در نگاه بسیاری، جمهوری اسلامی آخرین سنگر در جهان اسلام علیه تجاوز بیحد و مرز اسرائیل باقی مانده است.
نویسنده: گوهر گیلانی، روزنامهنگار و نویسندهای از کشمیر، هند
این متن در تارنمای روس آر تی یا روسیه امروز به زبان انگلیسی منتشر شده
ترجمه سپیده منصوری
علاوه بر نمایش قدرت نظامی بهعنوان یک نیروی قابلتوجه در خاورمیانه، ایران با پیوستن کامل به گروه بریکس+ سیاست خارجی قویای را به نمایش گذاشته است. تهران احتمالاً با تقویت روابط نظامی خود با روسیه و روابط تجاری با چین برای پایان دادن به انزوای جهانی خود، نقش بیشتری ایفا خواهد کرد. عضویت ایران در بلوک بریکس+ بهتدریج موجب نگرانی بیشتر ایالات متحده و متحدان غربیاش خواهد شد.
در همین حال، حمله اخیر اسرائیل به چندین تأسیسات نظامی ایران در تاریخ ۲۶ اکتبر این پتانسیل را دارد که درگیریهای جاری در آسیای غربی (یا به تعبیری جهان غرب، خاورمیانه) را تشدید کند. به گفته مقامات ایرانی، در این تجاوز اسرائیل، چهار تن از نیروهای مسلح ایران و یک غیرنظامی کشته شدند. پس از حملات پهپادی و موشکی ایران به اسرائیل در اواسط آوریل و اوایل اکتبر، واکنش اسرائیل قابل پیشبینی بود.
با توجه به تاریخچه مقاومت ایران، مشخص است که تهران نه تسلیم خواهد شد و نه با عجله و خشم واکنش نشان خواهد داد، اما در زمانی مناسب پاسخی شایسته خواهد داد. مقامات امنیتی آمریکایی معتقدند که ایران در اول اکتبر با هدف «ایجاد تخریب» به اسرائیل حمله موشکی کرده، اما به دلیل تواناییهای قابلتوجه پدافند هوایی اسرائیل، خسارتهای روی زمین حداقل بوده است. برآوردهای متوسط نشان میدهند که حدود ۱۸۰ موشک بالستیک از خاک ایران شلیک شده که اکثر آنها توسط سیستم دفاع هوایی اسرائیل رهگیری شدهاند.
تهران از موضع خود مبنی بر اینکه برخلاف اسرائیل، ایران به دنبال آسیب رساندن به جمعیت غیرنظامی نیست، دفاع میکند. ایران با تأکید بر برتری اخلاقی خود میگوید که اهداف نظامی را هدف قرار داده و از تلفات غیرنظامیان اجتناب کرده است، اما میتواند در صورت لزوم اهداف دفاعی اسرائیل را هدف بگیرد.
رئیسجمهور ایران، مسعود پزشکیان، در جلسهای در تاریخ ۲۷ اکتبر گفت: «ما به دنبال جنگ نیستیم، اما از حقوق ملت و کشورمان دفاع خواهیم کرد. به تجاوز رژیم صهیونیستی پاسخی مناسب خواهیم داد.»
در اینجا تأکید بر «عدم جستجوی جنگ» است، اما بر ارائه «پاسخی مناسب» به رژیمی که متهم به کشتار بیش از ۴۲,۰۰۰ نفر در غزه از اکتبر ۲۰۲۳ شده است. اکثریت قربانیان شناساییشده، زنان و کودکان هستند. کمپین زمینی و هوایی اسرائیل در بخشهای مختلف لبنان نیز به کشته شدن حدود ۲,۰۰۰ نفر منجر شده است. اسرائیل با لحن تکراری خود ادعا میکند که «حق دفاع از خود» را دارد.
در هر صورت، اقداماتی که باعث هرجومرج گسترده و درد و رنج غیرقابلتصور برای غیرنظامیان میشوند، نباید بدون پاسخ بمانند. اگر چنین شود، تجاوز اسرائیل در کل منطقه عادی و موجه جلوه خواهد کرد. به همین دلیل مقاومت ایران برجسته و ضروری است.
پراوین ساوهنی، نویسندهای برجسته در مسائل دفاعی و امنیتی، گفته است که «جایگاه تهران در منطقه بزرگتر و سنگینتر شده است.» او میافزاید: «اسرائیل نمیتواند ایران را شکست دهد. کل ایده ‹غلبه تشدیدی› توسط ارتش اسرائیل توسط ایران از بین رفته است.» او همچنین پیشبینی میکند که «این جنگ پایان نخواهد یافت.»
برای به چالش کشیدن اسرائیل در جبهههای مختلف، سیاست خارجی جسورانه و امتناع از همراهی با آمریکا، تهران همچنان هزینه هنگفتی از جمله تحریمها و انزوای بینالمللی را متحمل میشود. سه سال پیش، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه وقت ایران، تخمین زد که تحریمهای آمریکا «۱ تریلیون دلار خسارت به اقتصاد ایران وارد کرده است.» در حال حاضر، ظریف بهعنوان معاون رئیسجمهور در امور استراتژیک خدمت میکند.
ساوهنی معتقد است که «ایران کل ساختار امنیتی منطقه را بازسازی کرده است.» به گفته این کارشناس امنیتی، با عضویت کامل ایران در بلوک بریکس+، هدف این است که شراکت نظامی با روسیه و پیوند اقتصادی با چین را تثبیت کند.
در سال ۲۰۲۱، چین و ایران یک توافق همکاری استراتژیک ۲۵ ساله برای گسترش همکاریهای تجاری، اقتصادی و حملونقل امضا کردند. گفته میشود این توافق وارد مرحله اجرایی شده است. کارشناسان معتقدند که این همکاری تجاری میتواند نقطه عطفی در بازسازی اقتصاد تهران باشد.
قدرتهای غربی، تهران را به حمایت مالی، سیاسی، نظامی، دیپلماتیک و اخلاقی از گروههای مسلح مانند حماس (فلسطین)، حزبالله (لبنان) و شورشیان حوثی در یمن متهم میکنند. آمریکا و کشورهای عضو اتحادیه اروپا همچنین چین و روسیه را به حمایت از ایران متهم میکنند.
چرا تهران حاضر است هزینهای به شکل تحریمها و انزوای بینالمللی بپردازد، به چه دلیل، و تا چه زمانی میتواند این موضع را حفظ کند؟ پاسخ در سخنان رهبر ایران، علی خامنهای، در خطبهای در ۴ اکتبر نهفته است. خامنهای با حضور نادر خود در نماز جمعه تهران، اولین خطبهای از این نوع در نزدیک به پنج سال اخیر، همه را شگفتزده کرد. ظاهر شدن او با یک اسلحه تهاجمی در کنار خود، بیانیهای از ایستادگی و شواهد غیرقابل انکار از محبوبیت و جایگاه معنوی او در ایران و فراتر از آن بود.
خامنهای در میان جمعیت پرشور هزاران نفری، بخشهایی از خطبه خود را به زبان عربی ایراد کرد و گفت: «مقاومت در منطقه با این شهادتها (اشاره به کشته شدن اسماعیل هنیه و دیگران) عقب نخواهد نشست و پیروز خواهد شد.» او همچنین به جهان عرب توصیه کرد: «تلاشها و تواناییهای خود را دوچندان کنید… و در برابر دشمن متجاوز مقاومت کنید.»
پس از تجاوز اخیر اسرائیل به داخل خاک ایران، خامنهای گفت که رژیم بنیامین نتانیاهو حرکت اشتباهی کرده است و آن را از عواقب جدی برحذر داشت. علاوه بر این هشدار، ایران خواستار برگزاری جلسه اضطراری شورای امنیت سازمان ملل متحد شد.
ایران شاید تنها کشوری در آسیای غربی باشد که نهتنها سلطه و جاهطلبیهای توسعهطلبانه اسرائیل را به چالش میکشد، بلکه چهره جهان عرب سنی را نیز کمتوان و فاقد اراده سیاسی برای گرفتن موضعی شفاف در مورد مسئله فلسطین است را رسوا میکند .
میل کشورهای عمدتاً ثروتمند عرب برای بیطرف یا عملگرایی عافیت طلبانه در درگیریهای جاری بهعنوان «نشانهای از ضعف و فساد» توسط بسیاری از روشنفکران مسلمان شناخته میشود. در عین حال، برخی استراتژیستهای عرب معتقدند که موضعگیری در این جنگ کنونی هزینه غیرقابل تصوری دارد و ایده مقاومت شاید در شرایط ژئوپلیتیکی کنونی «خودکشی» باشد.
در حال حاضر، بدون هیچ تردیدی، ایران قدرتمندترین صدای جهان علیه تجاوزات خشونتآمیز اسرائیل و کمپین نسلکشی آن علیه فلسطینیان در غزه و کرانه باختری است. سیاست خارجی مبتنی بر اخلاق ایران پدیدهای پس از انقلاب ۱۳۵۷ است. برای بیش از ۴۵ سال گذشته، ایران و اسرائیل دشمنان قسمخورده بودهاند. این امر قبل از انقلاب ۱۳۵۷ که سلسله پهلوی کشور را اداره میکرد، چنین نبود.
سلسله پهلوی بیش از پنج دهه بین سالهای ۱۳۰۴ تا ۱۳۵۷ بر ایران حکمرانی کرد. پس از اینکه محمدرضا شاه در سپتامبر ۱۹۴۱ جای پدرش، رضا شاه پهلوی، را بر تخت سلطنت گرفت، او به یک متحد وفادار قدرتهای غربی تبدیل شد. در دوران حکومت او، ایران با اسرائیل روابط دیپلماتیک داشت که البته به خواست غرب بود.
یک تغییر دراماتیک در اوایل دهه ۱۹۷۰ رخ داد، زمانی که شاه در جنگ یوم کیپور یا جنگ رمضان ۱۹۷۳ بهطور غیرمنتظرهای حریم هوایی خود را برای هواپیماهای شوروی برای تحویل تجهیزات نظامی به مصر باز کرد. سیاست خارجی ایران در قبال اسرائیل پس از انقلاب ۱۳۵۷ دچار یک تغییر اساسی شد. تا پیش از آن، ایران دومین کشور با اکثریت مسلمان بود که اسرائیل را به رسمیت شناخت؛ ترکیه اولین بود. در آن زمان، ایران یک تأمینکننده بزرگ نفت برای اسرائیل بود و در مقابل، اسرائیل در مسائل امنیتی به تهران کمک میکرد.
در حال حاضر، تهران نماد مقاومت و ایستادگی در تمام جهان اسلام است.
این موضع، علیرغم هزینههای سنگینی که ایران در قالب تحریمها، انزوای بینالمللی و فشارهای اقتصادی متحمل میشود، همچنان ادامه دارد. اما ایران با تأکید بر اصول اخلاقی و حقوق انسانی، نشان داده است که حاضر است این هزینهها را بپردازد تا از آرمان فلسطین دفاع کند و در برابر تجاوزگری اسرائیل بایستد.
به عقیده بسیاری، ایران نهتنها قدرت نظامی و سیاست خارجی جسورانهای دارد، بلکه صدای بلند و مؤثری علیه بیعدالتی در منطقه و فراتر از آن است. این ایستادگی موجب شده تا جایگاه ایران در منطقه و حتی در سطح جهانی تقویت شود، در حالی که بسیاری از کشورهای عربی عمدتاً به خاطر محافظهکاری یا ملاحظات اقتصادی، در برابر این تحولات موضعی خنثی اتخاذ کردهاند.
همانطور که سیاستمداران و کارشناسان تأکید کردهاند، ایران نه تنها در حال بازتعریف معادلات منطقهای است، بلکه با اتکا به شراکتهای استراتژیک با چین و روسیه و عضویت در بلوکهایی مانند بریکس+، در حال بازسازی جایگاه اقتصادی و امنیتی خود است.
به همین دلیل، سیاستهای ایران، چه در گذشته و چه در حال حاضر، بهعنوان الگویی برای بسیاری از کشورهای اسلامی و سایر ملتهایی که به دنبال عدالت و مقاومت در برابر تجاوزگری هستند، مطرح شده است.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 