بزرگ‌ترین تولیدکننده پهپاد در آمریکا که تأمین‌کننده اصلی شرکتهای پنتاگون و اوکراین نیز به شمار می‌آید، اکنون به دلیل تحریم‌های چین دچار بحران زنجیره تأمین شده است. سایر تأمین‌کنندگان قادر به جبران این خلا نیستند و سیاستمداران آمریکا خواستار اقدامات امنیتی شده‌اند، اما ایده Friend-Shoring «دوست‌سپاری»(۱) همچنان در حد یک رؤیا باقی مانده است.

نوشته راینر روپ

در طول سال جاری، چین گام‌به‌گام تحریم‌هایی را علیه تولیدکنندگان پهپاد آمریکایی اعمال کرده، اما همچنان از نقض مقررات سازمان تجارت جهانی (WTO) پرهیز نموده است. اکنون، پکن به بهانه‌ای موجه، بزرگ‌ترین شرکت تولیدکننده پهپاد آمریکا، یعنی شرکت اسکایدو، را از دریافت قطعات ضروری همچون باتری‌های کوچک، سبک و بسیار قدرتمند به‌طور کامل تحریم کرده است و این اقدام اسکایدو را با مشکلات جدی روبرو کرده است. این تحریم‌ها بار دیگر اهمیت استراتژیک زنجیره‌های تأمین را به نمایش گذاشته است.
این اقدامات که به‌عنوان تلافی‌جویی در برابر تأمین پهپاد برای تایوان از سوی اسکایدو صورت گرفته است، پیامدهای قابل توجهی برای این شرکت آمریکایی و مشتریان آن در سراسر جهان به همراه داشته است. این شرکت آمریکایی پهپادهایی را به نیروهای اوکراینی نیز تأمین می‌کند که در نبرد با نیروهای روسیه به فناوری‌های موجود در این پهپادها نیاز مبرم دارند.
تنش‌های ژئوپلیتیک و جنگ اقتصادی بر سر پهپادها
در این میان، سیاستمداران و رسانه‌های آمریکا چین را به انجام همان کاری متهم می‌کنند که آمریکا از مدت‌ها پیش در مقیاسی گسترده علیه چین و کشورهای دیگر جهان انجام می‌دهد. به عنوان مثال، واشنگتن تحریم‌های گسترده‌ای علیه چین در زمینه تراشه‌های پیشرفته و فناوری‌های مربوط به تولید آنها اعمال کرده است و در عین حال، شرکت‌های مختلف را از همکاری با چین برحذر داشته و در صورت تخلف، آنها را به تحریم‌های سنگین و حذف از بازار آمریکا تهدید کرده است.
اکنون، برای نخستین بار، آمریکایی‌ها مجبورند طعم تلخ سیاست تحریم‌های خود را بچشند. با این حال، همچنان خود را ابرقدرت جهان می‌دانند و رفتار چینی‌ها را در برابر خودشان غیرقابل‌قبول و توهین‌آمیز می‌پندارند و از خشم لبریز شده‌اند.
در این شرایط سخت، مدیرعامل اسکایدو، آدام بری، از مقامات عالی‌رتبه دولت آمریکا در کاخ سفید درخواست کمک کرده و امیدوار است که واشنگتن و متحدان اروپایی و ناتویی آن بتوانند مشکل «اختلال در تأمین باتری» را حل کنند. وی حتی ادعا کرده است که پکن درصدد نابودی بزرگ‌ترین شرکت تولید پهپاد آمریکا است. در سرمقاله روزنامه انگلیسی‌زبان چینی گلوبال تایمز، این اقدام آمریکا به طعنه به «فریاد آی دزد، آی دزد را بگیرید!» تعبیر شده که ابعاد مختلف دوگانگی آمریکا را افشا می‌کند.
تحریم‌های بیشتر چین علیه شرکت‌های آمریکایی
در این مقاله همچنین اشاره کوتاهی به تحریم‌های جدید چین علیه سایر شرکت‌های آمریکایی فعال در صنایع نظامی شده است. در این باره آمده است:
«بر اساس قوانین ضدتحریمی چین، پکن اقدامات تلافی‌جویانه‌ای علیه اسکایدو و سایر شرکت‌ها و مدیران صنایع نظامی آمریکا اتخاذ کرده است.»
در همین حال، مقامات صنعت آمریکا به طور فزاینده‌ای نگرانند که چین در آینده از سلطه خود بر بخش عظیمی از قطعات حیاتی در زنجیره‌های تأمین جهانی به‌عنوان ابزاری برای مقابله با تهدیدهای اقتصادی و سیاسی غرب استفاده کند. برخی دیگر در آمریکا با تبلیغات ضدچینی ادعا می‌کنند که تحریم‌هایی همچون تحریم اسکایدو نشانگر این است که چین قصد دارد دسترسی به قطعات کلیدی را محدود کرده و پیشرفت فناوری غرب را کندتر کرده و جایگاه خود را در بازار جهانی تقویت کند.
با توجه به نقش حیاتی پهپادها در بخش‌های غیرنظامی و نظامی، چین از ابزار تحریم برای فشار آوردن به غرب در مسائل امنیتی و بی‌ثبات کردن فناوری پهپاد استفاده کرده است. در همین راستا، مدیرعامل اسکایدو وضعیت کنونی را به یک «حمله» به زنجیره‌های تأمین غرب تشبیه کرده و اعلام کرده که شرکتش مجبور شده است باتری‌ها را جیره‌بندی کرده و به دنبال منابع جایگزین باشد که احتمالاً تا بهار سال آینده در دسترس خواهند بود.
اما اسکایدو تنها شرکتی نیست که با این وضعیت روبه‌روست. در سایر صنایع فناوری نیز، مدیران عامل شرکت‌ها با حمایت واشنگتن تلاش می‌کنند تا از طریق مداخلات دولتی، برتری رقابتی چین را تضعیف کنند. با اعمال تعرفه‌های گمرکی بر محصولات چینی، سعی بر آن است تا محصولات گران‌قیمت و کیفیت پایین‌تر آمریکا در بازار داخلی این کشور رقابتی شوند. این کار ممکن است در بازار داخلی به نفع شرکت‌های آمریکایی باشد، اما در بازارهای صادراتی جهانی تفاوتی ایجاد نخواهد کرد، زیرا محصولات آمریکایی همچنان گران‌تر یا از لحاظ فناوری پایین‌تر از محصولات چینی خواهند بود.
پیامدهای جدی برای نیروهای اوکراین
برای نیروهای اوکراینی که در جنگ نیابتی آمریکا علیه روسیه به پهپادهای آمریکایی متکی هستند، کاهش تأمین باتری پیامدهای سنگینی به همراه دارد. این تحریم‌ها می‌توانند مدت زمان پرواز و برد پهپادها را محدود کنند و از این طریق توان رزمی اوکراین را در این مرحله حساس که توان نظامی این کشور نیز رو به افول است، بیشتر تضعیف نمایند. کاهش پهپادهای در دسترس، می‌تواند عملیات اوکراین را به‌شدت مختل کرده و دامنه پوشش و عمق استراتژیک این عملیات را کاهش دهد.
دوست‌سپاری؛ راهکاری ناکارآمد
هم‌زمان با تحریم‌های چین علیه اسکایدو، بحث در آمریکا و ناتو درباره ضرورت ایجاد زنجیره‌های تأمین مستقل و مقاوم برای فناوری‌های حساس امنیتی همچنان به سوی رویاپردازی پیش می‌رود. این موضوع شامل رؤیای استراتژی «دوست‌سپاری» نیز می‌شود که بر انتقال تولید قطعات حیاتی به کشورهای دوست تمرکز دارد. این استراتژی به یک بخش اساسی از سیاست دفاعی آمریکا تبدیل شده است و سیاستمداران اتحادیه اروپا نیز به دنبال تحقق آن هستند.
با این حال، اجرای این راهبرد هزینه هنگفتی برای مالیات‌دهندگان خواهد داشت و تحقق نتیجه‌ای رقابتی همچنان نامشخص است؛ زیرا برای ایجاد یک صنعت جدید بدون حمایت‌های مستمر دولتی، امکان ادامه حیات وجود نخواهد داشت.
برای گذار به این استراتژی «دوست‌سپاری» سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی مورد نیاز است و همچنین نیازمند انگیزه‌های دولتی و تسهیلاتی است. زمان نیز در این فرایند نقش دارد؛ گزارش‌ها حاکی از آن است که اسکایدو قبلاً گام‌های اولیه برای متنوع‌سازی زنجیره‌های تأمین خود را آغاز کرده، اما اجرای کامل این تغییرات ممکن است تا پنج سال به طول انجامد.
در این مسیر، چالش‌های لجستیکی بزرگی باید برطرف شوند. تمام این تلاش‌ها صرفاً به تولید محصولاتی منجر خواهد شد که به دلیل دستمزدهای بالاتر در غرب، قادر به رقابت در بازار جهانی نخواهند بود؛ زیرا در این بازار محصولات چینی که ارزان‌تر و اغلب با کیفیت‌تر یا حتی باکیفیت‌تر هستند، حضور دارند.
بنابراین، گام‌های لازم برای «دوست‌سپاری» نیازمند منابع مالی، ماشین‌آلات و مواد اولیه قابل توجهی است که برای سال‌ها لازم خواهد بود. اما، مهم‌تر از همه، این راهبرد نیازمند نیروی کار متخصصی است که از سایر بخش‌های تولیدی و کارآمد به این سمت جذب شوند. انتقال منابع محدود به سوی اولویت‌های سیاسی جنگ‌طلبانه آمریکا و ناتو که همچنان در غرب مسلط هستند، در درازمدت امکان‌پذیر نیست؛ زیرا این رویکرد در سایه مشکلات مالی و اقتصادی فزاینده و بی‌ثباتی‌های اجتماعی و سیاسی کشورهای غربی باید اجرا شود و برای سال‌ها باید در برابر مخالفت‌های عمومی در حال رشد مقاومت کند.
تنها شانس موفقیت این راهبرد «دوست‌سپاری» آن است که بقایای دموکراسی در کشورهای غربی به کلی از بین برود.

(۱) – Friend-Shoring اصطلاحی است که در حوزه اقتصاد بین‌الملل و زنجیره‌های تامین به کار می‌رود و اخیراً با توجه به تحولات ژئوپلیتیک اهمیت بیشتری یافته است.

معادل فارسی دقیق و رایجی برای این اصطلاح وجود ندارد. اما با توجه به مفهوم آن، می‌توان چندین عبارت را به عنوان معادل پیشنهادی ارائه کرد:
دست سپاری یا داخل‌سپاری دوستانه: این عبارت شاید بهترین ترجمه برای Friend-Shoring باشد، زیرا به معنای انتقال تولید یا خدمات به کشورهایی است که از نظر سیاسی و اقتصادی روابط دوستانه‌ای با کشور مبدا دارند.
زنجیره تامین دوستانه: این عبارت نیز به مفهوم ایجاد زنجیره‌های تامین متکی بر همکاری با کشورهای دوست اشاره دارد.
محلی‌سازی دوستانه: این عبارت بیشتر بر جنبه داخلی‌سازی تولید تاکید دارد و می‌تواند در برخی موارد مناسب باشد.
مفهوم Friend-Shoring:

تعریف: Friend-Shoring به معنای انتقال بخشی یا تمام فعالیت‌های یک شرکت، مانند تولید یا خدمات، از کشورهایی که ممکن است ریسک‌های ژئوپلیتیکی یا اقتصادی بالایی داشته باشند، به کشورهایی است که روابط نزدیک‌تر و قابل اعتمادتری با آن شرکت دارند.
اهداف:
کاهش ریسک‌های ناشی از اختلال در زنجیره‌های تامین
تقویت همکاری‌های اقتصادی با کشورهای دوست
حمایت از تولید داخلی و ایجاد اشتغال
کاهش وابستگی به کشورهایی که ممکن است رقابت‌های ژئوپلیتیکی با آن‌ها وجود داشته باشد.
چرا Friend-Shoring اهمیت دارد؟

تحولات ژئوپلیتیک: تنش‌های تجاری و تحریم‌ها بین کشورها، اهمیت ایجاد زنجیره‌های تامین پایدار و قابل اعتماد را افزایش داده است.
بحران‌های جهانی: رویدادهایی مانند همه‌گیری کووید-19 نشان داد که وابستگی بیش از حد به یک کشور یا منطقه برای تامین کالاها و خدمات می‌تواند آسیب‌پذیری اقتصادها را افزایش دهد.
مسائل امنیتی: برخی کشورها به دنبال کاهش وابستگی به فناوری‌های کلیدی هستند که ممکن است از نظر امنیتی تهدید محسوب شوند.