اسرائیل قصد ترک سوریه را ندارد: برنامههای اسکان نشاندهنده تصرف دائمی زمین است
جسیکا باکسباوم
منتشر شده در مینتپرس نیوز
ترجمه جنوب جهانی
اسرائیل پس از سقوط ناگهانی حکومت بشار اسد در سوریه هیچ فرصتی را از دست نداد. ظرف چند ساعت پس از سقوط اسد در تاریخ ۸ دسامبر ۲۰۲۴، نیروهای اسرائیلی منطقه حائل بین بلندیهای جولان اشغالی و بقیه خاک سوریه را تصرف کردند و پرچم اسرائیل را بر فراز کوه حرمون برافراشتند.
بیش از یک ماه پس از این واقعه، نیروهای اسرائیلی همچنان در منطقهای که تحت نظارت سازمان ملل است مستقر هستند و در این مدت به ساختمانهای دولتی حمله کرده و ساکنان را برای بازجویی فراخواندهاند، در حالی که ادعا میکنند حضورشان برای حفظ امنیت مرزهای اسرائیل ضروری است، زیرا توازن قدرت در سوریه تغییر کرده است.
با این حال، اقدامات اخیر سربازان و شهرکنشینان این پرسش را مطرح کرده است که آیا اسرائیل برنامههای بلندمدتی برای سوریه دارد.
چشمداشت به سوریه
در همان روز سقوط اسد و تهاجم اسرائیل، جنبش شهرکنشینان اسرائیلی به نام «اوری تزافون» که پیشتر برای اشغال دوباره جنوب لبنان فعالیت کرده بود، در وبلاگ خود نوشت: «در سوریه نیز باید حداقل ۱۰ کیلومتر به داخل پیشروی کنیم و کل رشتهکوه حرمون را بازپس بگیریم. شهرکسازی یهودی، کنترل اسرائیل را برای نسلهای آینده تضمین خواهد کرد.»
جنبش شهرکنشینان «ناحالا»، که در گذشته برای اسکان دوباره در غزه فعالیت میکرد، نیز خواستار اشغال سوریه برای تأمین امنیت شد.
در پستی که در تاریخ ۸ دسامبر ۲۰۲۴ در فیسبوک منتشر کردند، نوشته شد: «پاسخ به هرجومرج سوریه، تصرف زمین و اسکان یهودیان است. هر کس که هنوز فکر میکند میتوان سرنوشت ما را به دست یک بازیگر خارجی سپرد، امنیت اسرائیل را به خطر انداخته است!»
این پست همراه با نقشهای کتاب مقدسی منتشر شد که سرزمین اسرائیل را شامل کل لبنان و بیشتر مناطق سوریه و عراق نشان میداد.
در حالی که برخی شهرکنشینان بر لزوم ایجاد شهرکها برای تضمین امنیت تأکید کردند، برخی دیگر با صراحت بیشتری اهداف خود را بیان کردند. به عنوان مثال، یعقوب سوکول، یکی از اعضای اوری تزافون، در مقالهای در وبسایت راستگرای اسرائیلی «آروتز شوا» نوشت:
«مناطق مورد بحث بخشی از سرزمین اسرائیل هستند و پر از مکانهای میراث یهودیاند. ما حق کامل داریم که مالک این مناطق باشیم و آنها را به دولت اسرائیل الحاق کنیم… این موضوع درباره تصرف سرزمین دیگران نیست، بلکه بازپسگیری سرزمینی است که بهطور اصیل متعلق به ما بوده است… این سرزمینها از آن ما هستند و برای تضمین بقای طولانیمدت ما، باید شهرک یهودی روی ویرانههای روستاهای عربی ایجاد شود.»
پستهای دیگر در شبکههای اجتماعی نیز اشتیاق زیادی برای ادامه اشغال سوریه توسط اسرائیل نشان دادند.
جنبش «اسرائیل من»، که خود را یک جنبش آنلاین صهیونیستی معرفی میکند، تصاویری از سربازانی منتشر کرد که پرچم اسرائیل را بر فراز کوه حرمون برافراشته بودند و به عبری نوشت: «سوریه. ملت اسرائیل زنده است.»
ویدئویی از یهودیان ارتدکس که در آن ادعا میشد در روستای سوری حَضر در حال دعا هستند، در فضای آنلاین منتشر شد.
به گزارش وبسایت خبری اسرائیلی «داغترین جای جهنم»، این ویدئو در گروه واتساپی اوری تزافون به اشتراک گذاشته شد، جایی که اعضا از نحوه ورود فعالان به یک منطقه نظامی بسته ابراز تعجب کردند. یکی از اعضای اوری تزافون نوشت که آنها «احتمالاً با کمک یکی از سربازان مستقر در منطقه وارد شدهاند، این اتفاق همیشه میافتد. آنها بدون همکاری سربازان نمیتوانستند وارد شوند.»
این وبسایت همچنین توضیح داد که ایدئولوژی سربازان مسیحایی در حال نفوذ به ارتش اسرائیل است. فیلمی از نیروهای ذخیره که یک طومار تورات را به پایگاهی که در سوریه مستقر بودند برده بودند، در شبکههای اجتماعی اسرائیل دستبهدست شد.
یکی از سربازان به «داغترین جای جهنم» گفت که پس از ورود آنها به سوریه، یکی از سربازان از طریق رادیو اعلام کرد که «از حضور ما در اینجا بسیار هیجانزده است» و گفت: «خوشا به حال شما که مرزهای اسرائیل را گسترش میدهید.»
او افزود: «هیچ زمینهای نیست که مذهب به آن نفوذ نکند، اما در سوریه این بهوضوح بیانگر پایگاه ما در آنجاست.»
در سال ۲۰۲۴، گمانهزنیهایی آغاز شد مبنی بر اینکه هدف جنگ اسرائیل صرفاً حذف حماس نیست، بلکه ایجاد امپراتوری در خاورمیانه است، چرا که نیروهای اسرائیلی وارد لبنان و اکنون سوریه شدهاند.
شائول مگید، استاد مطالعات یهودی در دانشگاه هاروارد، به «مینتپرس نیوز» گفت: «تحت پوشش همه اینها، پروژهای برای ایجاد امپراتوری وجود دارد که در واقع نسخهای بزرگتر از اسرائیل است.»
تعریف «اسرائیل بزرگ» متغیر است، اما بهطور کلی به توسعه قلمرو اسرائیل اشاره دارد که به باور طرفدارانش سرزمین تاریخی اسرائیل طبق کتاب مقدس است. برخی آن را شامل داشتن حاکمیت اسرائیلی از دریای مدیترانه (از جمله غزه) تا کرانه باختری اشغالی و گاهی شبهجزیره سینا و بلندیهای جولان میدانند. برخی دیگر نیز این مفهوم را شامل قلمرو از رود فرات تا نیل میدانند.
معاون ربانی، تحلیلگر فلسطینی-هلندی، به «مینتپرس نیوز» گفت: «کوه حرمون یا بهطور دائم یا بهطور رسمی اشغال خواهد شد، به این معنا که بهعنوان قلمرو حاکمیتی اسرائیل در نظر گرفته میشود.»
ربانی توضیح داد که با این حال از دیدگاه دولت، تصرف این منطقه حاصلخیز و غنی از آب بیشتر برای اعمال فشار است تا ایدئولوژی.
او افزود: «اسرائیل بلندترین قله سوریه را تصرف کرده که برای مقاصد نظامی و اطلاعاتی بسیار ارزشمند است. دلیل اصلی این اقدام نهچندان ایدئولوژیک، بلکه برای ایجاد هژمونی اسرائیل در خاورمیانه و بهویژه اعمال نفوذ قاطع بر آنچه که در آینده در سوریه اتفاق میافتد، بوده است.»
چه کسانی پشت جنبش «اسکان» سوریه هستند؟
جنبش اوری تزافون برای گرامیداشت یاد یسرائل سوکول، سرباز اسرائیلی که در ژانویه ۲۰۲۴ در غزه کشته شد، تأسیس شد. سوکول خواهان اسکان در نوار غزه بود و رؤیای تسخیر لبنان را نیز در سر داشت.
«حتی وقتی برای مبارزه با دشمن در غزه و تصرف نوار غزه میرفت، میدانست که کل جنگ در جنوب فقط مقدمهای برای جنگ بزرگ در شمال است»، وبسایت اوری تزافون مینویسد. «او جنگ غزه را در سایه جنگ نزدیک لبنان میدید و هر دو را در سایه کوه معبد.»
خانوادهاش حتی این جمله را روی سنگ قبرش حک کردند: «غزه را در سایه سروهای لبنان دیدم.»
پس از مرگ او، آموس آزاریا، استاد دانشگاه آریل واقع در شهرک آریل در اسرائیل، به دیدار خانواده سوکول رفت و طی گفتگوهایشان تصمیم گرفت جنبش اوری تزافون را به یاد او تأسیس کند.
جنبش «ناحالا» توسط خاخام موشه لوینگر، یکی از رهبران جنبش مسیحایی «گوش ایمونیم» (بلوک مؤمنان) که شهرکسازی در اراضی اشغالی فلسطینی در سال ۱۹۶۷ را ترویج میکرد، تأسیس شد. اکنون دانیلا وایس، یکی از فعالان برجسته شهرکنشینان، این جنبش را رهبری میکند. این سازمان در سال ۲۰۲۱ به دلیل تأسیس پایگاه غیرقانونی «اویاتار» در کرانه باختری شمالی خبرساز شد و پس از جنگ اسرائیل با غزه، هدف جدیدی پیدا کرده است: اسکان دوباره در غزه.
در حالی که اوری تزافون بهتازگی در فهرست انجمنهای ثبتشده اسرائیل قرار گرفته، هنوز هیچ گزارش مالی ارائه نکرده است. طبق بررسیهای «مینتپرس نیوز»، این سازمان کمپینهای جمعآوری کمک مالی بهجز تأمین هزینه چاپ یک کتاب کودکان برای تشویق اسکان یهودیان در جنوب لبنان نداشته است.
از سوی دیگر، ناحالا از منابع مالی متنوعی تأمین میشود. این جنبش از طریق بازوی مالی خود، «گئولا تیتنو لاارتز» (بهمعنای: «زمین آزاد خواهد شد»)، که یک سازمان غیرانتفاعی ثبتشده در اسرائیل است، و همچنین از طریق شرکت عمومی خود «هاکوپا هلئومیت لبینین ارتز یسرائل» (صندوق ملی برای ساختن سرزمین اسرائیل) و کمکهای جمعآوریشده در وبسایتهای تأمین مالی جمعی مانند «چریدی» و «پِیچ» تأمین مالی میشود.
گئولا تیتنو لاارتز از سال ۲۰۲۱ گزارشهای سالانه به ثبتکننده اسرائیل ارائه نکرده است. در آخرین گزارشش، این سازمان ۷۰۹,۵۱۳ شِکِل (تقریباً ۱۹۶,۰۰۰ دلار) از کمکهای داخلی دریافت کرده بود. طبق گزارشهای اخیر، «هاکوپا هلئومیت» در سال ۲۰۲۲ حدود ۹۱,۴۳۰ دلار دریافت کرده که تقریباً ۴۰ درصد آن از خارج از کشور بوده است.
در وبسایت «چریدی»، کمکهای مالی میتوانند به سازمان «سئو صیونا نس ودگل»، که ترویج اسکان یهودیان را تبلیغ میکند، اختصاص یابند. طبق صفحه ثبت این سازمان در اسرائیل، در سال ۲۰۲۳ نزدیک به یک میلیون دلار کمک مالی جمعآوری کرده است. نام این سازمان برگرفته از یک سرود صهیونیستی است که در روزهای اولیه اسکان یهودیان در فلسطین سروده شده بود: «پرچم خود را به صیون ببرید.»
درحالیکه اطلاعات کمی درباره «سئو صیونا نس ودگل» در دست است، اما آدرس و شماره تماس آن با گئولا تیتنو لاارتز مشترک است.
«مینتپرس نیوز» با «چریدی» و «پِیچ» تماس گرفت تا بپرسد چرا اجازه میدهند کمپینهایی که از اسکان یهودیان در اراضی اشغالی حمایت میکنند ـ که برخلاف قوانین بینالمللی است ـ در پلتفرمشان فعال باشند. اما تا زمان انتشار این گزارش، پاسخی دریافت نکردند. اوری تزافون و ناحالا نیز به درخواست مصاحبه پاسخی ندادند.
از پایگاههای نظامی تا پایگاههای شهرکنشینی
یک هفته پس از سقوط اسد در سوریه، دولت اسرائیل طرحهایی برای گسترش شهرکهای اسرائیلی در بلندیهای جولان اشغالی تصویب کرد. اسرائیل این منطقه را در جنگ ششروزه سال ۱۹۶۷ تصرف کرده بود. بنیامین نتانیاهو اعلام کرد که قصد دارد جمعیت شهرکنشینان جولان را دو برابر کند. در حال حاضر، حدود ۳۰,۰۰۰ شهرکنشین اسرائیلی در ۳۵ شهرک جولان ساکن هستند.
درحالیکه گسترش شهرکها در جولان از حمایت گسترده پارلمان اسرائیل برخوردار است، ایده اسکان در خاک سوریه فراتر از جولان نیز حمایتهایی را جلب کرده است.
عضو پارلمان اسرائیل، «زوی سوکوت»، گفت: «دولت اسرائیل باید کمربند امنیتی علیه رژیم جدید جهادی در سوریه ایجاد کند که شامل کوه حرمون سوریه و منطقهای قابلتوجه نزدیک مرز باشد. قیمت سیاسی و نظامی این اقدام احتمالاً کمتر از همیشه است… و سود امنیتی آن بسیار زیاد است.»
آمیخای چیکلی، وزیر امور دیاسپورای اسرائیل و عضو حزب لیکود نتانیاهو، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اسرائیل باید فوراً کنترل خود را بر قله کوه حرمون تجدید کند و یک خط دفاعی جدید مبتنی بر خط آتشبس ۱۹۷۴ ایجاد کند. نباید به جهادیها اجازه داد که نزدیک به جوامع ما مستقر شوند.»
در ژوئن ۲۰۲۴، در کنفرانس «لبنان اول» که توسط اوری تزافون برگزار شد، دکتر «هاگی بن آرتزی»، برادر همسر نتانیاهو و عضو اوری تزافون، به شرکتکنندگان گفت که مرزهای اسرائیل باید طبق وعدههای کتاب مقدس گسترش یابد.
او گفت: «ما حتی یک متر فراتر از رود فرات نمیخواهیم. ما فروتن هستیم. [اما] آنچه به ما وعده داده شده است، باید تصرف کنیم.»
جنوب لبنان و جنوب سوریه مدتها بخشی از چشمانداز صهیونیستی برای یک دولت یهودی بوده است. در واقع، رهبران صهیونیست در زمان تأسیس دولت اسرائیل با بریتانیا و فرانسه در تماس بودند تا این مناطق را در مرزهای خود بگنجانند.
«نیزار ایوب»، بنیانگذار و مدیر مرکز حقوق عربی المرصد در بلندیهای جولان، به «مینتپرس نیوز» گفت: «آنها گفتند به این زمینها نیاز دارند تا صدها هزار یهودی از سراسر جهان را جذب کنند. جنوب لبنان و جنوب سوریه برای آینده دولت اسرائیل بسیار حیاتی است.»
دکتر «نازه بریک»، پژوهشگر المرصد، اشاره کرد که کنترل نظامی اغلب مقدمهای برای شهرکسازی اسرائیل است ـ همانطور که در کرانه باختری و جولان اتفاق افتاده است.
او گفت: «بیشتر شهرکها بهعنوان یک پایگاه نظامی آغاز شدند و سپس به یک شهرک غیرنظامی تبدیل شدند.»
منابع محلی سوری اعلام کردند که اسرائیل فراتر از منطقه حائل پیشروی کرده و روستاهای «عربالسودی»، «شبرق»، «سیهون»، «نوفه» و شرق شهر «صیدا» را اشغال کرده است. نیروهای اسرائیلی همچنین منابع آبی سوریه از جمله سد «صحرا الجولان» را تحت کنترل خود درآوردهاند.
ایوب توضیح داد که تصرف منابع آبی بخشی از استراتژی شهرکسازی است.
او گفت: «اسرائیل مناطق اشغالی جدید را ترک نخواهد کرد. آنها به شهرکنشینان جدید برای کنترل زمین و آب نیاز دارند. بنابراین به نیروی شهرکنشینی جدید برای ادامه کنترل منطقه نیاز دارند.»
و با وجود اوری تزافون و ناحالا، آنها قبلاً اسرائیلیهایی دارند که آمادهاند این مسئولیت را بر عهده بگیرند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 