پس از کودتای ناتو در رومانی، مقصد بعدی کجاست؟
کیت کلارنبرگ

المیادین انگلیسی

ترجمه جنوب جهانی

اهمیت فوق‌العاده ژئوپلیتیکی رومانی برای امپراتوری غرب دیگر نمی‌تواند واضح‌تر از این باشد. در هفته‌های پس از وتوی پیروزی ژئورجسکو، اعلام شد که شمار بیشتری از نیروهای خارجی ناتو به بخارست اعزام خواهند شد.

اکنون باید تأمل کنیم که کودتای غیرلیبرالی مشابه آنچه در بخارست رخ داد، ممکن است در کجا تکرار شود، در حالی که نفرت فزاینده غرب از دموکراسی و اراده عمومی بیش از پیش آشکار می‌شود.

در ششم دسامبر، دادگاه قانون اساسی رومانی تصمیمی فوق‌العاده گرفت و نتایج دور اول انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۴ نوامبر این کشور را به شکلی غیرقابل توضیح لغو کرد. این حکم درست چند روز قبل از برگزاری دور دوم انتخابات صادر شد؛ انتخاباتی که نظرسنجی‌ها نشان می‌داد کالین ژئورجسکو، نامزد خارج از جریان اصلی، در آن با اکثریتی قاطع پیروز خواهد شد. در این فرایند، شهروندان تمام کشورهای عضو ناتو شاهد درسی سخت در زمان واقعی بودند که به آنها نشان می‌داد اگر نامزدهای «نامطلوب» به طور عادلانه و قانونی انتخاب شوند، چه چیزی ممکن است در کشورشان رخ دهد.

پیروزی خیره‌کننده ژئورجسکو در دور اول، نخبگان سیاسی رومانی و حامیان غربی آنها را غافلگیر کرد و او را به محبوب‌ترین چهره سیاسی کشور بدل نمود. او با تبلیغ برنامه‌ای سنت‌گرایانه و ملی‌گرایانه، دیدگاه‌هایی را مطرح کرد که شاید برخی آن را ناخوشایند بدانند، اما همچنین از ملی‌سازی و سرمایه‌گذاری دولتی در صنایع محلی حمایت می‌کرد. همان‌طور که قابل پیش‌بینی بود، رسانه‌های غربی به سرعت او را به عنوان «راست افراطی»، «طرفدار پوتین» و «تئوری‌پرداز توطئه» لکه‌دار کردند؛ عباراتی آشنا که معمولاً علیه مخالفان سیاسی به کار می‌رود.
بزرگ‌ترین جرم ژئورجسکو مخالفت قاطعانه با ادامه حمایت رومانی از جنگ نیابتی اوکراین است. به عنوان همسایه اوکراین در دریای سیاه، بخارست از فوریه ۲۰۲۲ کمک‌های مالی، مادی و سیاسی قابل‌توجهی ارائه داده است و همواره با خطر گرفتار شدن در جنگ روبه‌رو بوده است. اما ژئورجسکو در مصاحبه با رسانه‌های غربی شجاعانه اعلام کرد که تحت مدیریت او، هرگونه «حمایت نظامی یا سیاسی» به صفر کاهش خواهد یافت:
«من باید به مردم خود رسیدگی کنم. نمی‌خواهم مردمم را درگیر کنم… همه چیز متوقف می‌شود. من فقط باید به مردم خود توجه کنم. ما خودمان مشکلات زیادی داریم.»
هیچ دلیل رسمی برای لغو انتخابات ماه نوامبر توسط دادگاه قانون اساسی رومانی ارائه نشده است، اگرچه چند روز پیش از آن، این نتایج تأیید شده بود. با این حال، در این مدت، دستگاه امنیتی بخارست گزارش‌هایی محرمانه را منتشر کرد که بدون ارائه شواهد مشخص، حاکی از آن بود که پیروزی ژئورجسکو ممکن است نتیجه یک کارزار نفوذ گسترده تحت حمایت مسکو بوده باشد که از طریق تیک‌تاک انجام شده است. جزئیات ارائه‌شده بیشتر به یک کمپین بازاریابی ساده اما بسیار موفق در شبکه‌های اجتماعی اشاره داشت. با این وجود، روایت بی‌اساس «بی‌ثبات‌سازی روسیه» که ژئورجسکو را به قدرت رسانده است، اکنون غیرقابل انکار شکل گرفته است.
سرزمین گسترده بخارست محل چندین تأسیسات موشکی آمریکا و یک پایگاه نظامی عظیم ناتو است که قرار است به‌زودی به شدت گسترش یابد و به‌طور مشخص برای تغییر «توازن قوا» در منطقه به نفع غرب طراحی شده است. در عین حال، رؤسای جمهور رومانی قدرت قابل‌توجهی دارند، از جمله تعیین سیاست خارجی، فرماندهی کل نیروهای مسلح، و انتصاب نخست‌وزیران. تمام این موارد نشان‌دهنده دلیل محتمل‌تری برای لغو انتخابات ریاست‌جمهوری نسبت به «دخالت روسیه» است.
«نه جنگ»
در دهم دسامبر، بی‌بی‌سی گزارشی منتشر کرد که نشان می‌داد رومانیایی‌ها از لغو ناگهانی انتخابات ریاست‌جمهوری خود شوکه شده‌اند. رسانه دولتی بریتانیا در سراسر گزارش تلاش کرد تا این لغو بی‌سابقه و استبدادی را به عنوان اقدامی درست توجیه کند و مدعی شد این تصمیم به دلیل کارزار «عظیم» و «تهاجمی» دخالت مخرب در تیک‌تاک – چه با منشاء روسی یا غیره – اتخاذ شده است. با این حال، بی‌بی‌سی ناچار شد اذعان کند که ژئورجسکو بسیار محبوب و به‌طور طبیعی مورد توجه مردم بوده است.
برای مثال، میرچا جوآنا، کهنه‌سرباز ناتو و وزیر امور خارجه سابق رومانی که در انتخابات ماه نوامبر شرکت کرده و ششم شد، اظهار داشت: «رومانی از خطر بزرگی گریخت» و «به کودتایی تمام‌عیار بسیار نزدیک شد.» او هشدار داد: «اگر مسکو بتواند این کار را در رومانی انجام دهد، که عمیقاً ضد روسیه است، یعنی آنها می‌توانند این کار را در هر جایی انجام دهند.» با این حال، جوآنا اذعان کرد که در جامعه رومانی «مجموعه‌ای از نارضایتی‌ها وجود دارد» و باور به این که موفقیت ژئورجسکو «تنها به دلیل روسیه بود» اشتباهی بزرگ خواهد بود.
بی‌بی‌سی گزارش داد که خستگی گسترده‌ای از ساختار سیاسی سرسختانه طرفدار غرب در رومانی در میان جمعیت محلی وجود دارد؛ مردمی که شمار فزاینده‌ای از شکایات مشروع دارند که به هیچ وجه در جریان اصلی مورد توجه قرار نمی‌گیرد. در مقابل، ژئورجسکو نه تنها به این مشکلات متعدد آشکارا و با اشتیاق سخن گفت، بلکه راه‌حل‌های مشخصی برای حل آنها ارائه داد. بسیاری از شهروندان عادی نیز «از سخنان او خوششان آمد.» در مقاله، چند تن از هواداران ژئورجسکو نقل قول شده‌اند که او را به شدت ستوده‌اند. یکی از آنها گفت:
«او مثل یک واعظ با کتاب مقدس در دستش است و من فکر کردم او فقط حقیقت را می‌گوید… او درباره حقوق و کرامت صحبت می‌کند. رومانیایی‌ها برای کار به کشورهای دیگر می‌روند، اما ما اینجا منابع زیادی داریم. چوب، غله – و خاک ما بسیار حاصلخیز است. چرا باید در ایتالیا آواره باشیم؟»
بی‌بی‌سی همچنین اشاره کرد که «وعده ژئورجسکو برای بزرگ کردن دوباره رومانی» باعث شد او در میان جامعه بزرگ مهاجران رومانیایی عملکرد بسیار خوبی داشته باشد. با توجه به کاهش جمعیت گسترده بخارست در سال‌های اخیر که به‌طور قابل‌توجهی با عضویت در اتحادیه اروپا تسهیل شده است، این موضوع چندان شگفت‌انگیز نیست. رسانه دولتی بریتانیا خاطرنشان کرد: «بسیاری از کسانی که به دلیل دشواری‌های زندگی مهاجرت کردند، اکنون به سختی در خارج از کشور امرار معاش می‌کنند، نه اینکه به موفقیت برسند.» در عین حال، در بخارست، هزینه کالاهای اساسی «با سریع‌ترین نرخ در اروپا در حال افزایش است.» یکی از حامیان مهاجر ژئورجسکو با لحنی قاطع اظهار داشت:
«می‌گویند او فاسد است؟ می‌گویند او با پوتین است؟ نه، او نیست. او با مردم است. با رومانی است. ژئورجسکو یک وطن‌پرست است. او صلح می‌خواهد، نه جنگ، و ما هم همین را می‌خواهیم. کسی می‌خواهد برای کشورش کار خوبی انجام دهد، اما نمی‌گذارند… شاید چند ماه دیگر در زندان باشد، و به چه جرمی؟ هیچ جرمی… ما الان احساس گم‌شدگی می‌کنیم، بدون امید.»
«همبستگی متحدان»
تا به امروز، هیچ مدرک قطعی که به‌طور مستقیم قدرت‌های ناتو را در ابطال انتخابات ریاست‌جمهوری رومانی دخیل کند، به دست نیامده است. ما نمی‌دانیم – و شاید هرگز هم ندانیم – که پشت درهای بسته به اعضای دستگاه سیاسی، قضایی، امنیتی و نظامی رومانی که مورد حمایت غرب هستند، چه چیزی گفته شده است و توسط چه کسی. اما پیشینه‌ای واضح از چنین زد و بندهای پشت‌پرده وجود دارد. در ماه‌های پایانی سال ۱۹۸۹، کمونیسم در سراسر پیمان ورشو – مجموعه‌ای از کشورهای اقماری شوروی در اروپای مرکزی و شرقی در دوران جنگ سرد – شروع به فروپاشی کرد.
تنها استثنا رومانی بود که در آن زمان تحت رهبری نیکولای چائوشسکو قرار داشت. در چهارم دسامبر همان سال، او به‌طور خصوصی با میخائیل گورباچف، رهبر وقت شوروی، دیدار کرد تا در مورد سقوط دولت‌های کمونیستی قدیمی در بلغارستان، چکسلواکی، آلمان شرقی، مجارستان و لهستان گفتگو کند. گورباچف که عملاً یک مهره غربی بود، به چائوشسکو اطمینان داد که موقعیتش امن است، او «زنده خواهد ماند» و ظرف چند هفته دیگر دوباره ملاقات خواهند کرد. اما آن نشست هرگز برگزار نشد، زیرا در ۲۵ دسامبر، چائوشسکو توسط جوخه نظامی تیرباران شد.
این اتفاق در پی اعتراضات گسترده خشونت‌آمیز در سراسر رومانی رخ داد. سال‌ها بعد مشخص شد که مقامات بلندپایه آمریکایی در آن ماه به‌طور مخفیانه با گورباچف ملاقات کرده و از او درخواست کرده بودند که ارتش سرخ را برای برکناری چائوشسکو اعزام کند. این درخواست‌ها ظاهراً رد شد. با این حال، تحقیقات بعدی نشان داد که در طول دسامبر ۱۹۸۹، تعداد زیادی از مأموران کاگ‌ب در حال انجام مأموریت‌های محرمانه نامشخص در سراسر کشور بودند، که در هماهنگی با یون ایلیسکو – جانشین چائوشسکو – انجام می‌شد. شایعاتی مبنی بر این که ایلیسکو شخصاً دستور سرکوب‌های امنیتی را که اعتراضات ضد چائوشسکو را شعله‌ور کرد، صادر کرده است، همچنان باقی است.
صرف‌نظر از حقیقت ماجرا، اهمیت ژئوپلیتیکی فوق‌العاده رومانی برای امپراتوری غرب، چه در آن زمان و چه اکنون، نمی‌تواند واضح‌تر باشد. در هفته‌های پس از وتوی پیروزی ژئورجسکو، اعلام شد که شمار بیشتری از نیروهای خارجی ناتو به بخارست اعزام خواهند شد، که صریحاً در واکنش به «تحولات وضعیت امنیتی در منطقه دریای سیاه» است. در همین حال، مقامات رومانی از «همبستگی متحدان» صحبت‌های بزرگی می‌کنند و انتظار «تمرین‌های گسترده مشترک» در سال پیش‌رو را دارند.
علاوه بر این، در دوازدهم دسامبر، دولت رومانی به‌طور ناگهانی قانونی بحث‌برانگیز و قدیمی را تصویب کرد که اجازه می‌دهد ارتش کشور و تمام «تسلیحات، تجهیزات نظامی و مهمات» آن در هر زمان، بدون اعلام رسمی وضعیت اضطراری، محاصره یا جنگ، تحت کنترل و مدیریت کامل خارجی قرار گیرد. به عبارت دیگر، ناتو قدرت یک‌جانبه برای کنترل نیروهای مسلح بخارست را در اختیار خواهد داشت. قابلیتی واقعاً مفید، به‌ویژه زمانی که جنگ نیابتی اوکراین در نزدیکی به سمت فروپاشی کامل پیش می‌رود و مداخله آشکار خارجی به‌طور علنی مورد بحث قرار گرفته است.
مقاله یادشده بی‌بی‌سی گزارش داد که «شک و تردید» محلی درباره این که آیا نیروهای خارجی نامرئی ممکن است «بر حکم قضات برای لغو انتخابات» تأثیر گذاشته باشند، به حدی است که «حتی کسانی که از رئیس‌جمهور شدن ژئورجسکو بیم داشتند – و معتقدند روسیه از او حمایت کرده است – اکنون نگران رویه‌ای هستند که برای دموکراسی رومانی ایجاد شده است.»
اکنون باید تأمل کنیم که کودتای غیرلیبرالی مشابه آنچه در بخارست رخ داد، ممکن است در کجا تکرار شود، در حالی که نفرت فزاینده غرب از دموکراسی و اراده عمومی بیش از پیش آشکار می‌شود.
با این حال، شاید بتوان تا حدی از این واقعیت آرامش خاطر یافت که حتی افرادی که از سرکوب استبدادی حمایت کردند، به‌خوبی آگاه هستند که این راه‌حل، اقدامی کوتاه‌مدت و بی‌تأثیر در برابر مجموعه‌ای از مشکلات پیچیده، و احتمالاً حل‌نشدنی اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بوده است. میرچا جوآنا، مقام ارشد سابق ناتو، به رسانه دولتی بریتانیا گفت که ابطال پیروزی ژئورجسکو، در بهترین حالت تنها مهلتی موقتی برای قدرت‌های غربی و عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی آنها در رومانی فراهم کرده است. علاوه بر این، او نگران بود که این اقدام در صورت ادامه نادیده گرفتن نگرانی‌های شهروندان، می‌تواند نتیجه‌ای معکوس و فاجعه‌بار به همراه داشته باشد:
«ما برای خودمان زمان خریدیم. اما خشم واقعی اینجا وجود دارد. و اگر کاری نکنیم، ممکن است این ماجرا تکرار شود.»