منتشرشده در مینتپرس نیوز
ترجمه مجله جنوب جهانی
سکوهای سرد یک استادیوم فوتبال در اسکاتلند شاید اولین جایی نباشد که انتظار داشته باشید جنبشی سازمانیافته برای آزادی فلسطین را پیدا کنید. اما اگر در روز مسابقه به ورزشگاه سلتیک پارک بروید، هزاران هوادار را خواهید دید که چفیه بر سر دارند، فلافل میخورند و پرچمهای فلسطین را به اهتزاز درآوردهاند.
باشگاه فوتبال سلتیک (Celtic F.C.) یکی از ۲۳ تیمی است که تاکنون قهرمان لیگ قهرمانان اروپا (که پیشتر بهعنوان جام باشگاههای اروپا شناخته میشد) شده است. اما هواداران این تیم، بهویژه گروه هستهای هواداران آن یعنی بریگاد سبز (Green Brigade)، باشگاه را بهعنوان وسیلهای برای تغییرات اجتماعی مترقی و رادیکال میبینند، از جمله حمایت از مقاومت فلسطین.
این موضعگیری همواره آنها را در تقابل با نهادهای فوتبالی قرار داده است. در سال ۲۰۱۶، سلتیک در مرحله مقدماتی لیگ قهرمانان اروپا میزبان تیم اسرائیلی هاپوئل بیرشوا بود. در اعتراض به اقدامات اسرائیل در فلسطین، گروه بریگاد سبز نمایش گستردهای از پرچمهای فلسطین را سازماندهی کرد و بخش بزرگی از استادیوم را به دیواری از رنگهای سیاه، سفید، سبز و قرمز تبدیل کرد.
اتحادیه فوتبال اروپا (UEFA)، که نهاد حاکم بر فوتبال اروپا است، باشگاه سلتیک را به دلیل این اقدام جریمه کرد و مبلغ ۸۶۰۰ پوند (بیش از ۱۱۰۰۰ دلار آمریکا) از آن دریافت کرد. در پاسخ، بریگاد سبز کمپینی تحت عنوان «معادل جریمه برای فلسطین» راهاندازی کرد و هدف آن جمعآوری همان مبلغ برای خیریه کمک پزشکی به فلسطین بود. این کارزار بهسرعت در فضای مجازی فراگیر شد و در نهایت مبلغ ۱۷۶۰۰۰ پوند (بیش از ۲۰۰۰۰۰ دلار آمریکا) جمعآوری شد.
پیامهای سیاسی از این دست در بازیهای سلتیک رایج هستند. در فینال جام حذفی اسکاتلند در سال ۲۰۱۸، بریگاد سبز در دقیقه ۷۰ مسابقه بنرهای بزرگی را برافراشت که هفتادمین سالگرد نکبت (پاکسازی قومی فلسطین در سال ۱۹۴۸) را گرامی میداشتند. روی این بنرها نوشته شده بود: «نسلکشی را پایان دهید. صهیونیسم را پایان دهید.»
از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و پس از حملات اسرائیل، نمایشهای علنی حمایت از فلسطین بیشتر و سازمانیافتهتر شده است. در بازیهای لیگ، اغلب دیوارهایی از پرچمهای فلسطین دیده میشود که بر روی آنها شعارهایی مانند «فلسطین را آزاد کنید. پیروزی از آنِ مقاومت است.» نقش بسته است. در یکی از مسابقات لیگ قهرمانان اروپا مقابل اتلتیکو مادرید، هواداران سلتیک سرود «تو هرگز تنها نخواهی ماند» (You’ll Never Walk Alone) را خواندند و آن را به مردم غزه تقدیم کردند.
در ماه سپتامبر، زمانی که سلتیک مقابل اسلاون براتیسلاوا از اسلواکی بازی میکرد، هواداران این تیم پیامی حمایتی برای مردم فلسطین ارسال کردند: «آنها میتوانند شما را سرکوب کنند، میتوانند شما را زندانی کنند، اما هرگز روح شما را درهم نخواهند شکست.» سلتیک این مسابقه را با نتیجه ۵-۱ برد.
اما همبستگی هواداران سلتیک فراتر از شعار و کمکهای مالی است. پس از ماجرای بازی مقابل هاپوئل بیرشوا، بریگاد سبز به تأسیس یک تیم خواهرخوانده برای ساکنان اردوگاه پناهجویان عایده در بیتلحم کمک کرد: تیم لاجی سلتیک (Lajee Celtic). آکادمی این باشگاه بیش از ۸۰ کودک را بهعنوان بازیکن ثبتنام کرده و تیم اصلی بزرگسالان آن در تلاش است تا جایی در لیگ برتر فلسطین پیدا کند. بازیکنان این تیم با لباسهایی در رنگهای پرچم فلسطین، اما با نوارهای سبز و سفید – به نشانه ادای احترام به باشگاه خواهرخوانده اسکاتلندی خود – به میدان میروند. لاجی سلتیک چیزی فراتر از یک باشگاه فوتبال است؛ این تیم، به گفته خود، مأموریتی دارد برای «شکستن موانع و آوردن امید به کشور.»
سلتیک، پناهندگان و ریشههای تاریخی همبستگی با فلسطین
مقامات فوتبال و مدیریت باشگاه سلتیک از اقدامات هواداران این تیم استقبال نکردهاند و تلاش کردهاند آنها را مجازات کنند. مدیران باشگاه بارها نارضایتی خود را از این مواضع ابراز کرده و حتی بسیاری از اعضای بریگاد سبز را از حضور در بازیها محروم کردهاند. بااینحال، این اقدامات تحسین گستردهای در سراسر جهان برانگیخته است. ماه گذشته، تیم گالاتاسرای ترکیه بنر عظیمی را در ورزشگاه خود نمایش داد که روی آن نوشته شده بود: «ما از هواداران سلتیک برای حمایت بیدریغشان از فلسطین سپاسگزاریم.»
اما چه چیزی باعث شده که هواداران سلتیک اینچنین با آرمان فلسطین احساس نزدیکی کنند؟ دانیلا لاتینا، یک دانشگاهی اهل گلاسکو و هوادار سلتیک، در گفتگو با مینتپرس توضیح میدهد که برای درک این موضوع باید به ریشههای باشگاه نگاه کرد.
این باشگاه در نتیجه قحطی بزرگ ایرلند در اواسط قرن نوزدهم تأسیس شد، فاجعهای که تا حد زیادی ناشی از سیاستهای دولت بریتانیا بود و منجر به نابودی محصول سیبزمینی ایرلند شد. مقامات بریتانیا – که در آن زمان بر ایرلند حکومت میکردند – همچنان بر صادرات غذا از ایرلند به انگلستان اصرار داشتند و تلاشها برای کمکرسانی به مردم گرسنه را مسدود کردند.
لاتینا توضیح میدهد که این قحطی باعث مرگ حدود یک میلیون نفر و مهاجرت میلیونها نفر دیگر شد. این فاجعه همچنان سایهای سنگین بر جامعه ایرلند انداخته است؛ بهطوریکه جمعیت این کشور هنوز به سطح دهه ۱۸۳۰ بازنگشته است.
یکی از معدود گروههایی که در آن دوران به ایرلندیهای گرسنه کمک کردند، مردم فلسطین بودند. لاتینا دراینباره میگوید:
«سلطان عبدالمجید اول از امپراتوری عثمانی، که فلسطین نیز بخشی از آن بود، مبلغ ۱۰,۰۰۰ پوند به ایرلندیها کمک کرد، اما ملکه ویکتوریا مداخله کرد و از او خواست که فقط ۱,۰۰۰ پوند بفرستد، زیرا خود او ۲,۰۰۰ پوند ارسال کرده بود و نمیخواست که خسیس به نظر برسد. سلطان، درخواست ویکتوریا را نادیده گرفت و علاوه بر ارسال همان ۱۰,۰۰۰ پوند، پنج کشتی حامل غلات، غذا و دارو نیز به ایرلند فرستاد.»
دادگاههای انگلستان اجازه ندادند که این کشتیها در بنادر ایرلند پهلو بگیرند، اما این ناوگان بهصورت مخفیانه به بندر دروگدا در ایرلند رفت و کمکها را تحویل داد. بهعنوان قدردانی، تیم فوتبال دروگدا یونایتد همچنان نشان ستاره و هلال عثمانی را روی لباس خود دارد.
قحطی ایرلند باعث شد صدها هزار ایرلندی به اسکاتلند، بهویژه به شهر پررونق گلاسکو مهاجرت کنند. این پناهندگان غالباً با رفتارهای تبعیضآمیز روبهرو شده و در فقر زندگی میکردند. در سال ۱۸۸۷، یک کشیش محلی باشگاه فوتبال سلتیک را بهعنوان یک نهاد اجتماعی تأسیس کرد تا درآمد حاصل از فروش بلیت را صرف تأمین غذا برای جامعه فقیر ایرلندی-کاتولیک کند. از همان ابتدا، سلتیک نماینده پناهندگان و اقشار بهحاشیهراندهشده در جامعه بود.
همزمان، جنبش استقلال ایرلند نیز در حال اوجگیری بود.
ایرلند بیش از ۷۰۰ سال تحت استعمار انگلستان بود و مقامات بریتانیایی تا جایی پیش رفتند که شمار زیادی از مهاجران پروتستان را به این جزیره منتقل کردند. به این مهاجران امتیازات ویژهای داده شد و زمینهایی که پیشتر متعلق به بومیان بود، به آنها واگذار شد. حتی با وجود اینکه جمهوری ایرلند در سال ۱۹۲۱ به استقلال دست یافت، این جزیره تا امروز همچنان به دو بخش تقسیم شده است و بخش شمالی، که اکثریت آن را پروتستانها تشکیل میدهند، همچنان بخشی از بریتانیا محسوب میشود.
ازاینرو، ایرلند – با وجود اینکه از نظر جغرافیایی یک کشور اروپای غربی است – تاریخی دارد که بیشتر شبیه به کشورهای مستعمره در جنوب جهانی است تا همسایگان اروپاییاش. این مسئله بهخوبی توضیح میدهد که چرا ایرلند یکی از پایدارترین حامیان فلسطین در عرصه بینالمللی بوده است. این کشور اولین عضو اتحادیه اروپا بود که خواستار بهرسمیتشناختن کشور فلسطین شد و آخرین کشوری بود که به اسرائیل اجازه افتتاح سفارت داد. همچنین، ایرلند شدیدترین منتقد اروپایی تجاوزات اسرائیل بوده و اغلب در کنار کشورهای آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین قرار گرفته است، نه سایر کشورهای اروپایی.
به دلیل تاریخ خود بهعنوان ملتی که برای استقلال مبارزه کرده است – ملتی که بسیاری همچنان آن را تجزیهشده و تحت اشغال یک قدرت خارجی میدانند – و به دلیل اینکه بسیاری از مردم ایرلند خود از تبار پناهجویان هستند، احساس همدلی عمیقی با فلسطین دارند و بین مبارزات خود و فلسطینیها پیوندی مشترک میبینند. شاید از همین روست که باشگاه سلتیک، باشگاهی کاتولیک-ایرلندی در گلاسکو که توسط پناهندگان تأسیس شده است، در مردم فلسطین تصویری از خود میبیند.
جنگ اسرائیل علیه فوتبال
در راستای جنگ خود علیه غزه، اسرائیل تلاش کرده است تا نمادهای فرهنگی و هویتی فلسطین را از بین ببرد، ازجمله فوتبال. از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، دستکم ۵۰۰ ورزشکار، داور و مقام ورزشی فلسطینی کشته شدهاند. شاید برجستهترین چهره در این میان دکتر عدنان البرش، رئیس بخش پزشکی فدراسیون فوتبال فلسطین باشد. البرش توسط نیروهای اسرائیلی اسیر، شکنجه و به احتمال زیاد مورد تجاوز قرار گرفت و درنهایت کشته شد. اسرائیل تا امروز از بازگرداندن پیکر او خودداری کرده است.
اما حمله به فوتبال فلسطین محدود به سال ۲۰۲۳ نیست. در سال ۲۰۱۴، جوهار ناصر جوهار (۱۹ ساله) و آدم عبدالروف حلابیه (۱۷ ساله) – دو ستاره جوان که در آستانه دعوت به تیم ملی بودند – پس از یک جلسه تمرینی در نزدیکی رامالله در مسیر بازگشت به خانه بودند که توسط ارتش اسرائیل کمینگیری شدند. نیروهای اسرائیلی به پاهای عبدالروف شلیک کردند. جوهار که برای کمک به او شتافته بود، خود نیز با گلولههای متعددی هدف قرار گرفت: هفت گلوله به پای چپ، سه گلوله به پای راست و یک گلوله به دست او اصابت کرد. سپس، سربازان اسرائیلی یک سگ حمله را بر سرشان رها کردند و در ادامه، پای عبدالروف را عمداً شکستند؛ نشانهای آشکار از اینکه آنها میدانستند این دو نفر چه کسانی هستند.
اسرائیل همچنین بهطور عمدی استادیومهای فلسطینی را نابود کرده است و دههها مانع خروج تیم ملی فلسطین از کشور شده است، تا جایی که آنها مجبور به کنارهگیری از رقابتهای بینالمللی شدهاند. در نتیجه، تیم ملی فلسطین اکنون عمدتاً متشکل از بازیکنانی از جوامع فلسطینی در تبعید است.
این اقدامات باعث شده است که جنبشی مردمی در حال رشد برای محرومکردن اسرائیل و تیمهای اسرائیلی از مسابقات بینالمللی شکل بگیرد – و این جنبش را هواداران سلتیک رهبری میکنند. در بازی اخیر لیگ قهرمانان مقابل بایرن مونیخ، هواداران بنری عظیم را برافراشتند که از مقامات میخواستند «به اسرائیل کارت قرمز نشان دهید.» نمایشهای مشابهی در مسابقات فوتبال در ایتالیا، اسپانیا، فرانسه، یونان، ایرلند، ترکیه و مالزی نیز دیده شده است.
یکی از سخنگویان گروه Red Card Israel در گفتوگو با MintPress News توضیح داد که تعلیق اسرائیل از رقابتهای ورزشی نشان خواهد داد که «نقض حقوق بشر منجر به طرد بینالمللی میشود و هیچ کشوری نمیتواند قوانین بینالمللی را بهطور آشکار نقض کند و همچنان از امتیازات حضور در ورزش بینالمللی بهرهمند شود.»
حامیان این ممنوعیت اشاره میکنند که مقامات بینالمللی پیشتر علیه برخی کشورها اقدامات مشابهی انجام دادهاند. در دهه ۱۹۹۰، یوگسلاوی بهدلیل جنگ داخلی در بالکان از حضور در جام جهانی ۱۹۹۴ محروم شد. در سال ۲۰۲۲، روسیه به دلیل حمله به اوکراین از جام جهانی و المپیک کنار گذاشته شد.
بااینحال، در مورد اسرائیل، شرایط پیچیدهتر است، عمدتاً به این دلیل که صاحبان قدرت همواره در کنار تلآویو ایستادهاند و علیه کسانی که به نسلکشی آن اعتراض میکنند، اقدام کردهاند. موفقیت این کارزار نامشخص است، اما یک چیز قطعی است: هواداران سلتیک، در هر شرایطی، در کنار فلسطین خواهند ایستاد.
عکس ویژه | هواداران سلتیک گلاسکو در بازی لیگ قهرمانان اروپا مقابل بروسیا دورتموند در اکتبر ۲۰۲۴، با برافراشتن پرچمهای فلسطین و پوشیدن پیراهنهای «فلسطین را آزاد کنید»، آتشبازی به راه انداختند. عکس | AP Images
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 