ارتش سوریه در نبرد با تروریستها به عقبنشینی ادامه میدهد. رئیسجمهور ترکیه امیدوار است که جهادیها به پیشروی خود به سمت پایتخت سوریه، دمشق، ادامه دهند. احتمال وقوع چنین سناریویی چقدر است و چگونه میتوان از آن جلوگیری کرد؟
گزارش از رومان کرزول
ترجمه جنوب جهانی
یگانهای ارتش سوریه روز جمعه تلاش برای حمله نظامی به استان ساحلی لاذقیه را خنثی کردند. به گزارش روزنامه الوطن، این حمله توسط تروریستهای حزب اسلامی ترکستان (که در روسیه ممنوع است) و شبهنظامیان وابسته به آن برنامهریزی شده بود.
نیروهای سوری به مبارزه خود با گروههای تروریستی ادامه میدهند. به گفته وزارت دفاع سوریه، دمشق با حمایت نیروی هوایی روسیه حملاتی را به تمرکزگاههای شبهنظامیان در شمال و جنوب استان حماه انجام داده است. این حملات منجر به کشته و زخمی شدن دهها تروریست و تخریب تجهیزات و خودروهای نظامی آنها شد. خبرگزاری تاس این خبر را گزارش داده است.
اولگ ایگناسیوک، معاون مرکز آشتی طرفهای درگیر در سوریه، میگوید که هواپیماهای نیروی هوایی روسیه و سوریه دستکم ۳۰۰ تروریست را از پای درآوردهاند و تأسیسات نظامی مهمی را در استانهای ادلب، حماه و حلب نابود کردهاند. علاوه بر این، ۹ سامانه پرتاب موشک چندگانه، ۷ تانک، ۲۸ خودروی زرهی، ۱۴ خودرو، یک مرکز فرماندهی، یک انبار مهمات و یک انبار پهپاد هدف قرار گرفته است.
همزمان، نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) کرد فعالیت شبهنظامیان در بیابان سوریه، جنوب و غرب استان دیرالزور و استان رقه را ثبت کردهاند. این خبر را خبرگزاری رویترز گزارش داده است. در همین حال، سفارت روسیه در دمشق به شهروندان روس توصیه کرده است که برای تخلیه از سوریه از پروازهای تجاری استفاده کنند.
در شرایط تشدید بحران در سوریه، سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، ابراز امیدواری کرده است که بتوان از طریق دیپلماسی این مناقشه را حل کرد. او در مصاحبهای با خبرنگار آمریکایی تاکر کارلسون به فرمت آستانه با مشارکت روسیه، ترکیه و ایران اشاره کرد و گفت:
«امیدوارم بتوانیم در دوحه، در حاشیه کنفرانس بینالمللی، دیدار کنیم. مایلیم درباره لزوم بازگشت به اجرای دقیق توافقات ادلب صحبت کنیم، زیرا منطقه کاهش تنش ادلب به مکانی تبدیل شده که از آنجا تروریستها به حلب حمله میکنند.»
وی تأکید کرد که تحولات سوریه یک بازی پیچیده با مشارکت بسیاری از بازیگران است. لاوروف همچنین ابراز امیدواری کرد که نشستهای برنامهریزی شده برای این هفته به تثبیت اوضاع کمک کنند. به گفته منبعی از تاس، قرار است روز شنبه، ۷ دسامبر، نشستی در فرمت آستانه در سطح وزرای خارجه در دوحه، پایتخت قطر، برگزار شود.
در همین حال، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، اعلام کرد که به بشار اسد، رئیسجمهور سوریه، پیشنهاد داده است تا برای تعیین آینده سوریه با یکدیگر دیدار کنند، اما پاسخی مثبت دریافت نکرده است. او افزود که امیدوار است پیشروی نیروهای مخالف در سوریه «بدون مشکل ادامه یابد.»
اردوغان گفت:
«پیشروی مخالفان ادامه دارد. در ادلب همه چیز مشخص شده است. حمص در دست مخالفان است و موضوع پیشروی به سمت دمشق مطرح است. منطقه در شرایط سختی قرار دارد و این پیشرویها چیزی نیست که ما بخواهیم. به هیچ وجه چنین چیزی را نمیخواهیم.»
تحلیل نظامی و نگرانیها از وضعیت سوریه
همزمان، تسلیم حماه نشاندهنده سقوط عمیق ماشین نظامی سوریه است. الکساندر کوز، خبرنگار نظامی، معتقد است که ترکیه و بریتانیا انتظار چنین موفقیت قاطعی را نداشتند. وی میگوید:
«آنها بیشتر میخواستند یک نقطه تنش برای ما ایجاد کنند که بخشی از منابعمان را به آن اختصاص دهیم. اما اکنون تهدید علیه پایگاههای ما در طرطوس و حمیمیم دیگر خیال نیست.»
یوری لیامین، کارشناس نظامی، نیز نظر مشابهی دارد. به گفته وی، خطر برای پایگاههای روسی در سوریه در حال افزایش است: شبهنظامیان به مرزهایی نزدیک میشوند که از آنجا میتوان پهپادهای انتحاری را به شهرهای ساحلی، جایی که پایگاهها قرار دارند، فرستاد.
این حملات قبلاً نیز رخ دادهاند، اما اکنون تروریستها میتوانند آنها را با شدت و گستردگی بیشتری انجام دهند.
او میگوید:
«مشکل دیگری نیز وجود دارد: شهرهای حماه و حمص محور ارتباطی بخشهای مختلف سوریه هستند. اکنون شبهنظامیان حماه را تصرف کردهاند. اگر آنها بتوانند به پیشروی ادامه دهند، خطر قطع ارتباط ساحل با دیگر مناطق کشور وجود دارد. وضعیت در حال حرکت به سمت سناریویی بسیار بد است و اگر تروریستها متوقف نشوند، سناریویی فاجعهبار ممکن است رخ دهد: آنها ممکن است بخشی از نیروهای خود را به دمشق و بخشی دیگر را به سمت ساحل بفرستند.»
دیپلماسی یا نمایش قدرت؟
در چنین شرایطی، جستجوی راهحلهای دیپلماتیک که لاوروف از آن سخن میگوید، میتواند بهترین راه خروج از بحران باشد. کیریل سمنوف، خاورشناس، توضیح میدهد:
«شاید امید بر این باشد که ترکیه بتواند پیشروی تروریستها را متوقف کند. در آن صورت، تلاشهای دیپلماتیک اهمیت پیدا میکنند، زیرا تاکنون نمیتوان آنها را متوقف کرد. شاید راهحلهایی از نوع دیگر نیز پیدا شود. در حال حاضر، هر ابزاری مفید است. اما تضمینی نیست که تروریستها به نظر آنکارا توجه کنند. آنها در حال پیشروی هستند و بهطور کلی دیگر چندان وابسته به حمایت ترکیه نیستند. اوضاع بسیار پیچیده است. حتی خود ترکیه نیز چنین پیشرفتی را پیشبینی نمیکرد. وضعیت سریعتر از سقوط افغانستان در سال ۲۰۲۱ تغییر میکند.»
استانیسلاو تکاچنکو، استاد مطالعات اروپایی در دانشگاه دولتی سنپترزبورگ و کارشناس باشگاه والدای، معتقد است که لاوروف کاملاً درست میگوید که دیپلماسی نقشی اساسی در حل مناقشات خاورمیانه دارد. وی میگوید:
«اگر بخواهیم درباره آتشبسی کوتاهمدت صحبت کنیم، مذاکرات بهترین راه برای دستیابی به این هدف هستند.»
اما تکاچنکو هشدار میدهد که این مشکل تنها با مجموعهای از اقدامات، از جمله دیپلماسی و نمایش قدرت، قابل حل است. او میگوید:
«خاورمیانه منطقهای حساس است. البته توانایی یافتن سازش در اینجا ارزشمند است، اما قدرت نظامی در خاورمیانه بیشتر مورد احترام است. از دیدگاه خاورمیانه، اردوغان برنده این وضعیت به نظر میرسد.»
وی تأکید میکند که شرکای اسد احتمالاً باید قدرت نشان دهند و پاسخی متناسب بدهند. تنها پس از آن، توازن نهایی قدرت مشخص خواهد شد و طرفین میتوانند به سمت حل کامل مناقشه حرکت کنند.
او در پایان میگوید:
«بهطور کلی، خاورمیانه با الگوی چرخهای جنگ و دیپلماسی مشخص میشود. این به این معنا نیست که روسیه و کشورهای دیگر نباید فرآیندهای مذاکراتی را آغاز کنند. اما با توجه به ویژگیهای خاص خاورمیانه، باید برای استفاده از روشهای قهری جهت حل تضادها نیز آماده باشیم.»
رومان کرزول تحلیلگر روزنامه وزگلیاد است.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 