود به مقاومت مسلحانه، بر اهمیت اولویت دادن به مقاومت غیرمسلحانه تأکید کرد و به اعتراضات مسالمتآمیز «راهپیمایی بزرگ بازگشت» اشاره کرد که خود او طراح آن بود.
«تا مردم خود را از هول و هراس جنگ نجات دهیم، ما واقعاً معتقدیم – و همیشه معتقد بودهایم – که مردم ما باید روشهای مختلف مقاومت را با هم ترکیب کنند: مقاومت مسالمتآمیز و مردمی… در کنار مقاومت مسلحانه در شکلهای مختلف آن، علاوه بر تلاشهای سیاسی و دیپلماتیک.»
راهحلهای سیاسی حتی در حالی که او خطوط قرمز خود را حفظ میکرد، سنوار تعهد خود را به ارائه یک راهحل صلحآمیز بلندمدت برای مردمش ابراز کرد که شامل امکان آتشبس با اسرائیل بود.
«یکی از خبرنگاران شبکههای آمریکایی از من پرسید: ‹پیام شما به رئیسجمهور بایدن چیست؟› با یک جمله پاسخ دادم: اشغالگر را مجبور کنید به قوانین و قطعنامههای بینالمللی پایبند باشد. اگر اشغالگر تبعیت کند، امکان یک آتشبس بلندمدت وجود دارد – چه چهار سال، پنج سال یا بیشتر.»
این نقل قولها از سخنان سنوار نشاندهنده یک رهبر پیچیده است که با تصویری سطحی و تحقیرآمیز که رسانههای غربی ارائه میدهند، در تضاد است.
کسانی که از نزدیک او را میشناختند، به فروتنی و شخصیت مردمی او که باعث محبوبیتش در میان فلسطینیان عادی در غزه شده بود،
او را ستایش میکردند. یکی از پستهای رسانههای اجتماعی یک فلسطینی به نام ایمن الحفی، افکار و احساسات اکثر فلسطینیان را اینگونه توصیف کرده است (پست زیر):
پست فیسبوک درباره سنوار «او در تونلی پنهان نشده بود، و نه در میان آوارگان در چادرها، بیماران در بیمارستانها یا غیرنظامیان در خانههایشان بود. او در همانجایی بود که سرسختترین جنگجویان ایستاده بودند – کسانی که مصممترین و ماهرترین در نبرد بودند. او به دنبال امنیت یا رفاه نبود. اگر به دنبال آسایش و امنیت بود، هرگز به مردانش دستور نمیداد تا به بری و رعیم [دو شهرک کیبوتس در مرز اسرائیل و غزه که توسط حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ مورد حمله قرار گرفتند] حمله کنند.
او بهطور قابلتوجهی لاغر به نظر میرسید، گویی گرسنگی و کشتاری که بر مردمش نازل شده بود، او و خانوادهاش را نیز تحت تأثیر قرار داده بود. تصمیمها و اقدامات او در ۷ اکتبر فقط برای یافتن بهترین راه برای مردم و هدفش بود.»
دیدگاههای مطرح شده در این مقاله متعلق به نویسنده است و لزوماً منعکسکننده سیاستهای تحریریه Middle East Eye نیستند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 