پس از آزادی هزاران نفر از زندان مخوف صیدنایا در سوریه، که به «کشتارگاه انسانی» معروف است، سیلی از تصاویر و ویدیوها که ادعا می‌شود زندانیان آزادشده را نشان می‌دهند، در اینترنت منتشر شد. دویچه وله (DW) برخی از این ادعاهای ویروسی را تحلیل کرده است.

نویسندگان: منیر غائدی | تتیانا کلوگ

یکی از اولین اقدامات شورشیان سوریه پس از تصرف دمشق در روز یکشنبه، آزاد کردن زندانیان از سلول‌های زندان بدنام صیدنایا بود. این زندان که توسط عفو بین‌الملل به عنوان «کشتارگاه انسانی» شناخته شده، مکانی بود که گروه‌های حقوق بشری ادعا می‌کنند مقامات سوریه تحت حکومت بشار اسد به‌طور سیستماتیک هزاران غیرنظامی را شکنجه و اعدام کرده‌اند.

عمر الشغری، فعال حقوق بشر و یکی از زندانیان سابق، در مصاحبه با DW توضیح داد:
«بر اساس مستندات، تعداد زندانیان سوری پیش از سقوط رژیم حدود 139,000 نفر بود. من معتقدم بیش از 200,000 نفر در این سلول‌ها زندانی بوده‌اند و روزانه شکنجه می‌شدند.»

ابراهیم العسیل از مؤسسه خاورمیانه نیز به DW گفت:
«ما در مورد صدها هزار نفر صحبت می‌کنیم که طی دهه‌ها بازداشت و شکنجه شدند. به همین دلیل، بسیاری از سوری‌ها، تقریباً هر خانواده سوری، عزیزی را از دست داده‌اند یا کسی را می‌شناسند که به زور ناپدید شده و هیچ خبری از او به دست نیامده است.»

در حالی که بسیاری از مردم به دنبال عزیزان خود هستند که گمان می‌رود در صیدنایا زندانی بوده‌اند، تصاویر و ویدیوهایی که ظاهراً زندانیان آزادشده را نشان می‌دهند، اینترنت را پر کرده است. اما همه این تصاویر و ویدیوها واقعی نیستند. تیم بررسی حقایق DW این ادعاهای ویروسی را بررسی کرده است.

تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی به‌عنوان عکس یک زندانی صیدنایا منتشر شد

ادعا: «این یکی از زندانیان زندان صیدنایا است. مردی که از دیدن چهره انسانی تعجب کرده، زیرا فردی بی‌رحم او را زیر زمین رها کرده و در آن سوراخ فراموش کرده است.» این ادعا همراه با تصویری از مردی شوکه‌شده که از یک سوراخ در زمین بیرون می‌آید، در شبکه اجتماعی X منتشر شده است.

بررسی DW: نادرست.

تصویر مورد نظر یک زندانی زندان صیدنایا را نشان نمی‌دهد. جستجوی معکوس

تصویر به پستی دیگر در X منتهی شد که همراه با ویدیویی ۵ ثانیه‌ای از همان مرد است که از سوراخی بیرون می‌آید و یک عنکبوت بزرگ در دست دارد. این ویدیو در تاریخ ۳ دسامبر ۲۰۲۴ در تیک‌تاک منتشر شده و توسط سازنده آن به‌عنوان محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی برچسب‌گذاری شده است.

چشمان کاملاً باز مرد، علی‌رغم نوری که به او تابیده شده، و حرکات غیرطبیعی دستش نیز نشان می‌دهند که این ویدیو با کمک هوش مصنوعی ساخته شده است. توضیحات حساب تیک‌تاک می‌گوید: «بله، همه‌چیز هوش مصنوعی است.» این حساب به‌طور روزانه ویدیوهای عجیب تولیدشده با هوش مصنوعی منتشر می‌کند که اغلب مردان و زنان را با عنکبوت‌ها و موجودات ناشناخته در تونل‌ها نشان می‌دهد. این تصویر هیچ ارتباطی با زندان صیدنایا در سوریه ندارد.

تصاویر و ویدیوهایی از یک موزه در ویتنام برای ساخت ویدیوهای جعلی درباره صیدنایا استفاده شده است

ادعا: تصویری از مردی لاغر و مو بلند که در یک سلول زنجیر شده است، در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده و ادعا می‌شود که این فرد یکی از زندانیان زندان صیدنایا است. «در نگاه اول، به نظر می‌رسد این صحنه‌ای از یک فیلم ترسناک است! اما در واقع این زندان صیدنایا در دمشق است.»

بررسی DW: نادرست.

تصویر موردنظر یک زندانی صیدنایا را نشان نمی‌دهد. جستجوی معکوس تصویر،

عکس مشابهی را که در آگوست ۲۰۰۸ در یک آژانس عکاسی خصوصی بریتانیایی به نام آلامی منتشر شده بود، آشکار کرد. توضیحات عکاس می‌گوید: «بازسازی یک سلول که به‌طور عام به‌عنوان قفس ببر شناخته می‌شود، در موزه بقایای جنگ در شهر هوشی‌مین، ویتنام.»

نتایج جستجو نشان داد که این تصویر از یک ویدیوی ۱۱ ثانیه‌ای استخراج شده که ادعا می‌شود زندان صیدنایا را نشان می‌دهد. تیم بررسی حقایق DW این ویدیو را با فیلم رسمی تور آنلاین موزه بقایای جنگ در یوتیوب مقایسه کرد. بیشتر تصاویر ویدیوی منتسب به زندان صیدنایا از فیلم تور آنلاین این موزه گرفته شده‌اند. تصویر مرد زنجیربسته نیز احتمالاً با کمک هوش مصنوعی در ویدیو ادغام شده است.


ادعاهای مربوط به سلول‌های زیرزمینی ادامه دارد، اما هیچ مدرکی ارائه نشده است

ادعا: ویدیویی کودکی را نشان می‌دهد که در سلول‌های زیرزمینی زندان صیدنایا گرفتار شده است.

ویدئوی یک دقیقه‌ای

این ویدئوی یک دقیقه‌ای که در تیک‌تاک بیش از ۲.۷ میلیون بازدید داشته است، با نمای نزدیک کودکی آغاز می‌شود که از یک شکاف کوچک میان آوار یا خرابه به بیرون نگاه می‌کند و یک دست خود را بیرون آورده است. سپس تصویری ماهواره‌ای از زندان صیدنایا نمایش داده می‌شود که با صدایی همراه است که ادعا می‌کند این زندان دارای سلول‌های زیرزمینی مخفی است؛ جایی که زندانیان بدون غذا، آب و هوای تازه گرفتار شده‌اند. این صدا از بینندگان می‌خواهد ویدئو را برای افزایش آگاهی جهانی به اشتراک بگذارند.

تصویر ثابت از ویدئوی تیک‌تاک

این ویدئو هیچ ارتباطی با زندان صیدنایا یا وقایع مرتبط ندارد. جستجوی معکوس تصویر به نسخه‌های طولانی‌تری از ویدئو منتهی می‌شود که هنوز به صورت آنلاین موجود است و نشان می‌دهد کودک در خانه در حال بازی است، نه گرفتار در زیر آوار.

به نظر می‌رسد این ویدئو از حسابی در تیک‌تاک منشا گرفته باشد که اکنون حذف شده است. این حساب معمولاً ویدئوهای مرتبط با این کودک را منتشر می‌کرده است.

این ویدئو اخیراً با ادعاهای نادرست دیگری نیز منتشر شده است؛ از جمله این‌که کودک، قربانی حمله هوایی اسرائیل در غزه است یا این‌که این ویدئو در سوریه ضبط شده است. با وجود دشواری در تأیید زمان و مکان دقیق ویدئو، انتشار آن پیش از تحولات اخیر مربوط به زندان صیدنایا ثابت می‌کند که این ویدئو ارتباطی با این زندان ندارد.

ادعای وجود سلول‌های زیرزمینی مخفی در زندان صیدنایا رد شده است.
در تاریخ ۹ دسامبر، تیمی از کلاه‌سفیدها (یک سازمان داوطلبانه مخالف حکومت سوریه) بررسی دقیقی از این زندان با استفاده از سگ‌های آموزش‌دیده انجام داد. در بیانیه‌ای که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد، این سازمان اعلام کرد که پس از بازرسی کامل ورودی‌ها، خروجی‌ها، کانال‌های تهویه، سیستم‌های فاضلاب، لوله‌های آب، سیم‌کشی‌های برق و سیستم‌های نظارتی، «هیچ منطقه مخفی یا مهر و موم‌شده‌ای شناسایی نشد.»

با وجود این‌که هیچ مدرک معتبری برای حمایت از ادعاهای مربوط به سلول‌های زیرزمینی در صیدنایا وجود ندارد، این پست‌ها همچنان بازنشر می‌شوند. برای مثال، پستی در تاریخ ۱۰ دسامبر شامل تصاویری تولیدشده با هوش مصنوعی بود که یک زندان چندلایه زیرزمینی با سلول‌های تاریک و شلوغ را نشان می‌داد. این پست از مخاطبان می‌خواست محتوا را به اشتراک بگذارند و آن را یک «وظیفه انسانی» می‌دانست. با این حال، هیچ مدرکی برای تأیید این ادعاها وجود ندارد.

ادعاهای گمراه‌کننده پس از فجایع می‌توانند حقیقت را تضعیف کنند
ادعاهای دروغین و تصاویر دست‌کاری‌شده درباره زندان صیدنایا بسیار فراتر از موارد خاصی است که بررسی کردیم. علاوه بر ویدئوهای خارج از زمینه، تعداد زیادی از ادعاهای تأییدنشده نیز همچنان در فضای مجازی منتشر می‌شوند.

در یک ویدئوی معتبر که ورود سوری‌ها به این زندان را نشان می‌دهد، یک کودک به‌طور مختصر دیده می‌شود. بسیاری از افراد تصاویری ثابت از این صحنه را منتشر کرده‌اند و گفته‌اند این مدرکی است که کودکان در زندان صیدنایا بازداشت شده‌اند. با این حال، همراهی کودکان خردسال با مادران بازداشتی در زندان‌ها غیرمعمول نیست. مشخص نیست آیا کودک در این ویدئو از جمله بازداشتی‌ها بوده یا همراه با غیرنظامیانی بوده است که وارد زندان شده‌اند.

سوری‌ها به دنبال عزیزان خود در زندان بدنام دمشق هستند
انتشار اطلاعات نادرست درباره فجایع، نه‌تنها تلاش‌ها برای مستندسازی و تحقیق درباره آن‌ها را تضعیف می‌کند، بلکه مانع پاسخگویی مرتکبان می‌شود. این نوع اطلاعات غلط می‌تواند به پدیده‌ای به نام انکار فجایع منجر شود، که در آن اعتبار نقض‌های واقعی حقوق بشر زیر سؤال می‌رود و در نهایت تلاش‌های برای اجرای عدالت و آشکارسازی حقیقت را تضعیف می‌کند.

اماد حسن و کلودیا دین در تهیه این گزارش همکاری کرده‌اند.

ما به خوانندگان خود یادآوری می‌کنیم که انتشار مقالات در سایت ما به معنای تأیید محتوای آن‌ها نیست. سیاست ما این است که هر چیزی را که برای مخاطبان خود مفید بدانیم، منتشر کنیم تا به آن‌ها در شکل‌دهی به نظراتشان کمک کنیم. گاهی مقالاتی را منتشر می‌کنیم که کاملاً با آن‌ها مخالف هستیم، زیرا معتقدیم ارائه طیف گسترده‌ای از دیدگاه‌ها برای آگاهی مخاطبان و روشنگری اهمیت دارد.