پاوان کولکارنی

ترجمه جنوب جهانی

این کشور جنگ‌زده، شرکت بزرگ فناوری مستقر در ایالات متحده را به ارتکاب جنایات جنگی، جعل و فریب متهم کرده است. ادعا شده که این شرکت در تولید محصولات خود از مواد معدنی غیرقانونی استخراج‌شده و قاچاق‌شده استفاده می‌کند.

جمهوری دموکراتیک کنگو (RDC) شکایتی کیفری علیه اپل مطرح کرده است و این غول فناوری جهانی را متهم به دامن زدن به جنگ در منطقه شرقی این کشور با استفاده از آنچه «مواد معدنی خون» نامیده می‌شود، کرده است. رابرت آمستردام، یکی از بنیان‌گذاران شرکت حقوقی Amsterdam & Partners LLP، اظهار داشت: «اپل سال‌هاست فناوری‌هایی را به فروش می‌رساند که با مواد معدنی تولید شده‌اند که از منطقه‌ای تأمین می‌شود که جمعیت آن با نقض شدید حقوق بشر روبرو است.» دولت RDC در اواخر سال گذشته این شرکت حقوقی مستقر در واشنگتن دی‌سی را برای تحقیق درباره زنجیره‌های تأمین مواد معدنی غیرقانونی استخراج‌شده و قاچاق‌شده از کنگو، به‌ویژه مواد معدنی موسوم به «3T» [قلع، تنگستن و تانتالم]، استخدام کرد. این مواد معدنی برای صنایع الکترونیک، خودروسازی و هوافضا بسیار حیاتی هستند.

بر اساس گزارش اپل به کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده (SEC) در سال ۲۰۲۳، دست‌کم ۹ مورد از ۳۲ کارخانه ذوب و پالایشگاهی که اپل در میان تأمین‌کنندگان تانتالم خود معرفی کرده است، این ماده را از رواندا تأمین می‌کنند. اما شرکت حقوقی مذکور در گزارشی که در آوریل ۲۰۲۴ منتشر شد و عنوان آن «مواد معدنی خون: پولشویی مواد معدنی 3T کنگو توسط رواندا و نهادهای خصوصی» بود، اظهار داشت که تولید رواندا از این مواد معدنی تقریباً صفر است.

تانتالم، فلزی کمیاب، از ماده معدنی کولتان استخراج می‌شود که ۶۴٪ ذخایر جهانی آن در جمهوری دموکراتیک کنگو قرار دارد. بخش عمده‌ای از این ماده در شهر معدنی روبایا در استان کیووی شمالی متمرکز است که بیش از ۱۵٪ از عرضه جهانی تانتالم را تولید می‌کند. در اواخر آوریل، این استان به دست شبه‌نظامیان M23 افتاد که از حمایت دولت رواندا برخوردارند.

از آن زمان، M23 ماهانه ۳۰۰ هزار دلار از معادن کولتان روبایا درآمد کسب می‌کند. بنتو کیتا، رئیس مأموریت سازمان ملل در کنگو، در تاریخ ۳۰ سپتامبر به شورای امنیت گفت: «پولشویی مجرمانه منابع طبیعی کنگو که به‌صورت قاچاق از این کشور خارج می‌شود، گروه‌های مسلح را تقویت می‌کند.»

بیش از صد گروه مسلح در تلاش هستند تا از منابع معدنی غنی منطقه شرقی این کشور که با رواندا هم‌مرز است و درگیر دهه‌ها جنگ بوده، بهره‌برداری کنند. M23، یکی از قوی‌ترین و بدنام‌ترین این گروه‌های مسلح، از اواخر سال ۲۰۲۱ حملات خود را برای کنترل ثروت معدنی استان‌های کیووی آغاز کرد.

با وجود کمبود منابع معدنی در خاک خود، رواندا در سال ۲۰۲۲ مواد معدنی 3T و طلا (موسوم به 3TG) به ارزش یک میلیارد دلار فروخت. وزیر دارایی کنگو در مارس ۲۰۲۳ به فایننشال تایمز گفت: «واضح است که همه این مواد از کنگو می‌آید.» در ژوئن همان سال، کارشناسان سازمان ملل گزارش دادند که M23 و ارتش رواندا با هم تمام مسیرهای اصلی حمل‌ونقل این مواد معدنی، از جمله جاده‌های منتهی به رواندا و اوگاندا، را به کنترل خود درآورده‌اند. در مارس ۲۰۲۴، این دو گروه گِرداگرد گوما را محاصره کردند و تمامی راه‌های زمینی به پایتخت استان کیووی شمالی را، جز مسیر رواندا، مسدود کردند. سپس در آوریل روبایا را تصرف کردند. از آن زمان، دیگر شهرهای استان، از جمله ماتمبه در ۱۶ دسامبر، نیز به کنترل آن‌ها درآمده و گزارش شده که به سمت استان کیووی جنوبی نیز پیشروی کرده‌اند.

گزارش «مواد معدنی خون» اظهار می‌کند: «امروزه دولت کنگو کنترل واقعی بر استان‌های معدنی کیووی ندارد. رواندا، به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم، کنترل آنجا را در اختیار دارد.» در جریان غارت منابع معدنی کنگو، نیروی نیابتی رواندا [گروه M23] هزاران غیرنظامی را کشته و مورد تجاوز قرار داده و بیش از یک میلیون نفر را آواره کرده است. این تعداد به هفت میلیون نفری افزوده می‌شود که پیش‌تر آواره شده بودند.

ادعای شرکت‌های بزرگ فناوری درباره زنجیره تأمین پاک «آشکارا نادرست» است

«شرکت‌های بزرگ فناوری مانند اپل و اینتل تیم‌های ارزیابی خود را به رواندا می‌فرستند و با جسارت ادعا می‌کنند که محصولاتشان با مواد معدنی بدون درگیری تولید شده است. این ادعاها آشکارا نادرست است.» اپل این ادعا را از سال ۲۰۱۴ مطرح کرده است. با این حال، گزارش «مواد معدنی خون» می‌افزاید که مسئول حقوق بشر و پایداری اپل توسط افشاگرانی در داخل شرکت مطلع شده بود که کارخانه‌های ذوب و پالایش موجود در زنجیره تأمین این شرکت، تانتالم خود را از شرکت رواندایی Minerals Supply Africa (MSA) تهیه می‌کنند؛ شرکتی که به پولشویی مقادیر زیادی از این ماده معدنی قاچاق‌شده از جمهوری دموکراتیک کنگو معروف است.

روزهای منتهی به انتشار این گزارش

چند روز پیش از انتشار گزارش در ۲۲ آوریل، گروهی از وکلا به رهبری رابرت آمستردام و ویلیام بوردون، بنیان‌گذار یک شرکت حقوقی مستقر در پاریس که او نیز توسط دولت جمهوری دموکراتیک کنگو (RDC) استخدام شده است، از تیم کوک، مدیرعامل اپل، و شرکت‌های تابعه آن در فرانسه خواستند به مجموعه‌ای از پرسش‌های مطرح‌شده پاسخ دهند. ویلیام بوردون در ۲۲ مه، پس از اتمام مهلت سه‌هفته‌ای تعیین‌شده برای پاسخ‌گویی اپل، اظهار داشت: «عدم پاسخ‌گویی اپل به‌طور ضمنی اذعان به این است که پرسش‌های مطرح‌شده کاملاً بجا بوده‌اند.» آمستردام افزود: «از زمان انتشار گزارش مواد معدنی خون، در هفته‌های اخیر شواهد جدیدی از افشاگران داخلی دریافت کرده‌ایم. با توجه به اینکه گزینه‌های حقوقی خود را ارزیابی می‌کنیم، ضروری‌تر از همیشه است که اپل به سؤالات بسیار جدی مطرح‌شده پاسخ‌های واقعی ارائه دهد.»

اعتراضات جهانی علیه اپل

در ۲۷ سپتامبر، هم‌زمان با رونمایی از آیفون ۱۶، اعتراضاتی در مقابل فروشگاه‌های اپل در شهرهای مختلف جهان برگزار شد. این اعتراضات علیه استفاده اپل از مواد معدنی استخراج‌شده از مناطق تحت کنترل گروه‌های مسلح در کنگو بود. از جمله شهرهای محل برگزاری اعتراضات می‌توان به لندن، بریستول، ریدینگ و کاردیف در بریتانیا؛ آمستردام در هلند؛ بروکسل در بلژیک؛ توکیو در ژاپن؛ مونترال در کانادا؛ کیپ‌تاون در آفریقای جنوبی؛ و مکزیکوسیتی اشاره کرد.

اقدامات حقوقی در فرانسه و بلژیک

در ۱۶ دسامبر، وکلای جمهوری دموکراتیک کنگو در فرانسه شکایتی علیه اپل ارائه کردند که یک روز بعد، در ۱۷ دسامبر، شکایت مشابهی در بلژیک مطرح شد.

اپل در گزارشی به کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده (SEC) اظهار داشت: «تا تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۲۳، برای نهمین سال متوالی، ۱۰۰٪ از کارخانه‌های ذوب و پالایشگاهی که در زنجیره تأمین محصولات ما در سال ۲۰۲۳ شناسایی شده‌اند، تحت ممیزی مستقل توسط اشخاص ثالث برای مواد معدنی درگیری‌زا (3TG) قرار گرفته‌اند. بر اساس تلاش‌های ما در زمینه ارزیابی ریسک، که شامل تحلیل اطلاعات ارائه‌شده توسط برنامه‌های ممیزی شخص ثالث است، هیچ دلیل منطقی نیافتیم که نشان دهد هیچ‌یک از این کارخانه‌ها به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم از گروه‌های مسلح فعال در کنگو سود برده باشند.»

پولشویی جهانی مواد معدنی خون؟

یکی از نهادهای اصلی ارائه‌دهنده برنامه‌های ممیزی شخص ثالث که اپل به آن استناد می‌کند، ابتکار زنجیره تأمین قلع بین‌المللی (ITSCI) است. این نهاد که در سال ۲۰۰۹ توسط غول‌های صنعتی تأسیس شد، در سال ۲۰۱۸ توسط سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) تأیید شد که مطابق با دستورالعمل‌های دقت نظر این سازمان عمل می‌کند. ITSCI مدعی است سیستمی برای ردیابی مواد معدنی از طریق برچسب‌گذاری کیسه‌های معدنی از معادن تا کارخانه‌های ذوب فلزات ایجاد کرده است. هدف این سیستم، تضمین این است که تنها مواد معدنی استخراج‌شده از مناطق مجاز دولتی کنگو تأیید شوند و همچنین اطمینان حاصل شود که مواد معدنی 3T صادرشده از رواندا، قاچاقی از کنگو نیستند.

در آوریل ۲۰۲۲، گلوبال ویتنس گزارشی با عنوان سفید‌شویی ITSCI منتشر کرد که این «طرح دقت نظر» را بررسی می‌کرد. در این گزارش آمده است: «تنها حدود ۱۰٪ از مواد معدنی صادرشده توسط رواندا واقعاً از این کشور استخراج شده‌اند… بقیه از کنگو قاچاق شده‌اند.» همچنین بیان شد که ITSCI، علی‌رغم مقابله با موارد کوچک قاچاق مواد معدنی، ظاهراً اقدامی علیه شرکت‌های بزرگی که بیشتر مواد معدنی قاچاق را صادر می‌کنند، انجام نداده است. یکی از این شرکت‌ها Minerals Supply Africa (MSA) بود.

چندین کارشناس سازمان ملل نیز نشان داده‌اند که مواد معدنی استخراج‌شده از مناطق تحت کنترل گروه‌های مسلح سال‌هاست که وارد زنجیره تأمین تأییدشده ITSCI می‌شوند. در سال ۲۰۲۲، ابتکار مواد معدنی مسئول (RMI) که اپل عضو آن است، ITSCI را از فهرست ناظران معتبر خود حذف کرد. با این حال، اپل همچنان به استناد ITSCI ادامه داد، حتی در گزارشی که در سال ۲۰۲۳ به SEC ارائه کرد.

رابرت آمستردام در ۱۷ دسامبر اظهار داشت: «این شرکت یک غول تریلیون دلاری است که باید از عواقب اعمال خود آگاه باشد. دیگر زمان آن است که مسئولیت‌پذیر باشد و از پنهان شدن پشت روایت‌های نادرست درباره دفاع از زنجیره تأمین خود دست بردارد.»

اتهامات و واکنش اپل

براساس گزارش‌ها، اپل متهم به پنهان‌سازی جنایات جنگی، پولشویی مواد معدنی قاچاق، جعل و فریب مصرف‌کنندگان برای باور به این که محصولاتش فاقد مواد معدنی مرتبط با درگیری هستند، شده است. اپل در بیانیه‌ای که در ۲۱ دسامبر منتشر کرد، این اتهامات را به شدت رد کرد و بدون ارائه جزئیات بیشتر افزود: «با تشدید درگیری‌ها در این منطقه در اوایل سال جاری، به تأمین‌کنندگان خود اطلاع دادیم که کارخانه‌های ذوب و پالایشگاه‌هایشان باید تأمین قلع، تانتالیوم، تنگستن و طلا از جمهوری دموکراتیک کنگو (RDC) و رواندا را متوقف کنند. این تصمیم به دلیل نگرانی از این بود که بازرسان مستقل یا مکانیسم‌های تأیید صنعتی دیگر قادر به انجام بررسی‌های لازم برای تطابق با استانداردهای سخت‌گیرانه ما نباشند.»

وکلای جمهوری دموکراتیک کنگو با تأکید بر لزوم بررسی ادعاهای اپل درباره تغییرات در زنجیره تأمین خود، اعلام کردند که به پیگیری دعاوی حقوقی خود علیه این شرکت ادامه خواهند داد.

معامله اتحادیه اروپا با رواندا و ارتباط آن با «خون کنگو»

ویلیام بوردون، این شکایات هم‌زمان را «یک ابتکار قضایی بی‌سابقه» توصیف کرد و گفت که این اقدام «اولین گام برای مسئول دانستن یکی از بزرگ‌ترین بازیگران فناوری برای سیاست‌های سودجویی بی‌حدوحصر در هزینه‌های سنگین ناشی از جرایم جدی که زنجیره‌های تأمین آفریقایی را لکه‌دار کرده‌اند» است. رابرت آمستردام این اقدام را «اولین شلیک» خواند و احتمال پیگیری قضایی علیه دیگر شرکت‌ها را مطرح کرد. گزارش مواد معدنی خون همچنین از شرکت‌هایی مانند اینتل، سونی، موتورولا و لاکهید مارتین، سازنده تسلیحات آمریکایی، نام برده است. آمستردام اظهار داشت: «بدون شک، اپل به دلیل قدرت مالی و تبلیغات گسترده‌اش درباره مسئولیت‌های زیست‌محیطی، یکی از نمادین‌ترین اهداف است.»

وکلای کنگو همچنین به اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، نامه نوشتند تا او را از این اقدامات حقوقی مطلع کنند و خواستار آغاز گفت‌وگو درباره مسئولیت اتحادیه اروپا (EU) شدند. در ۱۹ فوریه امسال، درحالی‌که رواندا کنترل خود را بر مناطق معدنی کنگو در استان کیوو شمالی و مسیرهای حمل‌ونقل مرزی این معادن به رواندا تحکیم می‌کرد، اتحادیه اروپا توافقی با رواندا امضا کرد «برای تقویت زنجیره‌های ارزش پایدار و مقاوم برای مواد خام حیاتی». اتحادیه اروپا در بیانیه‌ای مطبوعاتی توضیح داد که این همکاری به تضمین تأمین پایدار مواد خام، به‌ویژه مواد حیاتی برای اهداف انرژی سبز و پاک کمک خواهد کرد. رواندا به‌عنوان «یک بازیگر کلیدی در استخراج جهانی تانتالیوم» معرفی شد و به تولیدات این کشور از جمله قلع، تنگستن، طلا و نیوبیوم و نیز ظرفیت بالقوه آن برای استخراج لیتیوم و عناصر خاکی کمیاب اشاره شد. اتحادیه اروپا همچنین از «فضای مطلوب سرمایه‌گذاری و حاکمیت قانون رواندا» به‌عنوان دلایلی برای تبدیل شدن این کشور به مرکزی برای ارزش افزوده در بخش مواد معدنی یاد کرد.

واکنش رئیس‌جمهور کنگو

فلیکس تشیسکدی، رئیس‌جمهور جمهوری دموکراتیک کنگو، در واکنش به این توافق گفت: «رواندا حتی یک گرم از این مواد معدنی به‌اصطلاح حیاتی را در خاک خود ندارد.» او افزود: «رواندا حتی این مواد را فرآوری نمی‌کند… بلکه آن‌ها را صادر می‌کند و سود می‌برد، به بهای خون هم‌وطنان ما.» او این توافق اتحادیه اروپا با رواندا را «تحریکی بسیار، بسیار زننده» خواند و اظهار داشت که اتحادیه اروپا در حال تقویت غارت منابع کنگو توسط رواندا است.

پل کاگامه، رئیس‌جمهور رواندا، در اظهار نظری اخیر گفت: «اما بیشتر مواد معدنی که از کنگو می‌آیند، در اینجا نمی‌مانند.» او توضیح داد که این مواد «از اینجا عبور می‌کنند» و به غرب آسیا و اروپا می‌روند، تلویحاً اشاره کرد که رواندا تنها کشوری نیست که «مواد معدنی کنگو را می‌دزدد». کاگامه افزود: «اگر رواندا باید پاسخگو باشد، اروپا نیز از این اتهام مبرا نخواهد بود.»

منبع ترجمه: Peoples Dispatch – 30 دسامبر 2024