آیا دستور اجرایی ترامپ شبکه جهانی تغییر رژیم آمریکا را فلج کرد؟
کیت کلارنبرگ
منتشرشده در گریزون
ترجمه مجله جنوب جهانی
با توقف بودجه فدرال به سازمان توسعه بینالمللی آمریکا (USAID)، رسانههای طرفدار غرب از اوکراین تا نیکاراگوئه در حال درخواست کمکهای مالی هستند و دستگاه چند میلیارد دلاری تغییر رژیم در حالت وحشت به سر میبرد.
در میان دستورات اجرایی متعددی که رئیسجمهور دونالد ترامپ در روزهای اول دولت خود صادر کرد، شاید مهمترین آنها تا به امروز دستوری باشد با عنوان «بازنگری و بازسازی کمکهای خارجی آمریکا». بر اساس این دستور، یک توقف ۹۰ روزه بلافاصله بر تمام کمکهای توسعهای خارجی آمریکا در سراسر جهان اعمال شد – البته به جز بزرگترین دریافتکنندگان کمکهای آمریکا در اسرائیل و مصر. در حال حاضر، این دستور، توزیع بودجه فدرال را برای هر «سازمان غیردولتی، سازمانهای بینالمللی و پیمانکاران» که مسئول اجرای برنامههای «کمک» آمریکا در خارج از کشور هستند، ممنوع کرده است.
در عرض چند روز، صدها «پیمانکار داخلی» در سازمان توسعه بینالمللی آمریکا (USAID) به مرخصی بدون حقوق فرستاده شدند یا به طور کامل اخراج شدند، که نتیجه مستقیم این دستور اجرایی بود. جان هادسون، از نویسندگان واشنگتن پست، گزارش داده است که مقامات سازمان، دستورات ترامپ در مورد «کمکهای توسعهای خارجی» را به عنوان یک «رویکرد شوک و وحشت» توصیف کردهاند که آنها را متحیر کرده و آیندهشان را نامشخص ساخته است. یک مقام ناشناس از USAID به او گفت: «آنها حتی تمام عکسهای برنامههای کمکرسانی را از دفتر ما برداشتند»، که عکسهای همراه این گزارش نیز این موضوع را تأیید میکرد.
در حالی که پاکسازی دولت ترامپ موجهای شوکی را در جامعه توسعه بینالمللی واشنگتن و شرکتهای پیمانکاری که از این کمکها تغذیه میکنند، ایجاد کرد، قطع ناگهانی بودجه USAID باعث ایجاد وحشت در خارج از کشور شده است. از آمریکای لاتین تا اروپای شرقی، آمریکا میلیاردها دلار در سازمانهای غیردولتی و رسانهها سرمایهگذاری کرده است تا انقلابهای رنگی و عملیاتهای مختلف تغییر رژیم را تقویت کند، همه اینها تحت عنوان «ترویج دموکراسی» انجام شده است.
اکنون که دستگاه جهانی قدرت نرم آمریکا که توسط جورج اچ. دبلیو بوش به عنوان «هزاران نقطه نور» توصیف شده بود، خاموش شده است، رسانههای به ظاهر مستقل از اوکراین تا نیکاراگوئه نگران آینده خود هستند و در وبسایتهای خود درخواست کمکهای مالی میکنند.
رسانهها و مخالفان مورد حمایت آمریکا در اوکراین در آستانه نابودی هستند
از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، آمریکا میلیاردها دلار در اوکراین سرمایهگذاری کرده است تا یک مخالفت شدیداً ضد روسی ایجاد و تقویت کند. همانطور که ویکتوریا نولاند، معاون سابق وزیر امور خارجه آمریکا برای امور اروپای شرقی، در سال ۲۰۰۹ در یک جلسه حمایتشده توسط صنعت نفت در کیف گفت: «ما ۵ میلیارد دلار برای کمک به اوکراین سرمایهگذاری کردهایم» تا «مهارتها و نهادهای دموکراتیک را بسازد» و به آن اجازه دهد تا «به استقلال اروپایی دست یابد».
آمریکا در آستانه کودتای میدان در سال ۲۰۱۴، جامعه مدنی اوکراین را با کمکهای مالی سیلآسا مواجه کرد و یک شبکه از رسانههای طرفدار غرب را تقریباً یکشبه به وجود آورد. در میان آنها، هرمادسکه، یک نهاد رسانهای لیبرال بود که برای سرنگونی رئیسجمهور ویکتور یانوکوویچ تلاش کرد و برای جنگ بعدی با جداییطلبان طرفدار روسیه در شرق کشور بسیج شد – از جمله از طریق تجلیل از نازیهایی که در طول جنگ جهانی دوم علیه ارتش سرخ شوروی جنگیدند.
با قطع برنامههای USAID توسط دستور اجرایی ترامپ، هرمادسکه ناگهان از منبع مالی خود جدا شده است. همین اتفاق برای رسانههای برتر اوکراینی که پس از کودتای میدان ظهور کردند، از جمله اوکراینفرم، اینترنیوز و یکی از امضاکنندگان شبکه بینالمللی بررسی واقعیتها تحت مدیریت پویتر به نام واکس اوکراین، رخ داده است.
وزارت فرهنگ و ارتباطات استراتژیک و معاونت نخستوزیر برای ادغام اروپایی و اروپا-آتلانتیک، که هر دو برای تبلیغ جنگ علیه روسیه ایجاد شدهاند، نیز از جمله دریافتکنندگان بودجه USAID هستند که اکنون با کمبود شدید منابع مالی مواجه شدهاند.
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در توییتر/X نوشت که «برنامههای بسیار مهم» که کاملاً به «حمایت آمریکا» وابسته بودند، اکنون به دلیل دستور اجرایی ترامپ «متوقف شدهاند». او قول داد که «برخی ابتکارات کلیدی» از طریق «منابع داخلی ما» تأمین مالی خواهند شد، در حالی که از «شرکای اروپایی» کیف درخواست کرد تا کمکهای خود را «افزایش دهند».
با توجه به تخریب تقریباً کامل اقتصاد اوکراین از زمان آغاز جنگ نیابتی آن علیه روسیه در فوریه ۲۰۲۲، و وابستگی کامل به USAID برای پرداخت حقوق کارمندان دولت، مشخص نیست که چگونه «منابع داخلی» این کشور میتوانند حتی به طور مبهم کمبود ناگهانی را جبران کنند. در حال حاضر، رسانههای بزرگ اوکراینی تنها برای روشن نگه داشتن چراغهای خود از خوانندگان درخواست کمک مالی میکنند.
بر اساس گزارش موسسه اطلاعات جمعی اوکراین که توسط خارج تأمین مالی میشود، حدود ۹۰٪ از رسانههای این کشور «وابسته به کمکهای مالی آمریکا هستند».
قطار کمکهای مالی Contra 2.0 در نیکاراگوئه متوقف شد
نالههای مشابهی از سازمانهای تأمینشده توسط آمریکا در نیکاراگوئه به گوش میرسد، جایی که از زمان انتخاب مجدد جبهه چپگرای ساندینیستا در سال ۲۰۰۶، واشنگتن دهها میلیون دلار در رسانههای راستگرا و گروههای مخالف سرمایهگذاری کرده است.
این ستون پنجم تأمینشده توسط خارج، به طور مرتب اطلاعات نادرست منتشر میکند، در حالی که خشونت علیه دولت و حامیان آن را تحریک میکند و بر گزارشهای رسانههای غربی درباره این کشور تأثیر میگذارد.
همانطور که گریزون گزارش داده است، یک رسانه مخالف نیکاراگوئهای به نام ۱۰۰٪ Noticias که توسط USAID تأمین مالی میشد، در طول سال ۲۰۱۸ یک کمپین تحریک خشونتآمیز را رهبری کرد، زمانی که یک کودتای ناموفق مورد حمایت آمریکا صدها کشته در این کشور بر جای گذاشت. در حالی که این رسانه بارها خواستار قتل رئیسجمهور دانیل اورتگا شد، مدیر آن، میگل مورا، به مکس بلومنتال از گریزون گفت که آرزو دارد یک مداخله نظامی آمریکا در این کشور انجام شود تا دولت منتخب سرنگون شود. هنگامی که دولت نیکاراگوئه سرانجام این ایستگاه را تعطیل کرد و مورا را تحت تعقیب قرار داد، واشنگتن با اتهامات سرکوب و تهدید به تحریمهای سنگین پاسخ داد.
در ۲۱ ژانویه، یک عملیات «خبری» ضد ساندینیستا به نام نیکاراگوئه Investiga هشدار داد که دستور ترامپ «تهدید میکند ضربه شدیدی» به این کشور و جنگ صلیبی ضد اورتگا وارد کند، «که به شدت به حمایت مالی و فنی ارائهشده توسط سازمانهایی مانند USAID وابسته است». این رسانه اعلام کرد که این حمایت، «ستون اساسی» تلاشهای راستگرایان نیکاراگوئه برای تضعیف و برکناری رئیسجمهور ضد امپریالیست بوده است.
«سازمانهای جامعه مدنی که به این کمکها وابسته هستند، مجبور خواهند شد فعالیتهای خود را کاهش دهند یا متوقف کنند»، نیکاراگوئه Investiga هشدار داد. این رسانه همچنین اظهار تأسف کرد که «عدم اطمینان بر این حاکم است که چگونه و چه زمانی کمکها بازگردانده خواهند شد، و آیا سازمانهای منتقد رژیم دانیل اورتگا که هنوز در خارج از کشور زندهماندهاند، قادر به ادامه فعالیتهای خود خواهند بود یا خیر.»
به طور تصادفی، نیکاراگوئه Investiga یکی از رسانههای محلی بود که برای بقای خود به شدت به کمکهای مالی دولت آمریکا وابسته بود.
آیا آمریکا از بالکانزدایی بالکان منصرف شده است؟
در سراسر بالکان غربی، USAID، بنیاد ملی برای دموکراسی که به عنوان جبهه سیا شناخته میشود، بنیادهای جامعه باز جورج سوروس و مجموعهای از سازمانهای غیردولتی و رسانهها به هر حوزه قابل تصوری از زندگی عمومی نفوذ کردهاند. پس از جنگ داخلی ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵، بوسنی و هرزگوین به روشی سیستماتیک به یک مستعمره دو فاکتو اتحادیه اروپا و آمریکا تبدیل شد، و تمامی عملکردهای اساسی دولت توسط منافع خارجی به تصرف درآمد.
در آن زمان، برخی نگرانیها درباره این پروژه امپریالیستی به رسانههای جریان اصلی راه یافت. نیویورک تایمز در سال ۱۹۹۸ هشدار داد که تسلط آمریکا بر بوسنی «سوالات نگرانکنندهای را درباره چگونگی عملکرد دولت بدون تزریق مداوم کمکهای خارجی و نظارت مستقیم بینالمللی مطرح کرده است». یک مشاور ارشد دولت خارجی از عدم وجود استراتژی خروج واشنگتن از این کشور یا هر برنامهای برای پایان دادن به «فرهنگ وابستگی بوسنی» ابراز نگرانی کرد. امروزه، حداقل ۲۵,۶۰۰ سازمان غیردولتی تأمینشده توسط غرب در سارایوو فعال هستند.
توقف «کمکهای توسعهای خارجی» تعداد بیشماری از مشاغل و سازمانهای ذینفع را در معرض خطر نابودی دائمی در سراسر بالکان قرار داده است. در ۳۰ ژانویه، Balkan Insight – یک رسانه که توسط گریزون به عنوان بازوی اطلاعاتی بریتانیا افشا شده است – یک تحقیق روشنگرانه درباره چگونگی تأثیر فوری این توقف کمکها بر «طیف وسیعی از سازمانها در بوسنی و هرزگوین، آلبانی، کوزوو، مقدونیه شمالی، مونتهنگرو و صربستان» منتشر کرد.
از سال ۲۰۲۰ تا پایان سال ۲۰۲۴، واشنگتن ۱.۷ میلیارد دلار به بالکان غربی سرازیر کرده است، «از سازمانهای جامعه مدنی و نهادهای دولتی و پروژههایی از حقوق بشر و رسانه تا بهرهوری انرژی حمایت کرده است»، بدون اینکه هیچ سود اجتماعی قابل توجهی داشته باشد. اکنون، «تمام پروژهها متوقف شدهاند… تا زمانی که دوره ارزیابی به پایان برسد». هزینهها تا ۲۷ ژانویه پوشش داده خواهند شد، «در حالی که همه چیز پس از آن باید متوقف شود». در حال حاضر، تعدیل نیرو و کاهش شدید حقوق در نهادهای دریافتکننده اعمال شده است.
کارکنان ناشناس سازمانهای غیردولتی که توسط Balkan Insight مورد مشورت قرار گرفتند، ابراز نگرانی کردند که توقف کمکهای مالی آمریکا ممکن است موقتی نباشد. یک منبع حدس زد که دستور اجرایی ممکن است «فقط یک راه نرم برای قطع دائمی این کمکها باشد». این رسانه خاطرنشان کرد که واشنگتن «از هزاران فعالیت» در این منطقه حمایت کرده است، و «تعداد دقیق پروژههای تحت تأثیر» همچنان «ناشناخته» است. هنگامی که گزارشگران برای روشنسازی درباره این قطع کمکها با دفاتر محلی USAID تماس گرفتند، در هر مورد به مقر این سازمان در واشنگتن ارجاع داده شدند.
مقر USAID «با ارسال لینک بیانیه مطبوعاتی خود» درباره توقف کمکها پاسخ داد. این بیانیه به صراحت اعلام کرد: «رئیسجمهور ترامپ به وضوح بیان کرد که آمریکا دیگر قصد ندارد بدون بازدهی برای مردم آمریکا پول خرج کند. بازنگری و بازسازی کمکهای خارجی به نمایندگی از مالیاتدهندگان سختکوش نه تنها کار درستی است، بلکه یک ضرورت اخلاقی است.» به وضوح، دولت جدید به هیچ وجه نگران نیست که بخشهای کامل اقتصادهای محلی در بالکان به طور مؤثر تعطیل شدهاند.
حتی در آلبانی – کشوری که به شدت طرفدار آمریکا است و لابیهای تأثیرگذاری در واشنگتن دارد – ۳۰ پروژه تأمینشده توسط واشنگتن متوقف شده است، از جمله تأمین مالی «دادگاهها، دادستانیها و وزارتخانههای دفاع، آموزش و ورزش، و دارایی». در مقدونیه – جایی که «بیشتر» کمکهای مالی آمریکا از طریق USAID و NED توزیع میشود – ۷۲ میلیون دلار اختصاصیافته به ۲۲ پروژه «اکنون در حالت تعلیق است». شش ابتکار منطقهای گستردهتر تحت حمایت USAID در بالکان، که مقدونیه را نیز شامل میشود، «به ارزش حدود ۱۴۰ میلیون دلار»، به همین ترتیب متوقف شدهاند. در مقیاس محلی، این مبالغ بسیار قابل توجه هستند.
گرجستان جایی در ذهن دولت ترامپ ندارد
جمهوری گرجستان از ابتدای سال ۲۰۲۳ شاهد یک سری تلاشها برای انقلابهای رنگی بوده است، همه اینها در پاسخ به تلاش موفقیتآمیز دولت برای وادار کردن بیش از ۲۵,۰۰۰ سازمان تأمینشده توسط خارج به افشای منابع مالی خود بوده است. سازمانهای غیردولتی و گروههای فعال مورد حمایت غرب در خط مقدم تمام این تلاشها برای کودتا بودهاند. جای تعجب نیست که این ارتش سایهای از سربازان پیشتر تأمینشده توسط آمریکا از قطع «کمکهای توسعهای خارجی» دولت ترامپ خشمگین هستند.
در مقابل، به نظر میرسد که دولت گرجستان از این وضعیت بسیار خرسند است. ماموکا مدینارادزه، رهبر پارلمان، حتی پیشنهاد کرده است که قانون بسیار بحثبرانگیز شفافیت تأمین مالی خارجی «شاید دیگر اصلاً لازم نباشد» پس از صدور فرمان اجرایی ترامپ. در واقع، با توقف ناگهانی منابع مالی عوامل هرجومرج تحت حمایت خارجی، مسیر انقلابهای رنگی در تفلیس اکنون هموار شده است.
در تاریخ ۳۰ ژانویه، نشریه انگلیسیزبان Georgia Today در گزارشی نوشت که «در حالی که آینده تأمین مالی آنها در هالهای از ابهام قرار دارد، سازمانهای کمکرسانی از همین حالا شروع به تعدیل یا مرخصی کارکنان خود کردهاند» و برخی از برنامههایشان در تفلیس «ممکن است برای ازسرگیری فعالیت پس از این توقف موقت دچار مشکل شوند و بسیاری احتمالاً برای همیشه از بین بروند.» این گزارش همچنین اشاره کرد که تأمین مالی USAID «از سال ۱۹۹۲ یکی از ارکان اصلی توسعه کشور بوده و تاکنون بیش از ۱.۹ میلیارد دلار کمک ارائه کرده است.»
پیش از توقف این بودجه، تنها آژانس توسعه بینالمللی آمریکا (USAID) در ۳۹ برنامه در سراسر کشور سرمایهگذاری میکرد که مجموع ارزش آنها ۳۷۳ میلیون دلار و بودجه سالانه آن بیش از ۷۰ میلیون دلار بود. این تلاشها عمدتاً بر «ترویج اصلاحات اقتصادی» و «تقویت سرمایهگذاری بخش خصوصی» متمرکز بود، که به عبارت دیگر، به معنای تسهیل غارت مالی و اقتصادی گرجستان توسط سرمایهگذاران خارجی بود.
در حالی که منتقدان داخلی فرمان اجرایی ترامپ واشنگتن را به دلیل از دست دادن نفوذ گسترده «قدرت نرم» خود در جنوب جهانی مورد انتقاد قرار دادهاند، چنین عقبنشینیای تنها میتواند به نفع عظیم کشورهای هدف باشد. همانطور که یک مقاله در LeftEast اشاره میکند، سازمانهای غیردولتی تحت حمایت خارجی دهههاست که «عاملیت شهروندان گرجستان، حاکمیت ملی و دموکراسی این کشور را تضعیف کردهاند.» نویسندگان این مقاله توضیح میدهند که «فعالان در گرجستان بهخوبی میدانند که از آنها چه انتظاری میرود و چه رفتارهایی تنبیه یا تشویق میشود: انتقاد از دولت در فیسبوک کمکهای مالی بیشتری را برایشان به همراه دارد تا کمک به مردم در جامعه… حتی اهداکنندگان، پروفایلهای رسانههای اجتماعی فعالان را زیر نظر دارند و ممکن است برای انتشار مطالب نادرست، پیامدهایی وجود داشته باشد.»
بااینحال، این آرامش ممکن است برای مردمی که دههها تحت تأثیر «کمکهای توسعهای خارجی» آمریکا و کودتاها و ناآرامیهای ناشی از آن رنج بردهاند، زودگذر باشد. «توقف» کمکهای آمریکا ممکن است صرفاً یک اقدام موقتی باشد یا بودجه قدرت نرم به گزینههای سختتر با پیامدهای حتی جدیتر در سراسر جهان تغییر مسیر دهد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 