ترجمه جنوب جهانی
چین نیازمند بازنگری در رویکرد سنتی خود مبنی بر «صبر و مشاهده» یا اولویت‌دهی به اقتصاد در روابط بین‌الملل است.
به مدت ۱۳ سال، رهبری بشار اسد در سوریه در برابر یک جنگ امپریالیستی، ارتجاعی و تجزیه‌طلب مقاومت کرد. با این حال، ماه گذشته، دولت اسد پس از پیشروی نیروهای هیئت تحریر الشام (HTS) ابتدا به حلب و سپس به دمشق سقوط کرد.
تهدید جدید برای چین
وضعیت جدید در سوریه تهدیدی جدی برای چین و کشورهای منطقه‌ای است که در برابر تجاوزات آمریکا مقاومت می‌کنند. از نظر اقتصادی، چین در منطقه، به ویژه در طرطوس و لاذقیه، در چارچوب ابتکار کمربند و جاده (BRI) سرمایه‌گذاری‌هایی انجام داده بود. اما شاید حتی مهم‌تر از مسائل اقتصادی، حضور گروه تروریستی حزب اسلامی ترکستان (TIP) در کنار HTS باشد. بنا به گزارش‌ها، این گروه تروریستی که شامل تا ۲۰ هزار نفر، از جمله خانواده‌ها، است، تهدیدی جدی برای امنیت چین به شمار می‌رود.
به سال ۲۰۲۳ بازگردیم. در بازی‌های آسیایی نوزدهم که در «شهر بهشتی» هانگژو چین برگزار شد، بشار اسد مهمان ویژه‌ای بود. این سفر نخستین سفر اسد به چین پس از نزدیک به ۲۰ سال از سال ۲۰۰۴ بود. پس از دیدار او با شی جین‌پینگ، رهبر چین، دو کشور از تأسیس «شراکت استراتژیک چین-سوریه» خبر دادند و شی بر لزوم حل سیاسی بحران سوریه «تحت رهبری و مالکیت سوریه» تأکید کرد.
بازگشت اسد از چین نشان‌دهنده اتحادهای منطقه‌ای بود. هواپیمای حامل بشار اسد و همسرش وارد حریم هوایی پاکستان شد و با اسکورت جنگنده‌های J-10 پاکستانی به کراچی رسید. سپس، بر فراز دریای عمان، جنگنده‌های ایرانی آن را به سمت خلیج فارس همراهی کردند. از آنجا، جنگنده‌های سعودی تا مرز اردن آن را اسکورت کردند و در نهایت، جنگنده‌های روسی هواپیما را تا فرود امن در فرودگاه دمشق همراهی کردند.
طی این پرواز ۶۰۰۰ کیلومتری از یک سوی آسیا به سوی دیگر، یک «اتحاد دفاع هوایی» میان چین، پاکستان، ایران، عربستان و روسیه شکل گرفت تا بازگشت ایمن رهبر سوریه به دمشق تضمین شود.
نگاهی عمیق‌تر به تاریخ نشان می‌دهد که سوریه از نخستین کشورهایی بود که جمهوری خلق چین را به رسمیت شناخت. این موضوع جایگاه ویژه‌ای به سوریه در ذهنیت رهبری حزب کمونیست و مردم چین بخشیده است. در جریان سفر اسد، رسانه‌های چینی روابط تاریخی میان سوریه و چین را برجسته کردند و تأکید داشتند که سوریه در سال ۱۹۵۶ چین را به رسمیت شناخته بود. رسانه‌های چینی بارها به این روابط اشاره کرده و سوریه را «دوست قدیمی» توصیف کردند.

وعده‌هایی که شکسته شدند
در دیدارهای هانگژو، شی جین‌پینگ گفت:
«چین با مداخله خارجی و تحریم‌های یک‌جانبه علیه سوریه مخالف است و از بازسازی سوریه حمایت می‌کند. چین مایل است همکاری خود با سوریه را از طریق ابتکار کمربند و جاده تقویت کند.»
او افزود:
«چین از سوریه در بازسازی، تقویت ظرفیت مبارزه با تروریسم، و حل سیاسی مسئله سوریه بر اساس اصول ‹رهبری و مالکیت سوریه› حمایت خواهد کرد.»
پس از سقوط دولت اسد، این اظهارات شی اکنون زیر سؤال رفته‌اند.
اختلال آمریکا در استراتژی چین در غرب آسیا
در حالی که چین در حال سرمایه‌گذاری در بازسازی سوریه و گسترش حضور منطقه‌ای خود بود، پیشروی هیئت تحریر الشام به دمشق و سقوط اسد، چین را ناچار به تعلیق این اهداف خواهد کرد.
سرمایه‌گذاری‌های چین در سوریه به طور خاص بر بنادر طرطوس و لاذقیه متمرکز بود. این بنادر به دلیل نزدیکی به مراکز کلیدی ترانزیتی مانند پیرائوس در یونان، حیفا در اسرائیل، و طرابلس در لبنان اهمیت استراتژیکی دارند و برای ابتکار کمربند و جاده حیاتی هستند.
برخی کارشناسان معتقدند که پس از سقوط دمشق، نفوذ چین در منطقه که عمدتاً بر «قدرت اقتصادی» استوار است، به طور ذاتی محدود خواهد بود. برخی دیگر نیز تأکید دارند که محور آمریکا-اسرائیل همچنین نقش رهبری چین در جنوب جهانی را از طریق سازمان‌هایی مانند بریکس و سازمان همکاری شانگهای (SCO) تضعیف کرده است.
جدایی‌طلبان ترکستان شرقی
یکی دیگر از نگرانی‌های عمده چین، حزب اسلامی ترکستان است که در کنار هیئت تحریر الشام فعالیت می‌کند و از سوی سازمان ملل به عنوان یک گروه تروریستی شناخته می‌شود. در سال ۲۰۱۷، عماد مصطفی، سفیر سوریه در چین، اعلام کرد که تا ۵۰۰۰ شبه‌نظامی اویغور در سوریه حضور دارند.
جدایی‌طلبان ترکستان شرقی تحت رهبری حسن محسوم (معروف به ابو محمد ترکستانی) حزب اسلامی ترکستان را در پاکستان تأسیس کردند و پایگاه اصلی آن در افغانستان بود. پس از کشته شدن حسن محسوم در یک عملیات نظامی پاکستان در سال ۱۹۹۸، این گروه دچار بحران رهبری شد اما در جریان تهاجم آمریکا به عراق مجدداً ساماندهی شد.
تا سال ۲۰۱۳، این گروه نیروهای خود را به سوریه، عمدتاً به منطقه ادلب، منتقل کرد و با نام «تیپ ترکستان» (کتائب ترکستانی) به بخشی از هیئت تحریر الشام تبدیل شد. پس از سقوط اسد در دسامبر، این گروه ویدئویی منتشر کرد که در آن به ادامه «جهاد» در منطقه خودمختار سین‌کیانگ چین، از جمله در شهرهایی مانند کاشغر، آکسو و ارومچی، متعهد شد. ابو محمد جولانی، رهبر هیئت تحریر الشام، اعلام کرد:
«حزب اسلامی ترکستان سال‌ها در سوریه بوده و هرگز در هیچ اقدامی که جهان خارج را تهدید کند، شرکت نکرده است.»
استراتژی «صبر و مشاهده» چین، که در اصل بر اساس اصل «اولویت توسعه آرام» دنگ شیائوپینگ شکل گرفته است، همچنان تأثیر زیادی دارد. با این حال، تحت رهبری شی جین‌پینگ، پکن نقش فعال‌تری بر عهده گرفته و خود را به عنوان یک جایگزین سیاسی و مالی برای نظام غربی به کشورهای در حال توسعه معرفی کرده است.
با این وجود، استراتژی آمریکا در تشدید تنش‌ها در تایوان، سین‌کیانگ، تبت و هنگ‌کنگ، همراه با محاصره چین از طریق متحدان سنتی آسیایی مانند ژاپن، فیلیپین، استرالیا و کره جنوبی، توانایی چین را برای اتخاذ رویکردی فعال‌تر در سیاست خارجی محدود کرده است.
بنابراین، چین در نقطه عطفی قرار دارد که نیازمند تغییر استراتژی ساختاری خود در سیاست خارجی است، چرا که سقوط افرادی مانند قذافی یا اسد نیز به محاصره چین کمک می‌کند. چین باید درس‌های زیادی از سوریه در سیاست خارجی خود بیاموزد، از جمله بازنگری در رویکرد سنتی «صبر و مشاهده» یا «اولویت اقتصاد» در روابط بین‌الملل.