دادگاه کیفری بینالمللی (ICC) حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین این کشور، را صادر کرد. این حکمها شش ماه پس از درخواست کریم خان، دادستان ارشد دادگاه، صادر شد.
این نخستین بار در تاریخ ۲۲ ساله این دادگاه است که برای مقامات ارشد متحد غرب حکم بازداشت صادر میشود.
این دادگاه مستقر در لاهه همچنین برای محمد دیاب ابراهیم المصری، فرمانده نظامی حماس که بیشتر با نام محمد ضیف شناخته میشود، حکم بازداشت صادر کرده است؛ هرچند اسرائیل مدعی است که او در غزه کشته شده است.
اتهامات وارده به اسرائیلیها و ضیف شامل مجموعهای از جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت به دلیل ارتکاب جنایات از ۷ اکتبر سال گذشته است.
در بیانیهای که توسط اتاق پیشدادرسی I دادگاه صادر شد، هیئتی متشکل از سه قاضی اعلام کردند که درخواستهای اسرائیل برای چالش به صلاحیت دادگاه رد شده است.
دلیل افشای عمومی احکام
دادگاه اعلام کرد که حکمهای بازداشت بهعنوان «محرمانه» طبقهبندی شده بودند، اما تصمیم گرفته شده است که آنها را علنی کند زیرا «رفتار مشابه با آنچه در حکم بازداشت به آن پرداخته شده، همچنان ادامه دارد»، با اشاره به حملات مداوم اسرائیل به غزه و ادامه بازداشت اسرای اسرائیلی توسط حماس.
این دادگاه افزود که در راستای منافع قربانیان و خانوادههای آنان، لازم است از وجود این حکمها مطلع شوند.
وکیل فلسطینیها در دادگاه کیفری بینالمللی، تریستینو مارینیلو، این احکام را «تصمیمی تاریخی» توصیف کرد و افزود: «این روزی تاریخی برای هر کسی است که به عدالت برای قربانیان، مستقل از قدرت مقصران، باور دارد.»
واکنش بینالمللی
تمامی ۱۲۴ کشور عضو اساسنامه رم که منجر به تأسیس این دادگاه شده، موظف به دستگیری و تحویل افراد تحت تعقیب به دادگاه لاهه هستند. با این حال، دادگاه فاقد قدرت اجرایی است و به همکاری کشورهای عضو برای بازداشت و تحویل مظنونان وابسته است. فرانسه و هلند اعلام کردهاند که آماده اجرای این حکمها هستند.
مارینیلو تأکید کرد که دادگاه علیرغم فشارها و تهدید به تحریم از سوی دولت ایالات متحده، به کار خود ادامه داده است.
این تصمیم با محکومیت شدید مقامات اسرائیلی و سیاستمداران مخالف در این کشور مواجه شد. رئیسجمهور اسرائیل، اسحاق هرتزوگ، این تصمیم را «رسوایی» توصیف کرد و گفت: «دادگاه کیفری بینالمللی عدالت جهانی را به مضحکه جهانی تبدیل کرده است.»
در همین حال، حماس از دادگاه خواست «دامنه پاسخگویی را به تمامی رهبران جنایتکار اشغالگر گسترش دهد.»
اتهامات علیه نتانیاهو و گالانت
دادگاه اعلام کرد که دلایل منطقی برای اتهاماتی وجود دارد مبنی بر اینکه نتانیاهو، گالانت و ضیف قوانین بشردوستانه بینالمللی را که در کنوانسیون ژنو ۱۹۴۹ قید شده است، نقض کردهاند.
جنایات جنگی در چارچوب درگیریهای مسلحانه بینالمللی یا غیر بینالمللی رخ میدهند، در حالی که جنایات علیه بشریت ممکن است در زمان جنگ یا صلح اتفاق بیفتند.
سوابق پرونده
در ۲۰ مه، کریم خان، دادستان ارشد دادگاه، درخواست حکم بازداشت برای نتانیاهو، گالانت و رهبران حماس از جمله یحیی سنوار، اسماعیل هنیه و ضیف را ارائه کرد. با این حال، درخواست برای هنیه پس از ترور او در ایران در ۳۱ ژوئیه توسط اسرائیل و کشته شدن سنوار در غزه در اکتبر، کنار گذاشته شد.
این درخواست بخشی از تحقیقات جنایات جنگی در مورد وضعیت فلسطین بود که در سال ۲۰۲۱ توسط دادستان پیشین دادگاه آغاز شد.
اگرچه اسرائیل عضو دادگاه کیفری بینالمللی نیست، فلسطین در سال ۲۰۱۵ عضویت این دادگاه را به دست آورد. از این رو، دادگاه میتواند افراد اسرائیلی را بهدلیل جنایات انجامشده در فلسطین اشغالی، شامل نوار غزه، کرانه باختری و قدس شرقی، تحت پیگرد قرار دهد.
دادگاه کیفری بینالمللی (ICC) وضعیت فلسطین و اسرائیل را بهعنوان یک درگیری مسلحانه بینالمللی بین دو دولت فلسطین و اسرائیل و همچنین یک درگیری مسلحانه غیر بینالمللی بین اسرائیل و حماس بهعنوان یک بازیگر غیر دولتی توصیف کرده است.
نتانیاهو و گالانت
دادگاه اعلام کرد: «رفتار ادعایی نتانیاهو و گالانت مربوط به فعالیتهای نهادهای دولتی اسرائیل و نیروهای مسلح این کشور علیه جمعیت غیرنظامی فلسطین، بهویژه غیرنظامیان در غزه است.»
این دادگاه اضافه کرد: «این رفتار هم به رابطه بین دو طرف یک درگیری مسلحانه بینالمللی مربوط است و هم به رابطه میان یک نیروی اشغالگر و جمعیت سرزمین اشغالی.»
بر اساس یافتههای دادگاه، از ۸ اکتبر ۲۰۲۳ تا ۲۰ می ۲۰۲۴، نتانیاهو و گالانت عمداً و آگاهانه جمعیت غیرنظامی غزه را از دسترسی به موارد حیاتی برای بقا، از جمله غذا، آب، دارو و تجهیزات پزشکی، سوخت و برق محروم کردهاند.
دادگاه افزود: «این نتیجهگیری مبتنی بر نقش نتانیاهو و گالانت در ممانعت از کمکهای بشردوستانه، نقض قوانین بشردوستانه بینالمللی و ناکامی آنها در تسهیل امدادرسانی از همه راههای ممکن است.»
تأثیر اقدامات
قضات دادگاه اعلام کردند که محدودیتهای اعمالشده بر کمکها، همراه با قطع برق و کاهش عرضه سوخت، تأثیر شدیدی بر تأمین آب در غزه و ظرفیت بیمارستانها برای ارائه خدمات اضطراری داشته است.
بهرغم ورود محدود کمکهای بشردوستانه به غزه، این اقدام بهگونهای انجام شده که تعهدات قانونی بینالمللی اسرائیل در تضمین تأمین نیازهای جمعیت منطقه اشغالی را برآورده نمیکند.
دادگاه نتیجه گرفت: «دلایل منطقی وجود دارد که نتانیاهو و گالانت مسئولیت کیفری جنایت جنگی استفاده از گرسنگی بهعنوان ابزار جنگ را بر عهده دارند.»
علاوه بر این، مقامات اسرائیلی به جنایات علیه بشریت شامل قتل و آزار و اذیت متهم شدهاند.
حماس و محمد ضیف
محمد ضیف، فرمانده شاخه نظامی حماس (گردانهای القسام)، به جنایت علیه بشریت و جنایت جنگی قتل متهم شده است. این اتهام به دلیل کشتار گسترده غیرنظامیان در حمله حماس به جنوب اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ مطرح شده است.
دادگاه به حمله به محل جشنواره موسیقی سوپرنوا و جوامع اطراف آن از جمله کفار عزه، حولیت، نیر عوز، بیری و ناحال عوز اشاره کرد و کشتار هماهنگشده غیرنظامیان در مکانهای مختلف در همان روز را دلیلی کافی برای نتیجهگیری وقوع جنایت علیه بشریت از نوع «نسلکشی» دانست.
همچنین، ضیف به جنایت جنگی گروگانگیری متهم شده است که شامل ربودن حدود ۲۵۰ غیرنظامی اسرائیلی، از جمله کودکان و سالمندان میشود. در حال حاضر، حدود ۱۰۰ اسرائیلی همچنان در اسارت حماس هستند.
حماس اعلام کرده که گروگانگیری با هدف مذاکره برای آزادی زندانیان فلسطینی در زندانهای اسرائیل انجام شده است.
جنایات دیگر
دادگاه دلایل منطقی برای وقوع جنایات شکنجه، تجاوز و دیگر انواع خشونت جنسی، رفتارهای ظالمانه و هتک حرمت علیه اسرای اسرائیلی پیدا کرده است.
واکنشها
ایالات متحده حکمهای بازداشت را رد کرده و در بیانیهای اعلام کرده است: «ایالات متحده اساساً تصمیم دادگاه برای صدور حکم بازداشت علیه مقامات ارشد اسرائیلی را رد میکند.»
عفو بینالملل نتانیاهو را «رسماً فرد تحت تعقیب» معرفی کرد و جامعه بینالمللی را به همکاری با ICC برای محاکمه این افراد فراخواند.
تعهدات کشورهای عضو
جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، اعلام کرد که تمامی کشورهای عضو اتحادیه اروپا موظف به اجرای حکمهای بازداشت هستند. وی تصریح کرد: «این تصمیمات برای تمامی دولتهای عضو اساسنامه رم الزامآور است.»
در همین حال، گروههای حقوق بشری هشدار دادهاند که مقامات آمریکایی ممکن است به دلیل ادامه حمایت نظامی از اسرائیل، طبق قوانین بینالمللی مسئولیت کیفری داشته باشند.
واکنش بریتانیا
کارشناسان حقوقی و تحلیلگران به Middle East Eye گفتهاند که بریتانیا، بهعنوان یک کشور عضو دادگاه کیفری بینالمللی (ICC)، موظف است بنیامین نتانیاهو را در صورت ورود به خاک این کشور بازداشت کند.
بریتانیا عضو این دادگاه است، اما دولت کارگر به رهبری کییر استارمر هنوز درباره این تصمیم دادگاه اظهار نظر نکرده است.
در ماه ژوئیه، بریتانیا مخالفت قبلی خود با صدور حکم بازداشت را کنار گذاشت؛ موضعی که توسط دولت محافظهکار پیشین اتخاذ شده بود. دولت کارگر اعلام کرده بود: «این موضوعی است که دادگاه باید درباره آن تصمیم بگیرد.» اکنون دادگاه تصمیم خود را اعلام کرده است.
اتهامات علیه نتانیاهو و گالانت
نتانیاهو و گالانت به طیفی از جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت متهم شدهاند که از زمان ۷ اکتبر سال گذشته مرتکب شدهاند. همچنین دادگاه کیفری بینالمللی حکم بازداشت فرمانده نظامی حماس، محمد ضیف، را نیز صادر کرده است.
مرکز بینالمللی عدالت برای فلسطینیان خواستار وارد کردن اتهامات بیشتر علیه رهبران اسرائیلی شد
مرکز بینالمللی عدالت برای فلسطینیان (ICJP) تصمیم دادگاه کیفری بینالمللی (ICC) برای صدور حکم بازداشت علیه نخستوزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو و وزیر دفاع پیشین یوآو گالانت را «به همان اندازه که لازم بود، قابل تحسین» توصیف کرد.
در بیانیهای، این مرکز از تمامی کشورهای عضو اساسنامه رم، از جمله بریتانیا، خواست که از «تحقیقات، روند بازداشت و محاکمه» دادگاه کیفری بینالمللی حمایت کنند.
این بیانیه همچنین از دفتر دادستان دادگاه کیفری بینالمللی خواست تا «اتهامات بیشتری علیه افراد دیگر» مطرح کند.
«نهادینهشدن و گستردگی جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت توسط اسرائیل نشان میدهد که مسئولیت صرفاً به دو فرد محدود نمیشود.» این بیانیه همچنین تأکید کرد که ابعاد جرایم انجامشده از زمان درخواست صدور حکم بازداشت نیازمند تحقیقات بیشتر است.
لیندسی گراهام: دادگاه کیفری بینالمللی یک ‹جوک خطرناک› است
لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه ایالات متحده و از متحدان نزدیک دونالد ترامپ، دادگاه کیفری بینالمللی را یک «جوک خطرناک» توصیف کرد.
او افزود: «اکنون زمان آن است که سنای ایالات متحده وارد عمل شود و این نهاد غیرمسئول را تحریم کند.»
بورل: تصمیم دادگاه کیفری بینالمللی باید محترم شمرده و اجرا شود
جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفت که احکام دادگاه کیفری بینالمللی علیه نتانیاهو و گالانت سیاسی نیستند و تصمیم دادگاه باید محترم شمرده و اجرا شود.
در همین حال، وزیر امور خارجه هلند، کسپر ولدکمپ، به خبرگزاری ANP هلند گفت که این کشور در صورت نیاز آماده اجرای حکم بازداشت نتانیاهو است.
سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه نیز اعلام کرد که واکنش فرانسه به این احکام «مطابق با اساسنامه دادگاه کیفری بینالمللی» خواهد بود.
گروه حقوق بشری اسرائیلی خواستار اجرای احکام توسط کشورهای عضو دادگاه کیفری بینالمللی شد
ساریت میخائلی از گروه حقوق بشری اسرائیلی بتسلم از کشورهای عضو دادگاه کیفری بینالمللی خواست تا بیانیههای شفافی صادر کنند و تعهد خود به اجرای این احکام را نشان دهند.
او گفت: «کشورها باید از دادگاه کیفری بینالمللی در برابر هرگونه تهدید یا اقدام تلافیجویانه محافظت و حمایت کنند.»
وکیل قربانیان فلسطینی: تصمیم دادگاه تاریخی است
تریستینو مارینیلو، وکیل قربانیان فلسطینی در دادگاه کیفری بینالمللی، گفت که تصمیم دادگاه برای صدور حکم بازداشت علیه نتانیاهو و گالانت «تاریخی» است.
او خاطرنشان کرد که این دادگاه با وجود «فشارها و تهدید به تحریم» از سوی دولت ایالات متحده، به کار خود ادامه داد.
وی افزود: «این گامی مهم برای مشروعیت و اعتبار دادگاه است. این گامی مهم برای قربانیان فلسطینی است. امروز روزی تاریخی برای هر کسی است که به عدالت برای هر قربانی، فارغ از قدرت عاملان، اعتقاد دارد.»
ایرلند: کشورهای عضو باید استقلال و بیطرفی دادگاه را محترم بشمارند
سایمون هریس، نخستوزیر ایرلند، احکام بازداشت دادگاه کیفری بینالمللی را «گامی بسیار مهم» توصیف کرد و گفت که اتهامات علیه بنیامین نتانیاهو و یوآو گالانت «نمیتوانست جدیتر از این باشد.»
او افزود: «ایرلند نقش دادگاه کیفری بینالمللی را محترم میشمارد. اکنون هر کسی که بتواند در انجام کار حیاتی این دادگاه کمک کند، باید فوراً وارد عمل شود.»
وزارت خارجه ایرلند نیز در بیانیهای خواستار احترام کشورها به «استقلال و بیطرفی» دادگاه کیفری بینالمللی شد و هشدار داد که نباید هیچگونه تلاشی برای تضعیف این نهاد صورت گیرد.
درخواست «کمک پزشکی برای فلسطینیان» از بریتانیا برای حمایت از احکام دادگاه کیفری بینالمللی
سازمان کمک پزشکی برای فلسطینیان از دولت بریتانیا خواست تا اطمینان حاصل کند که احکام بازداشت صادرشده علیه بنیامین نتانیاهو و یوآو گالانت اجرا میشود.
در بیانیهای، این سازمان غیرانتفاعی همچنین خواستار «بازنگری کامل روابط با اسرائیل در پرتو این تصمیم و تعلیق فوری تمامی مجوزها و انتقالهای تسلیحاتی» شد.
این بیانیه افزود: «فلسطینیان دیگر نمیتوانند برای عدالت و حمایت قانونی صبر کنند و بریتانیا نباید همدست این جنایات باشد.»
آفریقای جنوبی: احکام بازداشت دادگاه کیفری بینالمللی گامی مهم به سوی عدالت است
آفریقای جنوبی تصمیم دادگاه کیفری بینالمللی را «گامی مهم به سوی عدالت در برابر جنایات علیه بشریت و جنایات جنگی در فلسطین» دانست.
کریسپین فیری، سخنگوی وزارت روابط بینالملل و همکاریهای آفریقای جنوبی، گفت که این کشور از جامعه بینالمللی میخواهد تا «حاکمیت قانون را حفظ کرده و اطمینان حاصل کند که عاملان نقض حقوق بشر پاسخگو باشند.»
ActionAid: اکنون زمان پاسخگویی است
سازمان ActionAid تصمیم «تاریخی» دادگاه کیفری بینالمللی برای صدور احکام بازداشت علیه بنیامین نتانیاهو و یوآو گالانت را تحسین کرد.
این سازمان در بیانیهای اعلام کرد: «ما خواستار آن هستیم که این افراد بهطور کامل محاکمه شوند و عدالت بهسرعت برای قربانیان این جنایات اعمال شود.»
این بیانیه افزود: «اکنون زمان پاسخگویی است. برای دهها هزار فلسطینی که بهطرز وحشیانهای در غزه کشته شدهاند بسیار دیر شده، اما جستجوی عدالت برای آنها، خانوادههایشان و فلسطین اشغالی امروز گامی بزرگ به پیش برمیدارد.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 