ترجمه جنوب جهانی

چه چیزی موجب شده است که رئیس‌جمهور منتخب، دونالد ترامپ، تهدید کند کانال پاناما را تصاحب خواهد کرد، گرینلند را خواهد خرید، و کانادا را به پنجاه‌ویکمین ایالت ایالات متحده تبدیل خواهد کرد؟ آیا او معتقد است که می‌تواند یک عصر جدید از سلطه آمریکایی ایجاد کند، یا صرفاً در حال دنبال کردن مسیر پیشینیان امپریالیست خود، از هر دو حزب جمهوری‌خواه و دموکرات، است؟

در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ، سیاست «اول آمریکا» ظاهراً بر اساس انزواطلبی ایالات متحده استوار بود. آیا درخواست اخیر او مبنی بر اینکه کانال پاناما «به‌طور کامل، سریع و بدون سؤال» به ایالات متحده بازگردانده شود، نشان‌دهنده جسارت او در دوره دوم برای پیگیری منافع آمریکا در خارج از کشور به شکلی تهاجمی‌تر است؟ و چه چیزی موجب شده که او به‌دروغ ادعا کند سربازان چینی کانال را اشغال کرده‌اند؟

پاسخ رئیس‌جمهور پاناما، خوزه رائول مولینو، به ترامپ که گفت: «هر مترمربع از کانال پاناما و منطقه مجاور آن متعلق به پاناما است»، نشان می‌دهد که او تهدیدهای ترامپ را جدی گرفته است. و ما نیز باید این تهدیدها را جدی بگیریم.

در پاناما، ده‌ها معترض در مقابل سفارت آمریکا گرد آمدند و شعار «ترامپ، حیوان، کانال را به حال خود رها کن» سر دادند و پلاکاردهایی در دست داشتند که روی آن نوشته بود: «دونالد ترامپ، دشمن اصلی پاناما». سائول مندز، رهبر یک اتحادیه کارگری ساختمانی در پاناما که این اعتراض را سازماندهی کرده بود، به خبرگزاری فرانسوی AFP گفت: «پاناما یک سرزمین مستقل است و کانال اینجا متعلق به پاناما است. … دونالد ترامپ و فریبکاری امپریالیستی او نمی‌توانند ادعای حتی یک سانتی‌متر از خاک پاناما را داشته باشد.» (منبع: dw.com، ۲۵ دسامبر)

نادیده گرفتن درخواست‌های ترامپ به‌عنوان امری بیهوده، تاریخ ایالات متحده و چگونگی تسلط واشنگتن بر کانال در وهله اول را نادیده می‌گیرد.

تاریخچه تسلط آمریکا بر کانال پاناما

در سال ۱۹۰۳، رئیس‌جمهور ایالات متحده، تئودور روزولت، یک شورش را برای تصرف سرزمین‌هایی که تحت کنترل جمهوری کلمبیا بود، تأمین مالی کرد تا جمهوری پاناما ایجاد شود. جمهوری تازه‌تشکیل‌شده و ایالات متحده معاهده‌ای امضا کردند که کنترل نوار زمینی به عرض ۱۰ مایل برای ساخت و بهره‌برداری از کانال را در ازای پرداخت پول به آمریکا واگذار کرد.

ایالات متحده برای بیش از ۶۰ سال منطقه کانال را مانند یک مستعمره اداره کرد. اما قیام‌های مردم پاناما در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، همراه با شکست‌های نظامی آمریکا در ویتنام، موجب شد رئیس‌جمهور وقت، جیمی کارتر، در سال ۱۹۷۷ توافقنامه‌ای امضا کند که کنترل کانال را به پاناما بازگرداند.

این قانون که در سال ۱۹۹۹ کنترل کامل کانال را به پاناما واگذار کرد، توسط دولت‌های بعدی آمریکا رد شد، اما در دسامبر ۱۹۸۹، تحت ریاست‌جمهوری جورج اچ. دبلیو. بوش، ایالات متحده پاناما را بمباران و اشغال کرد و رئیس‌جمهور مانوئل نوریگا را سرنگون ساخت. واشنگتن ادعا کرد که این حمله برای تضمین «تمامیت معاهدات کانال پاناما» انجام شده است.

رقابت با پروژه کانال نیکاراگوئه

از زمانی که کنترل کانال در سال ۲۰۰۰ به پاناما واگذار شد، پروژه‌ای عظیم بین سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۷ به‌شدت ظرفیت کانال را گسترش داد. بااین‌حال، خشکسالی شدید اخیر در اطراف کانال که سطح آب را کاهش داده، عملکرد آن را مختل کرده است. این مشکلات موجب شد پاناما محدودیت‌هایی بر ترافیک کانال اعمال و تعرفه‌ها را افزایش دهد.

تعداد کشتی‌هایی که می‌توانند از کانال استفاده کنند، از ۱۴٬۰۸۰ در سال ۲۰۲۳ به ۹٬۹۴۴ در سال ۲۰۲۴ کاهش یافت که افتی ۲۹ درصدی است (طبق اعلام اداره کانال پاناما).

ایالات متحده بزرگ‌ترین استفاده‌کننده کانال پاناما است و چین در جایگاه دوم قرار دارد. در نوامبر، چین اعلام کرد که دولت این کشور با رئیس‌جمهور نیکاراگوئه، دانیل اورتگا، برای ساخت یک مسیر آبی جایگزین برای اتصال دریای کارائیب به اقیانوس آرام در حال مذاکره است.

این چالش چین ممکن است انگیزه پشت تهدید ترامپ برای تصاحب کانال و ادعاهای نادرست درباره حضور سربازان چینی در کانال پاناما باشد.

«اول آمریکا»: همان امپریالیسم قدیمی آمریکا

ترامپ همچنین در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود بارها از ایده خرید گرینلند از دانمارک حمایت کرده بود. جمعیت بومی گرینلند به‌شدت مخالف چنین فروشی هستند. نخست‌وزیر گرینلند، موته اگده، بار دیگر اعلام کرده است که این جزیره «فروشی نیست».

اما ترامپ همچنان اصرار دارد. او هنگام اعلام نامزد پیشنهادی خود برای سفیر آمریکا در دانمارک، در توییتی گستاخانه نوشت: «برای امنیت ملی و آزادی در سراسر جهان، ایالات متحده آمریکا معتقد است که مالکیت و کنترل گرینلند یک ضرورت مطلق است.» (منبع: CNN، ۲۲ دسامبر)

تهدیدات جدید ترامپ با شعار «اول آمریکا» همچنین شامل ضربه‌ای به نخست‌وزیر کانادا، جاستین ترودو، بود. ترامپ با تهدید به افزایش تعرفه واردات کالاهای کانادایی به ایالات متحده، اظهار داشت که تبدیل شدن کانادا به پنجاه‌ویکمین ایالت آمریکا «ایده‌ای عالی» است.

اگرچه وسوسه‌انگیز است که اظهارات ترامپ در رسانه‌های اجتماعی را نادیده بگیریم، اما در واقع او در حال ادامه مسیر پیشینیان خود است. رئیس‌جمهور جو بایدن با افزایش تهدیدات جنگ علیه روسیه و چین و حمایت کامل از تجاوز اسرائیل و گسترش ارضی در غرب آسیا، زمینه را برای گسترش نظامی ایالات متحده آماده کرده است.

برای جنبش ضد امپریالیستی حیاتی است که بفهمد ترامپ این تهدیدات را نه به‌عنوان یک فرد، بلکه به‌عنوان رهبر آینده بزرگ‌ترین قدرت سرمایه‌داری و نظامی جهان مطرح می‌کند، که به‌ویژه خطرناک است زیرا نظام اقتصادی او در وضعیت وخیمی قرار دارد.