مسکو، ۸ دسامبر – خبرگزاری ریانووستی، ناتالیا دِمبینسکایا.
چینیها با سرعت در حال جایگزینی خودروهای بنزینی خود با خودروهای برقی هستند. بر اساس برخی پیشبینیها، این امر میتواند منجر به شوک بزرگی در بازار جهانی هیدروکربنها شود. بزرگترین مصرفکننده نفت خام بهشدت واردات خود را کاهش خواهد داد و اوپک مجبور خواهد شد سهمیه تولید خود را تنظیم کند تا تعادل بین عرضه و تقاضا حفظ شود. در این گزارش از خبرگزاری ریانووستی به این پرسش پاسخ داده میشود که آیا روسیه نیز از این وضعیت متضرر خواهد شد یا خیر.
دیگر نیازی به نفت نیست
۴۱ درصد از رشد سالانه فروش جهانی نفت خام مربوط به چین است. با این حال، تحلیلگران بر این باورند که با افزایش روزافزون خودروهای برقی در این کشور، نیاز به بنزین بهزودی کاهش خواهد یافت. علاوه بر این، کند شدن رشد اقتصادی نیز باعث کاهش مصرف شده است.
در گزارش آماری جهانی انرژی که توسط کارشناسان موسسه انرژی جهانی تهیه شده، آمده است: «سرعت انتقال به خودروهای برقی تولیدکنندگان نفت و سرمایهگذاران را شگفتزده کرده است. هیچ بازاری قادر به جایگزینی تقاضای چین نیست.»
برآورد میشود که واردات نفت به چین در سال آینده به اوج خود رسیده و سپس رو به کاهش بگذارد.
«رشد بیسابقه»
سرعت برقی شدن حملونقل در چین واقعاً بیسابقه است. در سال ۲۰۲۳، یکسوم از خودروهای جدید فروخته شده در چین برقی بودند و سهم این کشور در فروش جهانی به ۶۰ درصد رسید. در ماه ژوئیه، یک نقطه عطف مهم رقم خورد: برای اولین بار، فروش خودروهای برقی و هیبریدی از خودروهای بنزینی پیشی گرفت.
«کاهش زودتر از انتظار تقاضا برای سوخت در چین»
ولاديسلاو آنتونوف، تحلیلگر مالی بیت ریور، میگوید: «تقاضا برای سوخت در چین چند سال زودتر از پیشبینی کارشناسان شروع به کاهش کرده است. در ده ماه اول سال ۲۰۲۴، واردات نفت خام ۳.۴ درصد نسبت به سال گذشته کاهش یافته است. این زنگ خطری برای تامینکنندگان است.»
سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در واکنش به کاهش مصرف چین، تصمیم به تمدید کاهش اختیاری تولید گرفت، هرچند در ماه اکتبر قصد چنین کاری نداشت. همچنین، اوپک پیشبینی خود از تقاضا برای سال جاری و سال آینده را کاهش داد.
ياروسلاو اوستروفسکی، متخصص بخش تحقیقات استراتژیک شرکت تیآر، میگوید: «اوپک چه گزینههایی پیش رو دارد؟ بدیهی است که یا باید تولید را به میزان بیشتری کاهش دهد یا این واقعیت را بپذیرد که قیمت نفت برنت به زیر ۷۰ دلار برای هر بشکه کاهش خواهد یافت. در غیر این صورت، سهم بازار خود را از دست خواهد داد.»
این مسئله حیاتی نیست
با این حال، کارشناسان تاکید میکنند که نمیتوانیم بگوییم گسترش خودروهای برقی و کنار گذاشتن خودروهای بنزینی تنها دلیل کاهش تقاضا برای نفت است. اولاً، افزایش فروش خودروهای برقی در چین نه تنها به دلیل انتخابهای زیستمحیطی، بلکه به دلیل تولید بیش از حد آنها نیز هست. با تلاش برای محافظت از خود در برابر سیل خودروهای چینی، ایالات متحده تعرفههای گمرکی بسیار بالایی (تا ۱۰۰ درصد) بر آنها وضع کرده است. بنابراین، صادرات به آمریکا دیگر مقرون به صرفه نیست.
در اواسط سال ۲۰۲۳، چین مشوقهای بزرگی را برای حملونقل پاک در نظر گرفت تا فروش داخلی را افزایش دهد. کسانی که در چهار سال آینده خودروهای برقی، هیبریدی یا هیدروژنی خریداری کنند، از پرداخت مالیات معاف هستند. مجموع این مشوقها ۵۲۰ میلیارد یوان یا بیش از ۷۲ میلیارد دلار است.
از آنجایی که خودروها باید در بازار داخلی فروخته میشدند، بسیاری از این تخفیفات استفاده کردند. الکساندر شنییدرمان، رئیس بخش پشتیبانی مشتریان و فروش «آلفا-فورکس» میگوید این امر باعث نوسانات در بازار نفت در پاییز امسال و همچنین صحبتهایی درباره «توقف بزرگ چین» از نفت شده است.
موانع تکنولوژیکی
چندین چالش تکنولوژیکی وجود دارد که مانع گسترش گسترده خودروهای برقی میشود. به ویژه، تولید باتریها فرآیندی بسیار پرمصرف است.
ولاديسلاو آنتونوف میگوید: «برای هر باتری به فلزات کمیاب مانند لیتیوم، کبالت و نیکل نیاز است. استخراج این فلزات آسیبهای زیستمحیطی بسیار زیادی به همراه دارد: معادن عظیم در شیلی و کنگو، مصرف آب شیرین بسیار زیاد و آلودگی خاک. پارادوکس اینجاست که خودروهای برقی «سبز» در مقایسه با خودروهای سنتی در طول تولید ردپای کربنی بسیار بیشتری از خود به جای میگذارند.»
یکی دیگر از چالشهای مهم، دفع باتریها است. عمر مفید آنها تنها هفت تا ده سال است و تعویض آنها ۱۵ تا ۲۰ هزار دلار هزینه دارد. علاوه بر این، تنها پنج درصد از باتریهای لیتیوم-یونی به طور کامل بازیافت میشوند. این یک مشکل زیستمحیطی بزرگ است که هنوز راه حلی برای آن پیدا نشده است. بنابراین، تحلیلگر اضافه میکند که آینده موتورهای احتراق داخلی هنوز نامشخص است.
عوامل تقاضا
به همین دلیل، صحبت از سقوط کامل بازار نفت زود است. تحلیلگران مورگان استنلی به عوامل بازدارندهای مانند تقاضا در صنعت پتروشیمی و علاقه مداوم به سوخت هواپیما اشاره میکنند. شرکت مشاورهای FGE پیشبینی میکند که واردات نفت چین در سال آینده به اوج خود یعنی ۱۱.۲ میلیون بشکه در روز برسد.
دلایل دیگری برای حفظ مصرف در چین وجود دارد.
پکن برای جبران اثرات بحران، بستهای حمایتی به ارزش ۱.۴ تریلیون دلار برای تحریک اقتصاد تصویب کرده است. همچنین، به شرکتها کمک خواهد شد تا بدهیهای خود به بانکها را تا سقف ۵.۳ تریلیون دلار کاهش دهند. بانک مرکزی چین نیز با اختصاص ۱۱۳ میلیارد دلار، قصد دارد سرمایهگذاران را به بورس جذب کند تا نقدینگی شرکتها افزایش یابد.
الکساندر شنییدرمان میگوید: «تمام این اقدامات بدون انرژی امکانپذیر نیست و با توجه به جنگ تجاری با ایالات متحده، روسیه شریک اصلی چین است. علاوه بر این، در صورت تولید بیش از حد نفت، میتوان مازاد آن را به کشورهایی که نمیتوانند مستقیماً از ما خرید کنند، با سود مناسب فروخت.»
در سال ۲۰۲۳، صادرات نفت روسیه به چین ۲۴ درصد افزایش یافت و با ۱۰۷ میلیون تن، روسیه همچنان بزرگترین صادرکننده نفت به چین بود. عربستان سعودی با ۸۶ میلیون تن و عراق با ۵۹ میلیون تن در رتبههای بعدی قرار داشتند.
در پنج ماهه اول سال ۲۰۲۴، صادرات روسیه به چین ۱۱ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت. اما رشد صادرات از ژانویه تا آگوست تنها یک درصد بوده است.
ياروسلاو اوستروفسکی میگوید: «هرگونه تغییر در تقاضای چین، بیشک بر صادرات روسیه تأثیر میگذارد. به نظر میرسد برای افزایش پایداری، روسیه باید مشتریان خود را متنوعتر کند.»
به هر حال، صنعت نفت وارد دوره تحولات جدی شده است. شرکتهای نفتی به هر حال باید خود را با شرایط جدید وفق دهند، استراتژیهای خود را متنوع کنند و به طور فعال در حوزههای جدید انرژی سرمایهگذاری کنند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 