ما نمیخواهیم از جزایر ما برای کشتن مردم استفاده شود: چهل و پنجمین خبرنامه (۲۰۲۴)
در سراسر اقیانوس آرام، جوامع بومی موجی فزاینده از خودمختاری و مقاومت در برابر میراث استعمار غربی را رهبری میکنند. این مقاومت از دفاع از حقوق مائوریها در آئوتئاروا (نیوزیلند) تا مقابله با حضور نظامی آمریکا و فرانسه در اقیانوسیه گسترده است.
دوستان عزیز،
از طرف موسسه تریکانتیننتال: موسسه تحقیقات اجتماعی درود میفرستم.
چند هفته گذشته را با دعوت گروههایی مانند «ته کوآکا»، «رد آنت» و حزب کمونیست استرالیا در آئوتئاروا (نیوزیلند) و استرالیا گذراندم. این دو کشور که تحت تأثیر استعمار بریتانیا شکل گرفتند، از جابهجایی خشن جوامع بومی و غصب سرزمینهایشان آسیب دیدهاند. امروزه، با پیوستن به نظامیسازی اقیانوس آرام به رهبری آمریکا، مردم بومی این کشورها برای دفاع از سرزمین و شیوه زندگی خود به مبارزه برخاستهاند.
در ۶ فوریه ۱۸۴۰، پیمان وایتانگی میان نمایندگان دولت بریتانیا و گروههای مائوری آئوتئاروا امضا شد. این پیمان که مشابهی در استرالیا ندارد، قول داد که از مائوریها در استفاده از زمینها، منابع ماهیگیری، جنگلها و سایر داراییهای ارزشمندشان حمایت کند و اطمینان دهد که دو طرف پیمان در کنار هم با صلح و همکاری نیوزیلند را توسعه خواهند داد. در مدتی که در آئوتئاروا بودم، متوجه شدم که دولت ائتلافی جدید قصد دارد پیمان وایتانگی را «بازتفسیر» کند تا از حمایتهای موجود برای خانوادههای مائوری بکاهد. این برنامه شامل کاهش ابتکاراتی مانند سازمان بهداشت مائوری (ته آکا وای اورا) و برنامههایی است که استفاده از زبان مائوری (ته رئو مائوری) را در نهادهای عمومی ترویج میکنند. این مخالفت با کاهش حمایتها تنها محدود به جوامع مائوری نیست، بلکه بخشهای وسیعی از جمعیت نیز خواستار زندگی در جامعهای هستند که به پیمانهای خود پایبند باشد. وقتی سناتور بومی استرالیا لیدیا تورپ در ماه گذشته دیدار چارلز، پادشاه بریتانیا، از پارلمان استرالیا را مختل کرد، او احساسات گستردهای را در سراسر اقیانوس آرام بازتاب داد. در حالی که مأموران امنیتی او را بیرون میبردند، فریاد زد: «شما نسلکشی علیه مردم ما انجام دادهاید. زمین ما را پس بدهید! آنچه از ما دزدیدید را پس بدهید – استخوانها، جمجمهها، کودکان و مردم ما را پس بدهید. … ما در این کشور خواستار یک پیمان هستیم. … شما پادشاه من نیستید. شما پادشاه ما نیستید.»
با وجود یا بدون پیمان، هر دو کشور آئوتئاروا و استرالیا شاهد موجی از احساسات خودمختاری در سراسر جزایر اقیانوس آرام بودهاند که بر میراث چند صد ساله بنیان دارد. این موج خودمختاری اکنون به سمت مخالفت با استقرار نظامی گسترده آمریکا در اقیانوس آرام کشیده شده است که تهدیدی واهی از سوی چین را هدف قرار داده است. فرانک کندال، وزیر نیروی هوایی ایالات متحده، در نشست سپتامبر ۲۰۲۴ انجمن نیروهای هوایی و فضایی درباره چین و منطقه هند-آرام، این موضع را به خوبی بیان کرد و گفت: «چین یک تهدید آینده نیست، چین تهدیدی امروزین است.» او گفت که چین در حال تقویت ظرفیتهای عملیاتی خود برای جلوگیری از پیشروی آمریکا به سمت غرب اقیانوس آرام است. از نظر کندال، مسئله این نبود که چین تهدیدی برای کشورهای دیگر در شرق آسیا و اقیانوس آرام جنوبی باشد، بلکه این بود که چین مانع از نقشآفرینی آمریکا در منطقه و آبهای پیرامون آن، حتی در مناطقی نزدیک به مرزهای چین، میشود. وی افزود: «نمیگویم که جنگ در اقیانوس آرام قریبالوقوع یا حتمی است. اینطور نیست. اما احتمال آن در حال افزایش است و به افزایش خود ادامه خواهد داد.»
در سال ۱۹۵۱، در اوج انقلاب چین (۱۹۴۹) و جنگ آمریکا علیه کره (۱۹۵۰-۱۹۵۳)، جان فاستر دالس، مشاور ارشد سیاست خارجی آمریکا و بعدتر وزیر خارجه این کشور، به تدوین چند پیمان کلیدی کمک کرد، از جمله پیمان امنیتی ۱۹۵۱ استرالیا، نیوزیلند و آمریکا (ANZUS) که استرالیا و نیوزیلند را بهطور کامل از نفوذ بریتانیا خارج کرد و در طرحهای جنگی آمریکا قرار داد، و پیمان صلح سانفرانسیسکو ۱۹۵۱ که به اشغال رسمی آمریکا در ژاپن پایان داد. این پیمانها – که بخشی از استراتژی تهاجمی آمریکا در منطقه بودند – همزمان با اشغال چند کشور جزیرهای در اقیانوس آرام توسط آمریکا صورت گرفت؛ کشورهایی که پیشتر در آنها تأسیسات نظامی همچون بندرها و پایگاههای هوایی ایجاد کرده بود، مانند هاوایی (از ۱۸۹۸)، گوام (از ۱۸۹۸) و ساموآ (از ۱۹۰۰). از دل این واقعیت که از ژاپن تا آئوتئاروا گسترش یافته بود، دالس استراتژی «زنجیره جزایر» را توسعه داد؛ استراتژی بهاصطلاح مهار که حضور نظامی در سه «زنجیره جزیرهای» از چین تا بیرون منطقه، به عنوان یک محیط تهاجمی، برقرار میکرد تا از نفوذ هر قدرتی غیر از آمریکا بر اقیانوس آرام جلوگیری کند.
با گذشت زمان، این سه زنجیره جزیرهای به دژهای مستحکمی برای نمایش قدرت آمریکا تبدیل شدند، بهطوری که حدود چهارصد پایگاه در منطقه ایجاد شد تا توان نظامی آمریکا را از آلاسکا تا جنوب استرالیا حفظ کند. با وجود امضای پیمانهای مختلف برای غیرنظامیسازی منطقه (مانند پیمان جنوب اقیانوس آرام عاری از تسلیحات هستهای، معروف به پیمان راروتونگا در سال ۱۹۸۶)، آمریکا تجهیزات نظامی مرگبار، از جمله تسلیحات هستهای، را برای ایجاد تهدید علیه چین، کره شمالی، روسیه و ویتنام (در دورههای مختلف با شدت متفاوت) از این منطقه عبور داده است. این «استراتژی زنجیره جزایر» شامل تأسیسات نظامی در مستعمرههای فرانسه مانند والیس و فوتونا، کالدونیای جدید و پلینزی فرانسه نیز میشود. آمریکا همچنین ترتیبات نظامی با ایالات فدرال میکرونزی، جزایر مارشال و پالائو برقرار کرده است.
برخی از این کشورهای جزیرهای اقیانوس آرام بهعنوان پایگاههایی برای نمایش قدرت آمریکا و فرانسه علیه چین استفاده میشوند، در حالی که برخی دیگر بهعنوان مکانهایی برای آزمایشهای هستهای مورد استفاده قرار گرفتهاند. بین سالهای ۱۹۴۶ تا ۱۹۵۸، آمریکا شصت و هفت آزمایش هستهای در جزایر مارشال انجام داد. یکی از این آزمایشها، که در آبسنگ حلقوی بیکینی انجام شد، شامل انفجار سلاح هستهای گرمازا بود که هزار برابر قدرتمندتر از بمبهای اتمی بود که بر روی هیروشیما و ناکازاکی انداخته شده بود. دارلین کجو جانسون، که در زمان انفجار آبسنگ بیکینی تنها سه سال داشت و بعدها یکی از نخستین زنان مارشالی بود که درباره آزمایشهای هستهای در جزایر صحبت کرد، احساس مردم جزایر را در یکی از سخنرانیهایش اینگونه بیان کرد: «ما نمیخواهیم از جزایرمان برای کشتن انسانها استفاده شود. مهم این است که میخواهیم در صلح زندگی کنیم.»
با این حال، علیرغم مقاومت افرادی مانند کجو جانسون (که بعدها به عنوان مدیر در وزارت بهداشت جزایر مارشال فعالیت کرد)، آمریکا در پانزده سال گذشته فعالیت نظامی خود را در اقیانوس آرام شدت بخشیده است، بهطوری که از بستن پایگاهها خودداری کرده، پایگاههای جدیدی افتتاح نموده و برخی دیگر را برای افزایش ظرفیت نظامیشان توسعه داده است. در استرالیا – بدون هیچگونه بحث عمومی واقعی – دولت تصمیم گرفت بودجه آمریکا را برای توسعه باند فرودگاه پایگاه هوایی تیندال در داروین تکمیل کند تا بتواند بمبافکنهای B-52 و B-1 آمریکایی با قابلیت حمل سلاح هستهای را در خود جای دهد. همچنین تصمیم گرفته شد تأسیسات زیردریایی را از گاردن آیلند به راکینگهام گسترش دهند و یک تأسیسات راداری پیشرفته جدید برای ارتباطات فضایی عمیق در اگزموت احداث کنند. این توسعهها پس از ایجاد شراکت آکوس (AUKUS) میان استرالیا، بریتانیا و آمریکا در سال ۲۰۲۱ صورت گرفت که به آمریکا و بریتانیا اجازه داد تا استراتژیهای خود را بهطور کامل هماهنگ کنند. این شراکت همچنین سازندگان فرانسوی را که تا آن زمان زیردریاییهای دیزلسوز به استرالیا میفروختند کنار گذاشت و مقرر شد استرالیا به جای آنها، زیردریاییهای هستهای از بریتانیا و آمریکا خریداری کند. در نهایت، استرالیا زیردریاییهای خود را برای مأموریتهای آمریکا و بریتانیا در آبهای اطراف چین به کار خواهد گرفت.
در چند سال اخیر، آمریکا همچنین تلاش کرده است تا کانادا، فرانسه و آلمان را از طریق استراتژی مشارکت اقیانوس آرام برای جزایر اقیانوس آرام (۲۰۲۲) و مشارکت برای اقیانوس آبی (۲۰۲۲) به پروژه خود در اقیانوس آرام جذب کند. در سال ۲۰۲۱، در نشست فرانسه-اقیانوسیه، توافقی برای تجدید روابط با اقیانوس آرام حاصل شد و فرانسه داراییهای نظامی جدیدی به کالدونیای جدید و پلینزی فرانسه وارد کرد. آمریکا و فرانسه همچنین درباره هماهنگی فعالیتهای نظامی خود علیه چین در اقیانوس آرام وارد گفتوگو شدند.
اما این شراکتها تنها بخشی از جاهطلبیهای آمریکا در منطقه هستند. آمریکا در حال ایجاد پایگاههای جدیدی در جزایر شمالی فیلیپین است – اولین توسعه از این نوع در کشور فیلیپین از اوایل دهه ۱۹۹۰ تاکنون – و فروش تسلیحات به تایوان را نیز تشدید کرده است؛ تسلیحاتی که شامل فناوریهای نظامی پیشرفته (از جمله سیستمهای دفاع موشکی و تانکهای بازدارنده در برابر حمله نظامی چین) میشود. در همین حال، آمریکا هماهنگی خود با ارتش ژاپن را بهبود بخشیده و تصمیم گرفته است قرارگاههای نیروهای مشترک را ایجاد کند، به این معنی که ساختار فرماندهی نیروهای آمریکایی در ژاپن و کره جنوبی به طور مستقل تحت کنترل ساختار فرماندهی آمریکا در این دو کشور آسیایی خواهد بود (نه تحت دستورات مستقیم از واشنگتن).
با این حال، پروژه جنگی آمریکا و اروپا به آسانی پیش نرفته است. جنبشهای اعتراضی در جزایر سلیمان (۲۰۲۱) و کالدونیای جدید (۲۰۲۴)، که توسط جوامعی رهبری میشوند که دیگر تمایلی به تسلیم شدن در برابر نواستعمار ندارند، برای آمریکا و متحدانش شوکهکننده بوده است. برای آنها آسان نخواهد بود که زنجیره جزایر خود را در اقیانوس آرام مستقر کنند.
با احترام،
ویجی
پایان
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 