جنگ پنهان: جنگ دیجیتالی ۶۰۰ میلیون دلاری واشنگتن علیه ایران
برای بیش از یک دهه، صندوق NERD وابسته به وزارت امور خارجه آمریکا، صدها میلیون دلار را بهطور مخفیانه در راستای تلاشهای تغییر رژیم در ایران هزینه کرده است. این عملیات با پوششی تحت عنوان «ترویج دموکراسی» انجام شده و شامل جنگ دیجیتالی و تأمین مالی مخالفان بوده است. اما توقف ناگهانی این بودجه، این عملیات را دچار هرجومرج کرده است.
کیت کلارنبرگ
منتشرشده شده در کرادل
ترجمه مجله جنوب جهانی
اوایل این ماه، رسانهی The Cradle فاش کرد که در سال ۲۰۲۳، صندوق مخفی «دموکراسی منطقهای خاور نزدیک» (NERD) وابسته به وزارت خارجه آمریکا، ۵۵ میلیون دلار را برای تحریک ناآرامیها در ایران در طول انتخابات سال بعد اختصاص داده است.
این اقدام بخشی از یک کمپین گستردهتر مداخلهجویانه آمریکا بود که با هدف برهم زدن ثبات جمهوری اسلامی طراحی شده بود. همانطور که تحقیقات نشان داد، جزئیات مربوط به محل هزینه شدن این بودجه و دریافتکنندگان آن، بهدلیل سیاستهای امنیتی، بهشدت محرمانه نگه داشته شده است. بااینحال، نشانههایی در منابع عمومی وجود دارد که به برخی از دریافتکنندگان احتمالی اشاره میکند.
تغییر رژیم با نامی دیگر
گزارشی از «مرکز تحقیقات کنگره آمریکا» تأیید میکند که بهدلیل روابط خصمانه آمریکا و ایران و همچنین درک صحیح تهران از NERD بهعنوان ابزاری برای تأمین مالی تغییر رژیم، این برنامهها به آموزش از طریق کشورهای ثالث و همچنین آموزش آنلاین و تولید محتوای رسانهای متکی هستند.
این گزارش تصریح میکند که علیرغم اینکه NERD کانال اصلی کمکهای خارجی واشنگتن برای پروژههای هدفگذاریشده در ایران است، «فعالیتها، دریافتکنندگان و بهرهبرداران» این بودجه بهدلیل خطرات امنیتی ناشی از دولت ایران، اعلام عمومی نمیشوند.
NERD در سال ۲۰۰۹ بهعنوان یک «ردیف بودجه برای دموکراسی در ایران» تأسیس شد، اما بهطور رسمی هرگز بهطور خاص برای ایران طراحی نشد و هنوز هم چنین نیست. برای سال ۲۰۲۴، دولت بایدن ۶۵ میلیون دلار برای این صندوق درخواست کرده است، ازجمله حداقل ۱۶.۷۵ میلیون دلار برای «آزادی اینترنت.»
آنچه در این گزارش ذکر نشده این است که NERD صرفاً بازتعریفی از «صندوق دموکراسی ایران» است که در سال ۲۰۰۶ توسط رئیسجمهور وقت آمریکا، جورج دبلیو بوش، با هدف صریح سرنگونی جمهوری اسلامی ایجاد شد. این ابتکار در ظاهر در دوران باراک اوباما، سه سال بعد، متوقف شد و این تصمیم با انتقاد شدید رسانههای غربی، نئوکانها و برخی سیاستمداران روبهرو شد. اما، همانطور که بیبیسی در آن زمان تأیید کرد، این اقدام از سوی برخی فعالان حقوق بشر و دموکراسیخواه در ایران مورد استقبال قرار گرفت:
«این بودجههای آمریکایی به افرادی داده میشود که ارتباط کمی با مبارزات واقعی برای دموکراسی در ایران دارند و فعالان جامعه مدنی ما هرگز چنین بودجههایی دریافت نکردهاند.» یک وکیل حقوق بشر مستقر در تهران به بیبیسی گفت: «پایان این برنامه هیچ تأثیری بر فعالیتهای ما نخواهد داشت.»
دخالت در اینترنت
در واقع، این برنامه هرگز متوقف نشد، بلکه صرفاً تغییر شکل داد. مقامات کاخ سفید وانمود کردند که NERD بر دموکراسیسازی متمرکز است، نه تغییر رژیم. اما یک گزارش افشاگرانه از نیویورک تایمز در ژوئن ۲۰۱۱ این ادعا را تضعیف کرد.
این تحقیق نشان داد که ابتکار موسوم به «آزادی اینترنت» در دولت اوباما، در واقع، در پی ایجاد «اینترنت و سیستمهای موبایل سایه» برای مخالفان در کشورهایی مانند ایران، سوریه و لیبی بوده است تا آنها بتوانند خارج از کنترل دولتها ارتباط برقرار کنند.
بهعبارت دیگر، واشنگتن در تلاش بوده است تا یک شبکهی مخفی از عوامل تغییر رژیم را در تهران ایجاد کرده و فناوری لازم را برای هماهنگی مخفیانه در اختیار آنها قرار دهد. اشارهی مشخص گزارش کنگره به «آزادی اینترنت» نشان میدهد که این فعالیتها همچنان ادامه دارد.
علاوهبراین، گزارشی از «پروژه دموکراسی در خاورمیانه» در سال ۲۰۲۰ نشان داد که سازمانهایی که بهطور واقعی متعهد به حقوق ایرانیان هستند، همچنان از NERD دوری میکنند. یکی از کارکنان یک سازمان غیردولتی بهطور ناشناس گفت که شیوهی کاری این برنامه «تهاجمی» است. فردی دیگر تلویحاً اظهار داشت که NERD درگیر فعالیتهایی بسیار مشکوک است:
«ما تصمیم گرفتیم برای دریافت بودجه از NERD اقدام نکنیم، زیرا نمیخواهیم وارد چیزی شویم که ما را درگیر ماجراهای عجیبوغریب کند.»
برنامههای غیراستاندارد برای ایران
در همان سال، فایننشال تایمز گزارش داد که تلاشهای NERD در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ تشدید شده است، بهطور خاص برای تسهیل و تشویق اعتراضات ضدحکومتی در ایران.
این تلاشها شامل «تأمین برنامهها، سرورها و سایر فناوریها برای کمک به مردم در ارتباطگیری، دسترسی به وبسایتهای مسدودشده، نصب نرمافزارهای ضدردیابی و غیره» در ایران بود تا گزینههای بیشتری برای نحوهی ارتباط ایرانیان با یکدیگر و جهان خارج فراهم شود.
نکتهی جالب این است که درحالیکه NERD، ایران را بهعنوان یک «زندان دیجیتال» توصیف میکند، فایننشال تایمز اعتراف کرد که شبکههای اجتماعی بزرگ غربی همچنان در ایران در دسترس هستند و ایرانیان میتوانند بهراحتی به رسانههای غربی دسترسی داشته باشند. همچنان، دریافتکنندگان بودجهی NERD ناشناس باقی ماندند، بهجز سایفون، یک ارائهدهندهی VPN که ارتباط دیرینهای با مخالفان خارجنشین ایرانی دارد و در آن زمان تحت کنترل «صندوق فناوری باز» (OTF) قرار داشت. فایننشال تایمز تخمین زد که تنها سه میلیون ایرانی از سایفون استفاده میکنند، یعنی کمتر از چهار درصد از جمعیت کشور.
OTF یکی از محصولات «آزادی اینترنت» بود و یکی از اعضای هیئتمدیرهی آن علناً اعتراف کرده بود که دستورکار این صندوق «تغییر رژیم» است.
به سپتامبر ۲۰۲۴ میرسیم؛ درحالیکه دولت جو بایدن، رئیسجمهور سابق آمریکا، به دنبال افزایش بودجهی NERD بود، تنها چند ماه پس از آنکه سرمایهگذاری ۵۵ میلیون دلاری سال قبل نتوانست ناآرامیهای گستردهی موردنظر را در انتخابات آن سال ایران ایجاد کند، جلسهای در کاخ سفید با حضور غولهای فناوری برگزار شد و از آنها خواسته شد که «پهنای باند دیجیتال» بیشتری برای برنامهها و ابزارهای تأمینشده توسط OTF ارائه دهند.
همانطور که رئیس صندوق، لورا کانینگهام، توضیح داد، بخش قابلتوجهی از بودجهی OTF صرف هزینههای میزبانی ترافیک عظیم شبکهای میشد که توسط طیف گستردهای از برنامههای دیجیتالی مختلکنندهی آن، از جمله سیگنال و تور، تولید میشد.
در حالی که OTF به دنبال حمایت از «کاربران بیشتر» این محصولات بود، منابع کافی برای پاسخگویی به «افزایش تقاضا» نداشت. مشخص نیست که نتیجهی این جلسه، که با حضور نمایندگانی از آمازون، کلودفلر، گوگل و مایکروسافت برگزار شد، چه بود.
با این حال، اگر پهنای باند دیجیتال بیشتری به OTF اختصاص داده شده باشد، روشن است که «توقف» کمکهای مالی خارجی توسط دولت ترامپ، تمام تلاشهای خرابکارانهی NERD در ایران را بهطور کامل – و احتمالاً بهصورت دائمی – مختل کرده است.
در گزارشی که در ۲۷ ژانویه در رسانهی «ایران اینترنشنال» – که با بودجهی عربستان تأمین میشود و موضعی ضد جمهوری اسلامی دارد – منتشر شد، تعدادی از دریافتکنندگان ناشناس بودجهی آمریکا ابراز تأسف کردند که چگونه برخی از دریافتکنندگان کمک مالی، از جمله رسانههای فارسیزبان ادارهشده توسط خارجیها و سازمانهایی که ادعا میکنند برای پاسخگو نگه داشتن جمهوری اسلامی، موارد «نقض حقوق بشر» را مستند میکنند، بهطور ناگهانی تعطیل شدهاند.
یک «فعال حقوق بشر» ناشناس به این رسانه گفت که مسدود شدن کمکهای مالی از سوی واشنگتن «محدودیتهایی را بر پروژههایی که به نقض حقوق بشر میپردازند یا فساد دولتی و نظامی را بررسی میکنند – که بر اقتصاد و شرایط اجتماعی ایران تأثیر گذاشته و به نفع فعالیتهای تروریستی خارجی و پولشویی بودهاند – تحمیل خواهد کرد.»
او افزود: «چندین مؤسسهی غیرایرانی آمریکایی [تأکید اضافه شده] از این بودجه برای بررسی فساد و پولشویی استفاده میکردند.» اما اکنون، «این سازمانها مجبور خواهند شد فعالیتهای خود را متوقف کنند.»
پیامدهای جدی
خدمات VPN (شبکهی خصوصی مجازی) تأمینشده از سوی آمریکا نیز در میان منابعی قرار داشتند که تحت تأثیر «توقف» کمکهای مالی قرار گرفتند. یک «فعال» ناشناس به ایران اینترنشنال گفت که ۲۰ میلیون ایرانی از این ابزارها برای «دور زدن محدودیتهای اینترنتی تهران» استفاده میکنند.
این رسانه همچنین مقالهای را که توسط سازمان «فعالان حقوق بشر در ایران» – یک سازمان غیردولتی که با بودجهی آمریکا تأمین میشود و در جمهوری اسلامی مستقر نیست، بلکه در ویرجینیا، در نزدیکی مقر سازمان سیا، قرار دارد – منتشر شده بود، نقل کرد: «در ایران امروز، اینترنت بدون VPN هیچ معنایی ندارد.»
چنین هشدارهای نگرانکنندهای توسط احمد احمدیان، رئیس شرکت فناوری مستقر در کالیفرنیا با نام Holistic Resilience، که هدف آن «پیشبرد آزادی اینترنت و حفظ حریم خصوصی از طریق توسعه و تحقیق در زمینهی دور زدن سانسور» است، تکرار شد.
احمدیان، که یک مهاجر ایرانی و فارغالتحصیل دانشگاه تهران است، هشدار داد که شرکتهای بزرگ فناوری آمریکایی «ممکن است نخواهند یا نتوانند حمایت خود از ارائهی ابزارهای ضد سانسور را ادامه دهند» بدون پشتیبانی دولت. این اظهارات نشان میدهد که این منابع بهاصطلاح پرطرفدار، در واقع فاقد حمایت یا تأمین مالی مردمی هستند و بهطور کامل به حمایت واشنگتن وابستهاند:
«رهبری دولت آمریکا برای ترغیب شرکتهای بزرگ فناوری به ارائهی خدمات عمومی حیاتی بوده است. بدون تشویق دولت آمریکا، این شرکتها بهطور مستقل چنین ابتکاری را به عهده نمیگرفتند.»
سایر فعالان ناشناس نیز به ایران اینترنشنال هشدار دادند که «پیامدهای فرمان اجرایی ترامپ تنها به ابزارهای دور زدن سانسور اینترنت محدود نخواهد ماند.» آنها معتقدند که اگر فعالیتهای NERD «تا پایان فوریه معافیت دریافت نکند»، این فعالیتها «یا بهطور کامل فروخواهند پاشید یا بهشدت محدود خواهند شد.»
یکی از آنها اظهار داشت: «تأثیر این توقف کمکها ممکن است فوراً محسوس نباشد، اما پیامدهای جدی آن در طول زمان آشکار خواهد شد.»
در همین حال، «کارشناسان اینترنت» هشدار دادند که «حتی اگر کمکهای مالی آمریکا پس از توقف ۹۰ روزه از سر گرفته شود»، «آسیب وارده غیرقابل بازگشت خواهد بود، زیرا بسیاری از افراد … ممکن است هرگز بهطور کامل به استفاده از خدمات امن مورد حمایت آمریکا بازنگردند.»
همانطور که پایگاه خبری The Cradle در ۱۱ فوریه اشاره کرد، عقبنشینی اجباری واشنگتن از مداخله در ایران میتواند فرصتهای جدیدی برای تعامل دیپلماتیک واقعی بین دو دشمن دیرینه ایجاد کند. اما یک احتمال دیگر نیز وجود دارد: پس از صرف ۶۰۰ میلیون دلار در طول یک دهه با موفقیت اندک، آمریکا ممکن است صرفاً در حال آماده شدن برای آزمایش راهبردهای جدید – و احتمالاً مخربتر – برای تغییر رژیم باشد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 