سرگئی کاراگانوف: روسیه نباید در «دام» ترامپ گرفتار شود
اروپای غربی ممکن است تحت رهبری «کوتولهها» باشد، اما آمریکاییها سیاستمداران زیرکتری هستند
ترجمه مجله جنوب جهانی
سرگئی کاراگانوف، دانشمند برجسته علوم سیاسی روسیه و مشاور پیشین کرملین، تلاشهای واشنگتن برای احیای بحث کاهش تسلیحات هستهای را یک فریب راهبردی میداند که هدف آن تضعیف روسیه و حفظ برتری نظامی آمریکا است. او در گفتوگویی با روزنامه روسی MK، بازدارندگی هستهای را بهترین تضمین روسیه برای جلوگیری از جنگ معرفی کرده، نسبت به تکرار اشتباهات میخائیل گورباچف، رهبر پیشین شوروی، هشدار داده و پیشنهاد رئیسجمهور فرانسه، امانوئل مکرون، برای ایجاد «چتر هستهای» اروپای غربی را به سخره گرفته است.
کاراگانوف همچنین توضیح میدهد که چگونه موضع هستهای روسیه باعث تغییر در راهبرد آمریکا شده و واشنگتن را وادار به عقبنشینی از مواضع سختگیرانهاش در قبال اوکراین کرده است.
MK: اگر قرار بر کاهش تسلیحات هستهای باشد، آیا نباید همه اعضای «باشگاه هستهای» این کار را انجام دهند، نه فقط روسیه و چین که در راهبرد نظامی آمریکا بهعنوان دشمن معرفی شدهاند؟
سرگئی کاراگانوف: این پیشنهادات را دهههاست که از زبان استراتژیستها و کارشناسان آمریکایی میشنوم و هر بار باعث خنده—البته خندهای ناخوشایند—میشود. آمریکا با برتری علمی، فنی، اقتصادی و نظامی خود، با نیروهای مسلح قدرتمند، بهویژه نیروی دریاییاش، و با برتری در سامانههای فضایی، به کاهش تسلیحات هستهای علاقهمند است. دلیل آن ساده است: سلاحهای هستهای سرمایهگذاری عظیم آمریکا در سایر حوزههای نظامی را بیاثر میکند و مزایای اقتصادی و فنی-علمی آنها را خنثی میسازد، همچنین برتری جمعیتی آنها را نسبت به ما بیاثر میکند.
با کشاندن ما به مذاکرات سهجانبه یا حتی چندجانبه، آمریکاییها قصد دارند بین ما و چین که شریکی دوست است، شکاف ایجاد کنند.
اما در داخل کشور خودمان هم افرادی هستند که باور دارند هرچه تسلیحات هستهای کمتر باشد، بهتر است. این طرز فکر از منطق راهبردی آمریکاییها سرچشمه میگیرد. البته که ما به انباشت بیرویه تسلیحات هستهای نیازی نداریم، اما به میزان کافی به آنها نیاز داریم تا هیچکس حتی به فکر آغاز جنگ علیه روسیه و متحدان نزدیکش نیفتد.
در برهههایی از تاریخ، خود ما هم بسیاری از کارکردهای بازدارندگی هستهای را فراموش کردیم. این بازدارندگی تنها برای جلوگیری از تجاوز هستهای نیست، بلکه برای جلوگیری از هرگونه جنگ است.
سلاحهای هستهای تمام مزیتهای دشمن را، چه از نظر جمعیتی، اقتصادی یا فنی-نظامی، بیاثر میکند. ما همین حالا هم دیدهایم که با استفاده نکردن از بازدارندگی هستهای در مراحل اولیه یک درگیری مسلحانه، در اوکراین چه چیزی نصیبمان شد.
اما خوشبختانه، با مداخله متخصصان برجسته کشورمان، قابلیتهای بازدارندگی هستهای خود را فعال کردیم، دکترین هستهای خود را تغییر دادیم و هرچند نه بهاندازه کافی، اما شروع به بالا رفتن از نردبان بازدارندگی هستهای کردیم.
MK: دلیل تغییر در دکترین هستهای روسیه چیست؟
سرگئی کاراگانوف: در ابتدای تابستان گذشته بحثی در گرفت مبنی بر اینکه باید بیشتر بر بازدارندگی هستهای تکیه کنیم. در نتیجه، ما دکترین هستهای خود را تغییر دادیم و چند پله در نردبان بازدارندگی هستهای بالا رفتیم. این امر، دشمنان ما را متقاعد کرد که روسیه واقعاً آماده استفاده از تسلیحات هستهای است. ادامه جنگ، برای آمریکا به نقطهای رسید که در آن نمیتوانست مزایای اقتصادی و دیگر برتریهایش را به کار بگیرد.
آمریکاییها یا باید شکست تحقیرآمیزی را بپذیرند یا شاهد حملات هستهای به پایگاههای متحدان و تأسیسات نظامیشان در خارج از کشور باشند.
ابتدا میگفتند که روسیه هرگز از تسلیحات هستهای استفاده نخواهد کرد، بنابراین میتوان جنگ را تا آخرین سرباز اوکراینی و تا زمان تحلیل رفتن روسیه ادامه داد. اما پس از دریافت سیگنالهای مشخص از مسکو، حرفشان تغییر کرد و شروع به صحبت درباره لزوم جلوگیری از جنگ جهانی سوم و متوقف کردن تشدید تنشها کردند. این تغییر موضع در اواخر دولت بایدن رخ داد. هرچند که در نهایت، دولت او تلاش کرد جنگ را ادامه دهد و مسئولیت آن را به دولت بعدی منتقل کند.
ما و ترامپ در این دام نیفتادیم. او فقط کار ناتمام دولت قبلی را به شکلی متفاوت ادامه داد تا از جنگی شکستخورده خارج شود.
حیف که ما زودتر از این، مکانیسم بازدارندگی هستهای را فعال نکردیم. اگر این کار را کرده بودیم، زودتر به پیروزی میرسیدیم.
MK: پس اوضاع در دوران بایدن تغییر کرد؟
سرگئی کاراگانوف: بله، آنها متوجه شدند که نمیتوانند در این جنگ پیروز شوند. ما در حال بازیابی توان اقتصادی و نظامی-فنی خود هستیم، اما همچنان از نظر جمعیتی و اقتصادی عقب هستیم. به همین دلیل، تأکید خود را بر بازدارندگی هستهای گذاشتهایم؛ چرا که این عامل باید از وقوع هر جنگی جلوگیری کند و هزینه جنگ را برای متجاوز غیرقابل تحمل سازد.
میتوان درباره محدود کردن برخی انواع تسلیحات، مانند سلاحهای بیولوژیکی، تسلیحات فضایی، یا موشکها و پهپادهای دوربرد صحبت کرد، زیرا این سلاحها تهدیدی جدی برای زندگی عادی بشریت هستند و حتی ممکن است در اختیار تروریستها قرار بگیرند.
اما کاهش تسلیحات هستهای به هیچ وجه نباید انجام شود. در کشور ما عدهای هستند که در چارچوب ایدئولوژی آمریکایی رشد کردهاند و از هرگونه خلع سلاح حمایت میکنند. آنها ممکن است سخنان ترامپ را جدی بگیرند، اما این یک فریب است—یک «دام عسلی». تلاش برای تکرار حقهای که [رونالد] ریگان در برابر [میخائیل] گورباچف سادهلوح به کار برد. هرچند که گورباچف از نظر شخصی انسان خوبی بود.
اما امیدوارم که دشمنان آمریکایی ما، و در آینده شاید شرکای ما، درک کنند که پاسخ مثبتی به پیشنهاداتشان دریافت نخواهند کرد.
MK: آیا اروپاییها از جنگ هستهای میترسند؟
سرگئی کاراگانوف: یکی از پیامدهای ناخوشایند دوره نسبتاً آرام از دهه ۱۹۶۰ به اینسو (با وجود درگیریهای منطقهای) این بوده که ترس از جنگ هستهای کاهش یافته است. آمریکاییها تا همین اواخر تبلیغ میکردند که این تهدید جدی نیست. در اروپای غربی، «انگلوارگی هستهای»—یعنی نداشتن ترس وجودی از جنگ—بیش از هر جای دیگری ریشه دوانده است.
ما باید از بازدارندگی هستهای برای دور کردن اروپای غربی از خود، تا حد ممکن و در سریعترین زمان ممکن، استفاده کنیم—یا آنها را بهطور کامل شکست دهیم.
MK: آیا پیشنهاد مکرون برای ایجاد «چتر هستهای» برای اتحادیه اروپا واقعبینانه است؟
سرگئی کاراگانوف: این ایده خندهآور است. آمریکا هرگز از سلاح هستهای برای دفاع از اروپا استفاده نخواهد کرد، این یک اصل بدیهی است. مکرون دارد حرفهای مضحکی میزند. اگر رهبران اروپایی این واقعیت را درک نکنند، زمان آن رسیده که یا تغییر کنند، یا شکست بخورند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 