ایران و پاکستان همکاری‌های نظامی خود را در حالی افزایش می‌دهند که آمریکا تحریم‌های خود را علیه پاکستان تشدید کرده است.

نویسنده: اف. ام. شکیل
منتشر شده در المیادین انگلیسی
ترجمه جنوب جهانی

پاکستان و ایران در شرایطی که آمریکا تحریم‌هایی را بر بخش دفاعی پاکستان اعمال کرده است، از طریق تلاش‌های نظامی مشترک روابط دفاعی خود را تقویت کرده‌اند. این اقدامات نشان‌دهنده تغییری به سمت همکاری‌های منطقه‌ای و کاهش وابستگی به نفوذ غرب است.

پاکستان و ایران همکاری‌های نظامی خود را در حالی گسترش می‌دهند که آمریکا تحریم‌های خود را علیه پاکستان تشدید کرده است.

در آغاز سال جدید، پاکستان و ایران فصل جدیدی از همکاری‌های دفاعی و نظامی را رقم زدند. در این راستا، ناوهای نیروی دریایی پاکستان در روز جمعه، ۳ ژانویه، به عنوان بخشی از «ماموریت برون‌مرزی» خود در خلیج فارس وارد بندرعباس ایران شدند. فرماندهان ارشد نیروی دریایی دو کشور نیز دیدارهای مهمی داشتند و درباره موضوعاتی از جمله افزایش «همکاری عملیاتی» برای مقابله با مسائل مشترک مانند امنیت دریایی و ثبات منطقه‌ای به گفت‌وگو پرداختند.

این نخستین تعامل نظامی مهم بین دو کشور پس از اعمال تحریم‌های آمریکا در اواخر دسامبر سال گذشته علیه شرکت دولتی صنایع دفاعی پاکستان (NDC) بود. سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، متیو میلر، این تحریم‌ها را به دلیل «اشاعه سلاح‌های کشتارجمعی و ابزارهای حمل آن‌ها» اعلام کرد. علاوه بر شرکت NDC، سه شرکت تجاری مستقر در کراچی نیز تحت تحریم قرار گرفتند.

واکنش موقتی یا تغییری بلندمدت؟

نیروی دریایی پاکستان روز جمعه اعلام کرد که این دیدار نقطه عطف مهمی در توسعه روابط دفاعی بین این دو کشور همسایه است. در بیانیه‌ای که در کراچی منتشر شد، آمده است که این بازدید شامل بحث‌هایی درباره ارتقای همکاری‌های دریایی، برنامه‌های تبادل و تعاملات سطح بالا بین مقامات نیروی دریایی ایران و پاکستان بوده است.

نیروی دریایی پاکستان تأکید کرد که «ابتکار اخیر نیروی دریایی برای بازدید از ایران نشان‌دهنده اهداف مشترک برای رسیدگی به دغدغه‌های دریایی و ترویج امنیت منطقه‌ای است، چراکه ایران و پاکستان به تعمیق همکاری‌های دفاعی و نظامی خود ادامه می‌دهند.»

پاکستان و ایران سابقه طولانی در همکاری‌های دفاعی دارند. این همکاری شامل توسعه تسلیحات، اجرای توافق‌نامه‌های دفاعی و آموزش نیروهای نظامی است. هر دو کشور بر تقویت همکاری‌های امنیتی و احترام متقابل به حاکمیت یکدیگر تأکید دارند.

در همین راستا، ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در جولای ۲۰۲۳ به ایران سفر کرد تا با ژنرال محمدحسین باقری، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران، دیدار کند. قابل توجه است که این تعامل برجسته میان پاکستان و ایران چند هفته پس از آن صورت گرفت که این دو کشور به همراه چین به یک توافق امنیتی سه‌جانبه دست یافتند. این دیدار بر همکاری نظامی و استراتژیک بین پاکستان و ایران متمرکز بود و بر ادامه همکاری‌های مشترک برای تقویت امنیت مرزی و مقابله با نفوذ شبه‌نظامیان تأکید داشت.

در مقایسه با فضای متشنج و انفجاری سال ۲۰۱۷، زمانی که ژنرال باجوا، فرمانده وقت ارتش پاکستان، در میان جو بی‌اعتمادی و رقابت‌های خاورمیانه به تهران سفر کرد، سفر فرمانده کنونی ارتش پاکستان به ایران در شرایطی صورت گرفت که ایران و عربستان سعودی پس از توافق آشتی به میانجی‌گری چین در پکن، روابط بسیار بهتری پیدا کرده‌اند.

پس از خروج نیروهای آمریکایی و ناتو از افغانستان در سال ۲۰۲۱ و توافق تاریخی آشتی بین ایران و عربستان سعودی در پکن در ۱۰ مارس ۲۰۲۳، همکاری‌های دفاعی و نظامی بین تهران و اسلام‌آباد روندی رو به رشد داشته است.

گواه تعهد هر دو کشور ایران و پاکستان به بهبود روابط و همکاری‌های نظامی، برگزاری یک رزمایش مشترک دریایی در تنگه هرمز و شمال خلیج فارس در ژانویه سال گذشته بود. اهداف اعلام‌شده این رزمایش‌ها ارتقای کیفیت تعاملات آموزشی، تقویت روابط نظامی و اجرای توافق‌نامه‌های دریایی دوجانبه بود. در این رزمایش‌ها، شناورهای جنگی و ناوهای موشک‌انداز از نیروهای دریایی هر دو کشور شرکت داشتند و عملیات در سواحل بندرعباس انجام شد.

نشانه دیگری از همکاری نظامی در حال گسترش ایران و پاکستان
یکی دیگر از نشانه‌های تقویت همکاری‌های نظامی بین ایران و پاکستان، تمایل ایران برای پیوستن پاکستان به ائتلاف‌های منطقه‌ای و فرا‌منطقه‌ای است که جمهوری اسلامی قصد دارد با هدف بهبود امنیت منطقه‌ای از طریق همکاری‌های دریایی جمعی ایجاد کند. به گزارش رسانه‌های ایرانی، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، بحرین و عراق نیز آمادگی خود را برای مشارکت در این نیروی دریایی مشترک اعلام کرده‌اند.

آیا اقدامات آمریکا نتیجه معکوس خواهد داشت؟

اولین اقدام آمریکا علیه یک نهاد دولتی پاکستان، که موجی از نارضایتی را در سراسر کشور برانگیخت، با مخالفت شدید مقامات نظامی این کشور روبه‌رو شد. اتهام اشاعه سلاح‌های کشتارجمعی (WMD) علیه شرکت ملی توسعه (NDC)، نهادی دولتی که مسئول توسعه موشک‌های بالستیک برد بلند کشور است، ناخواسته مسئولیت این اتهام را به ارتش پاکستان منتقل کرد.

پس از اعمال تحریم‌های آمریکا، شبکه‌های اجتماعی پاکستان مملو از پیشنهاداتی برای واکنش به این اقدام شد. کاربران از موضع اصولی ایران در مسائل جهانی، از جمله جنایات نسل‌کشی و پاک‌سازی قومی که توسط رژیم صهیونیستی با حمایت آمریکا علیه فلسطینیان انجام می‌شود، تمجید کردند.
برخی کاربران پیشنهاد کردند که دولت پاکستان اکنون باید مسیر خود را تغییر داده و منافع ملی را بر هر دستور کار دیگری اولویت دهد. در مورد ایران، علی‌رغم تلاش‌های محاسبه‌شده برخی گروه‌ها برای ایجاد شکاف مذهبی بین دو کشور، تعداد زیادی از کاربران توییتر پیشنهاد کردند که پاکستان باید فوراً کار بر روی پروژه خط لوله گاز ایران-پاکستان را از سر بگیرد و از هرگونه کسب راهنمایی یا اجازه از آمریکا خودداری کند.

وزارت خارجه پاکستان، که معمولاً تحت تأثیر ارتش قدرتمند این کشور است، به‌شدت سیاست‌های انتخابی آمریکا را مورد انتقاد قرار داد و تحریم‌های جدید آمریکا علیه شرکت ملی توسعه و سه شرکت تجاری را «تبعیض‌آمیز» و «تأسف‌بار» توصیف کرد. آن‌ها نگرانی‌های خود را در مورد اقدامات واشنگتن، که می‌تواند «عواقب جدی» داشته باشد، ابراز کردند.
جالب توجه است که ایالات متحده در سال ۲۰۰۳ نیز از همان بهانه اشاعه سلاح‌های کشتارجمعی برای حمله به عراق استفاده کرد. آمریکا حضور WMD و جنایات جنگی مشکوک را بهانه‌ای برای برکناری و نهایتاً اعدام صدام حسین کرد. اگرچه ادعاها بعدها با گزارش گروه تحقیق عراق (ISG) در ۶ اکتبر ۲۰۰۴ به سنای آمریکا رد شد و مشخص شد که از سال ۱۹۹۱ عراق هیچ سلاح کشتارجمعی تولید نکرده است، اما این امر تأثیر چندانی بر روایت آن زمان نداشت.

NDC چه کار می‌کند؟

شرکت ملی توسعه (NDC)، یک مجموعه دولتی واقع در راولپندی، حدود ۴۰ کیلومتری جنوب غرب اسلام‌آباد، تحت نظر کمیسیون ملی مهندسی و علمی (NESCOM) فعالیت می‌کند. این مجموعه فناوری‌های لازم را برای ساخت موشک‌ها، تسلیحات زمینی و سیستم‌های دریایی در اختیار ارتش پاکستان قرار می‌دهد.

NDC برنامه توسعه موشکی را با نام «برنامه تحقیق و توسعه موشک‌های یکپارچه» (برنامه حتف) آغاز کرد که هدف آن تولید موشک‌های سوخت جامد و سیستم‌های موشکی است. این مجموعه قطعات موشک را از تأسیسات مختلف دریافت کرده و آن‌ها را برای استفاده نهایی یکپارچه می‌کند.

NDC تحت نظارت NESCOM فعالیت می‌کند و مهندسانی را برای کمک به پروژه‌ها اعزام می‌کند. برخی از موشک‌ها و تسلیحاتی که این مجموعه با همکاری NESCOM تولید کرده شامل سیستم موشکی تاکتیکی سوخت جامد نصر (حتف-۹) و موشک کروز زیرصوت بابور (حتف-۷) است که نیروی دریایی پاکستان در سال ۲۰۱۸ به کار گرفت.

علاوه بر این، NDC یک مین دریایی به نام «ستاره دریایی» تولید کرده که می‌تواند توسط هواپیما، کشتی و زیردریایی برای هدف قرار دادن زیردریایی‌ها و کشتی‌ها مورد استفاده قرار گیرد. همچنین، موشک بالستیک سوخت مایع غوری (حتف-۵)، که از موشک نودونگ کره شمالی الهام گرفته، و موشک‌های میان‌برد بالستیک شاهین-۲ (حتف-۵) و شاهین-۱ (حتف-۴) که نسخه بزرگ‌تر موشک‌های M-11 هستند، از دیگر تولیدات این مجموعه هستند.