این دو کشور که تحت تحریم‌های غربی قرار دارند، قصد دارند همکاری‌های نظامی و اقتصادی خود را گسترش دهند. توافقنامه ایران و روسیه از جمله پیامی برای دولت جدید آمریکا است.

نوشته آرمین اشمیت
ترجمه جنوب جهانی

تنها سه روز پیش از بازگشت رئیس‌جمهور منتخب آمریکا دونالد ترامپ به کاخ سفید، روسیه و ایران قرار است روز جمعه یک «توافقنامه مشارکت جامع» را که ماه‌ها روی آن کار شده است، امضا کنند.

این اقدام توجه‌ها را به مشارکتی جلب خواهد کرد که مدت‌هاست می‌خواهد «نظم جهانی مبتنی بر قوانین» به رهبری آمریکا را به چالش بکشد – حتی اگر دولت جدید آمریکا وعده تعامل بیشتر با روسیه را می‌دهد.

این اولین سفر رئیس‌جمهور جدید ایران به مسکو است. در ماه اکتبر، حدود سه ماه پس از انتخابش، مسعود پزشکیان در نشست بریکس در قازان مورد استقبال رهبر روسیه قرار گرفت. در اصل قرار بود توافقنامه همکاری در همان‌جا امضا شود. اما بعداً تصمیم گرفته شد این کار به تعویق بیفتد، احتمالاً برای اینکه توجه کامل به این رویداد معطوف شود. کرملین تنها در ۱۳ ژانویه سفر پزشکیان را تأیید کرد و گفت که مذاکرات درباره تجارت و سرمایه‌گذاری، حمل و نقل و لجستیک، «حوزه انسانی» و همچنین «مسائل دستور کار منطقه‌ای و بین‌المللی» خواهد بود.

جان آلترمن، مدیر مرکز خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، یک اندیشکده در واشنگتن دی.سی.، به CNN گفت: «این ایده که ایالات متحده را نه تنها به عنوان یک رقیب، بلکه به عنوان هدف استراتژیک کل سیاست خارجی خود در نظر بگیرند، مسکو و تهران را به هم نزدیک کرده است.»

دو سال و نیم پس از سفر پوتین به تهران، پویایی برای هر دو طرف به طور قابل توجهی تغییر کرده است. روسیه در اوکراین دست بالا را پیدا کرده است. مسکو در بخش شرقی اوکراین سرزمین به دست می‌آورد و نیروهای کی‌یف را در منطقه کورسک روسیه نیز به تدریج عقب می‌راند. به خوشحالی کرملین، دولت جدید ترامپ می‌خواهد مذاکرات را آغاز کند و پیشنهاد می‌دهد که مناطق اشغالی را به روسیه واگذار کند و درخواست عضویت اوکراین در ناتو را به تعویق بیندازد.

امضای این توافقنامه اکنون در زمانی صورت می‌گیرد که ایران و روسیه با سقوط متحد سوری خود اسد، منطقه عملیاتی مشترک خود را از دست داده‌اند. مسکو به عنوان شریک به اصطلاح محور مقاومت، شبکه شبه‌نظامی ایران در خاورمیانه شناخته می‌شود.

طبق گفته سفیر ایران در مسکو، توافقنامه جدید مشارکت شامل ۴۷ ماده و تمام حوزه‌های همکاری دوجانبه از جمله امنیت سایبری، انرژی هسته‌ای غیرنظامی و همکاری نظامی است. وزیر امور خارجه ایران تأکید کرد که این یک معاهده «اتحاد نظامی» – یعنی تعهد به کمک نظامی متقابل در زمان جنگ – نیست. با این حال، حساس‌ترین بخش‌های همکاری روسیه و ایران برای مخالفان ایران همچنان محرمانه باقی می‌ماند.

توافقنامه ایران و روسیه از جمله پیامی برای دولت جدید آمریکا است. با توجه به احتمال بازگشت تحریم‌های سازمان ملل که تحت توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ لغو شده بود، ایران به شدت به دنبال راه‌هایی برای متقاعد کردن آمریکا به بازگشت به توافقی است که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد – یا حداقل از سرگیری مذاکرات. به عبارت دیگر، ایران می‌خواهد از مشارکت نزدیک با روسیه به عنوان اهرمی در مذاکرات آتی با آمریکا استفاده کند.

برای روسیه، توافقنامه جدید با ایران – کشوری که احتمالاً بیش از هر زمان دیگری به ساخت سلاح‌های هسته‌ای نزدیک است – تا حدی نیز درباره نشان دادن شبح تشدید تنش‌های بیشتر به دولت جدید آمریکا است.