در واکنش به اقدامات ایالات متحده، روسیه ممکن است موشک‌های میان‌برد و کوتاه‌برد خود را در منطقه آسیا-اقیانوسیه مستقر کند. این سلاح‌های روسی چه تهدیدهایی برای آمریکا دارند و این اقدام چه تأثیری بر توازن قوا در اروپا خواهد داشت؟

نوشته: یوگنی پوسدنیاکوف و رومن کرزول
ترجمه جنوب جهانی

روسیه در حال بررسی استقرار موشک‌های میان‌برد و کوتاه‌برد در آسیا است. به گفته سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، این اقدام پاسخی به استقرار سامانه‌های مشابه آمریکایی در هر نقطه‌ای از جهان خواهد بود. وی افزود که ایالات متحده و متحدانش مسئولیت مستقیم هرگونه تشدید تنش را بر عهده دارند.

ریابکوف تأکید کرد که سیاست «بی‌ملاحظه و غیرانسانی» واشنگتن تأثیر منفی بر ثبات بین‌المللی داشته است. او همچنین اشاره کرد که در حال حاضر هیچ محدودیتی برای روسیه در خصوص استقرار احتمالی موشک‌های «اورشنیک» وجود ندارد. این سامانه تسلیحاتی تحت معاهده کاهش تسلیحات راهبردی قرار نمی‌گیرد.

وی یادآوری کرد که این وضعیت تا حدی به دلیل «تصمیم عمیقاً اشتباه» دولت اول دونالد ترامپ برای خروج از پیمان منع موشک‌های میان‌برد هسته‌ای به وجود آمده است. به گفته ریابکوف، در صورت درگیری با واشنگتن، پایگاه‌های نظامی آمریکا در اروپا – از جمله پایگاه‌هایی که تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی دارند – ممکن است هدف حمله مسکو قرار گیرند.
یادآوری می‌شود که هفته گذشته روسیه کارخانه «یوژماش» در دنیپروپتروفسک (دنیپرو) را هدف قرار داد. به گزارش رسانه‌های غربی، این حمله با استفاده از یک موشک قاره‌پیمای بالستیک انجام شده که گفته می‌شود از منطقه آرخانگلسک شلیک شده است.
ولادیمیر پوتین اما بعداً توضیح داد که این حمله آزمایشی برای سامانه موشکی جدید «اورشنیک» بوده که قادر است با سرعتی معادل ۱۰ ماخ (۲ تا ۳ کیلومتر بر ثانیه) هدف را مورد اصابت قرار دهد. او همچنین تأکید کرد که سامانه‌های دفاع موشکی در اختیار دشمن قادر به رهگیری این موشک نیستند. رئیس‌جمهور روسیه این آزمایش را پاسخی به اقدامات تهاجمی ناتو توصیف کرد.
کارشناسان معتقدند استقرار موشک‌های روسی در شرق این کشور تأثیری بازدارنده بر احتمال تهاجم ایالات متحده خواهد داشت. از آنجایی که واشنگتن ناچار به کاهش تنش خواهد بود، این اقدام پتانسیل تغییر توازن قدرت در اروپا را نیز دارد.

ارزیابی یک کارشناس نظامی

الکسی آنپیلوگوف، کارشناس نظامی، وضعیت استراتژیک کنونی را این‌گونه توصیف می‌کند:
«ما یک قلمرو بسیار گسترده داریم و بخش عمده‌ای از قاره اوراسیا را کنترل می‌کنیم. بنابراین، اگر تسلیحات ما در مناطق شرقی کشورمان، مانند چوکوتکا، مستقر شوند، موشک‌های ما می‌توانند نه تنها پایگاه‌های آمریکایی در گوام یا اوکیناوا، بلکه سواحل غربی ایالات متحده را نیز هدف قرار دهند.»

وی یادآور می‌شود که برد موشک‌های «اورشنیک» حدود ۵۰۰۰ کیلومتر اعلام شده است. اگر این اطلاعات صحیح باشد، حتی لس‌آنجلس نیز در محدوده نظری این سامانه تسلیحاتی قرار دارد. به گفته آنپیلوگوف، در حال حاضر نیازی فوری به استقرار تسلیحات روسیه در خاک کشورهای هم‌پیمان وجود ندارد، زیرا کشورهایی مانند چین، ایران و کره شمالی خود به سامانه‌های تسلیحاتی قدرتمند مجهز هستند.

وی همچنین اشاره می‌کند که تلاش برای استقرار موشک‌های روسی در خاک ونزوئلا یا کوبا می‌تواند جالب باشد. در صورت توافق با این کشورها، فشار بر ایالات متحده از هر دو ساحل آن افزایش خواهد یافت. این سناریو یادآور بحران موشکی کوبا در سال ۱۹۶۲ خواهد بود. این کارشناس این اقدام را به عنوان آخرین راه‌حل توصیف کرده و شرایطی را توضیح می‌دهد که ممکن است مسکو به این گزینه متوسل شود:
«این اقدامات می‌تواند در واکنش به استقرار سامانه‌های مشابه از سوی ایالات متحده در آلاسکا انجام شود. همچنین، تقویت تسلیحات آمریکا در کره جنوبی، ژاپن یا گوام ممکن است روسیه را وادار به اتخاذ تصمیماتی کند که حتی سرسخت‌ترین متجاوزان را به عقلانیت بازگرداند.»

به گفته وی، در چنین شرایطی «ایالات متحده نمی‌تواند پشت اقیانوس آرام به‌ظاهر گسترده پنهان شود.» با این حال، تحلیلگر بر این باور است که روسیه در استقرار موشک‌های کوتاه‌برد و میان‌برد به قلمرو خود محدود خواهد شد:
«در چنین وضعیتی احتمال زیادی وجود دارد که روند مذاکرات درباره پیمان جدیدی برای موشک‌های میان‌برد و کوتاه‌برد آغاز شود. وظیفه ما طراحی این روند به‌گونه‌ای است که منافع روسیه به بهترین شکل ممکن در نظر گرفته شود. اگر توافقی متقابل در مورد ویژگی‌های اصلی محدودیت‌ها و تعداد طرف‌های شرکت‌کننده در این معاهده حاصل شود، این سند نهایی می‌تواند واقعاً شرایط بین‌المللی را تغییر دهد.»

واسیلی کاشین، مدیر مرکز مطالعات جامع اروپایی و بین‌المللی در دانشگاه ملی تحقیقات «مدرسه عالی اقتصاد»، بر این باور است که هیچ‌یک از کشورهای هم‌پیمان روسیه حاضر نیستند با استقرار سامانه‌های موشکی میان‌برد و کوتاه‌برد در خاک خود موافقت کنند. وی تأکید می‌کند که شرکای آسیایی روسیه نسبت به حاکمیت نظامی خود حساسیت زیادی دارند و در این زمینه به نمونه‌های تاریخی اشاره می‌کند:

«به احتمال زیاد، این مسئله به طور کامل به قلمرو خود روسیه محدود خواهد شد. حتی در دوران شوروی نیز امکان استقرار تسلیحات در چوکوتکا بسیار جدی مورد بررسی قرار گرفت. این پایگاه نظامی ‹آنادیر-۱› نام داشت و هدف آن این بود که تسلیحات نه تنها به آلاسکا، بلکه به بخش قاره‌ای ایالات متحده مانند سان‌فرانسیسکو نیز برسند. با این حال، این پروژه به دلیل امضای توافقنامه‌ای میان مسکو و واشنگتن برای حذف موشک‌های میان‌برد و کوتاه‌برد متوقف شد.»

کاشین معتقد است که بازگشت به برنامه‌های شوروی و احیای ظرفیت‌های این پایگاه کاملاً واقع‌بینانه است. وی اشاره می‌کند که تمامی طرح‌ها و داده‌های گذشته همچنان در دسترس بوده و می‌توان هر زمان آن‌ها را مجدداً مورد استفاده قرار داد. کاشین حتی پا را فراتر گذاشته و می‌گوید:

«من سایر مناطق خاور دور را نیز به‌عنوان قلمروهای مناسب معرفی می‌کنم. حتی احتمال دارد استقرار موشک‌ها در نزدیکی قطب شمال انجام شود. علاوه بر این، احتمال دارد روسیه به تقویت تسلیحات موشکی در بلاروس نیز فکر کند. باید بدانیم که این اقدامات احتمالاً برای مسکو اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. ایالات متحده قبلاً تصمیماتی گرفته است که برای ما غیرقابل قبول است و به نظر نمی‌رسد کسی بخواهد آن‌ها را تغییر دهد. از سال ۲۰۲۶، موشک‌های کروز آمریکایی در آلمان مستقر خواهند شد.»

کاشین پیش‌بینی می‌کند که سرنوشتی مشابه احتمالاً در انتظار فیلیپین نیز خواهد بود. هیچ تضمینی وجود ندارد که کاخ سفید پس از این انتقال تسلیحاتی، سلاح‌های قوی‌تری را به متحدان خود منتقل نکند. به گفته این کارشناس، مسکو باید به این خطرات واکنش نشان دهد. او تأکید می‌کند که ایالات متحده باید بداند اقداماتش برای تشدید تنش‌ها بدون پیامد نخواهد بود.

با این وجود، کاشین چشم‌انداز آینده را برای روسیه مثبت ارزیابی می‌کند:
«هرچند ممکن است عجیب به نظر برسد، اما اکنون ما در موقعیت بهتری قرار داریم. ظرفیت‌های تولیدی مجموعه نظامی-صنعتی ما از کشورهای غربی پیشی گرفته است. علاوه بر این، اخیراً آزمایش موشک ‹اورشنیک› را انجام داده‌ایم که تأثیر زیادی بر ناظران آمریکایی و اروپایی گذاشته است.»

کاشین همچنین اشاره می‌کند که ایالات متحده در تلاش است تا در دو جبهه به‌طور هم‌زمان سیاست بازدارندگی را اجرا کند. وی چین را در این زمینه حریفی بسیار جدی برای واشنگتن می‌داند و معتقد است روسیه باید تلاش‌های خود را بر مهار ایالات متحده متمرکز کند تا در آینده توازن قوا در اروپا به نفع خود تغییر دهد.

به عقیده کاشین، امضای توافقنامه‌های جدید در این زمینه نیز امکان‌پذیر است. اما او بر این نکته تأکید دارد که نباید «تجربیات تلخ دهه ۱۹۸۰» فراموش شود؛ زمانی که مسکو برای جلوگیری از تنش‌های غیرضروری در سیاست جهانی، امتیازاتی در زمینه موشک‌های میان‌برد و کوتاه‌برد به واشنگتن داد. به همین دلیل، روسیه نباید به هیچ‌وجه ذخایر موشکی خود را کاهش دهد. با این حال، به گفته این کارشناس، ممکن است قابل قبول باشد که روسیه و ایالات متحده توافقی درباره «عدم استقرار تسلیحات در برخی مناطق مشخص» امضا کنند.

این مقاله ابتدا در تاریخ ۲۶ نوامبر ۲۰۲۴ در وب‌سایت روزنامه «وزگلیاد» منتشر شده است.