نویسنده: راینر روپ
چه ترامپ و چه هریس پیروز شوند، هر دو با استراتژیهای شدید و متفاوت تلاش خواهند کرد تا پیشرفت چین به عنوان یک قدرت علمی و صنعتی بزرگ را متوقف کنند، که عواقب بدی برای آمریکا و متحدانش در اروپا خواهد داشت.
ترامپ و هریس رویکردهای متفاوتی برای محدود کردن تسلط روزافزون چین در تولید فناوریهای پیشرفته پیشنهاد میکنند. ترامپ به اقدامات یکجانبه و تهاجمی، از جمله افزایش تعرفهها بر واردات چینی، بهویژه خودروهای برقی، برای حفاظت از بازار آمریکا تأکید دارد. هریس از یک استراتژی چندجانبه و هدفمند حمایت میکند که شامل همکاری با متحدانی مانند اروپا برای مقابله با پیشرفتهای خاص چین است. با وجود تلاشهای آمریکا و اتحادیه اروپا برای محدود کردن صعود چین، این کشور به گسترش خود در زمینههای خودروهای برقی، رباتیک و کشتیسازی با سرمایهگذاریهای استراتژیک و سیاستهای صنعتی هدفمند ادامه میدهد.
پیشرفتهای چین نشان میدهد که اقدامات غربی برای متوقف کردن رشد این کشور از طریق تعرفهها، تحریمها یا تحریمها موفق نخواهد بود. در برخی زمینهها ممکن است رشد کند، اما به هیچ وجه نمیتوان آن را به طور کامل متوقف کرد. همچنین چین به سرعت در حال تنوع بخشیدن به بازارهای خود به سمت جنوب جهانی است. از طریق سرمایهگذاریهای کلان در طرح «کمربند و جاده»، چین در جنوب جهانی قدرت خرید سریعی ایجاد کرده و بدین ترتیب بازارهای جدیدی برای محصولات خود، از جمله محصولات فناوری پیشرفتهاش، ایجاد میکند که نیازی به نگرانی از رقابت غرب ندارند.
حتی اگر کشورهای صنعتی غربی بتوانند تحت پوشش تعرفههای بالا بدون استفاده از مواد اولیه چینی فناوری معادل تولید کنند، محصولات نهایی غربی در بازارهای جنوب جهانی از نظر قیمت رقابتی نخواهند بود. به طور کلی، انتظار میرود که چین همچنان برای زنجیرههای تأمین جهانی اهمیت زیادی داشته باشد، به ویژه در بازارهای منطقهای در کوره اقتصادی آسیا. هر تلاشی از سوی تولیدکنندگان غربی برای دور زدن چین منجر به افزایش هزینههای محصولات نهایی خواهد شد و شرکتهای غربی را از بازارهای بینالمللی خارج خواهد کرد.
حدود دو دهه پیش، چین به عنوان بزرگترین کارخانه جهان برای کالاهای ارزان شناخته میشد. امروز چین در صدر صنایع پیچیده و با دقت بالا قرار دارد، توسعهای که نتیجه سالها سیاست صنعتی و سرمایهگذاریهای قابل توجه دولتی در آموزش و زیرساختها بوده است.
«چشمانداز جهانی تغییر کرده است – چین دیگر شاگرد صنعت پیشرفته نیست بلکه اکنون در رقابت با غرب همتراز است»، این جمله را تحلیلگر اقتصادی ژائو ژیجیانگ از اندیشکده «آنباوند» پکن در مصاحبهای با روزنامه «ساوت چاینا مورنینگ پست» نقل کرده است.
صنعت خودروسازی اروپا: رقابت سخت با چین در بازار خودروهای برقی
سازندگان خودروهای برقی چینی اکنون نه تنها قادرند با رقبای غربی خود رقابت کنند بلکه کیفیت مشابه یا حتی بهتری را با قیمت کمتر ارائه میدهند. این موضوع همچنین شامل رباتیک صنعتی و کشتیسازی نیز میشود. علاوه بر فناوری، غرب باید با این واقعیت روبرو شود که چین ممکن است نیمی یا حتی بیشتر از سهم بازار جهانی را در این بخشها تصاحب کند.
سی میلیون خودروی برقی که چین در سال 2023 تولید کرده است، بیش از 60 درصد تولید جهانی را تشکیل میدهد. سازندگانی مانند BYD که در مصاحبهای مشهور توسط ایلان ماسک، مدیرعامل تسلا، مورد تمسخر قرار گرفته بودند، اکنون به رقبای جدی تسلا تبدیل شدهاند. احتمالاً اکنون مدیران BYD هستند که میخندند. طبق آمار منتشر شده این هفته، BYD برای اولین بار فروش بیشتری نسبت به شرکت ماسک داشته و در سه ماهه سوم 2024 درآمد بیشتری نسبت به تسلا کسب کرده است. همچنین در هشت ماه اول سال جاری، BYD طبق گزارش «انجمن خودروهای مسافری چین»، توانسته است رقیب آلمانی خود یعنی فولکس واگن را در تمامی انواع خودروها، شامل خودروهای احتراق داخلی، در چین پشت سر بگذارد.
افزایش صادرات خودروهای برقی باعث شده تا چین در سال 2023 بزرگترین صادرکننده خودرو در جهان شود و با صادرات بیش از 4.91 میلیون خودرو به خارج از کشور، ژاپن را به مقام دوم سعود کند. برای متوقف کردن این روند، ایالات متحده امسال تعرفهها بر روی خودروهای برقی تولید چین را چهار برابر کرده و به 100 درصد افزایش داده است. اما در واشنگتن نگرانی وجود دارد که این مانع ممکن است با مونتاژ خودروها در مکزیک یا ارسال آنها از طریق مرز مکزیک به ایالات متحده دور زده شود؛ جایی که آنها تحت توافقنامه بین ایالات متحده، مکزیک و کانادا از مالیات واردات معاف هستند.
از ترس این حفره احتمالی، ترامپ اوایل اکتبر اعلام کرد که تعرفههایی تا 200 درصد بر روی خودروهای چینی وضع خواهد کرد تا فروش آنها در ایالات متحده را متوقف کند و پایه صنعت خودروسازی را نجات دهد.
اتحادیه اروپا نیز اقداماتی حمایتی انجام داده تا ورود خودروهای چینی را محدود کند. در یک رأیگیری داغ که در تاریخ 4 اکتبر در بروکسل انجام شد – که به ویژه به ضرر منافع آلمان بود – تعرفههای اضافی تا 35.3 درصد بر تعرفههای استاندارد اتحادیه اروپا (10 درصد) بر واردات خودروهای چینی تصویب شد.
این موانع ژئوپلیتیکی «برای مدت طولانی باقی خواهند ماند؛ احتمالاً چندین دهه»، تحلیلگر ژائو از آنباوند پیشبینی میکند و اضافه میکند: «ما وارد عصر دگرگونی جهانی شدهایم. ادغام جهانی تبدیل به یک استثنا شده است، در حالی که تجزیه فضای بینالمللی به عنوان یک روند غالب نمایان شده است.»
چین منابع دولتی قابل توجهی را برای مقابله با این روند استفاده کرده و ظرفیتهای صنعتی را ایجاد کرده است. تنها در هفت ماه اول سال جاری بیش از 140 میلیارد دلار برای صنایع نوظهور استراتژیک اختصاص یافته است.
در حالی که ایالات متحده در اکثر فناوریهای پیشرفته – به ویژه هوش مصنوعی و نرمافزار – پیشروست، مزیت گستردهتر چین در زنجیره تأمین غیرقابل انکار شده است. طبق گزارشی که ماه گذشته توسط «سازمان ترویج تجارت و سرمایهگذاری کره» منتشر شد، چین در سال 2022 مجموعاً 290,000 ربات صنعتی راهاندازی کرده است که بیش از 50 درصد نصبهای جهانی را شامل میشود.
طبق گزارشی دیگر از بنیاد تحقیقاتی غیرانتفاعی «بنیاد فناوری اطلاعات و نوآوری» که در مارس منتشر شد، چین در سال 2021 دارای سهم دوازده برابر بیشتری از رباتها نسبت به ایالات متحده بود. اتوماسیون اولویت اصلی بوده و با یارانههای سخاوتمندانه حمایت میشود.
در کشتیسازی – زمینهای که معمولاً ورود به آن دشوار است زیرا نیازمند یک مخزن عظیم نیروی کار متخصص و سطح بالایی از تخصص است – چین به صدر نشسته است. طبق گزارش وزارت صنایع و فناوری اطلاعات پکن، شرکتهایی مانند «شرکت کشتیسازی دولتی چین» طی نه ماه اول سال جاری 55.1 درصد از کشتیهای ساختهشده جهان، 74.7 درصد از سفارشات جدید و 61.4 درصد از موجودی سفارشات جهانی را تشکیل دادهاند.
با وجود اقدامات شدید ایالات متحده و اروپا برای کاهش صعود صنعتی چین، این تلاشها نمیتوانند پیشرفت آن را متوقف کنند بلکه تنها ممکن است آن را برای مدتی کوتاه کند. اما این امر فقط به ضرر غرب تمام خواهد شد زیرا پشت دیوارهای حمایتی هیچ صنعت جدیدی با قابلیت رقابت جهانی متولد نخواهد شد.
برای دور زدن موانع ایجاد شده توسط غرب، شرکتهای چینی مدتهاست که شروع به جستجوی فرصتها در خارج کردهاند و زنجیرههای تأمین بینالمللی جدیدی ایجاد کردهاند تا بازارهای ناشناخته قبلی را هدف قرار دهند. افزون بر این، ارتباط اقتصادی فزایندهای با کشورهای ASEAN برقرار شده است.
این نمونهای از تلاشهای خود چین برای «دوستیابی» (Friendshoring) محسوب میشود؛ زیرا شرکتها ظرفیتهای تولید خود را در کشورهای ویتنام، اندونزی و مالزی گسترش میدهند. اما چین همچنان مهمترین بازیگر زنجیرههای تأمین جهانی باقی خواهد ماند؛ زیرا تنوع بینظیر محصولاتش، کارایی هزینهای بالا و سیاست صنعتی مؤثر آن باعث میشود تا هزینه تولید پایین باشد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 