واشنگتن در حال بررسی کاهش تحریمها علیه مسکو، از جمله سقف قیمت نفت خام روسیه، است. در عین حال، آمریکا خود را برای ضربهای سختتر به اقتصاد روسیه آماده میکند. بااینحال، کارشناسان پیشبینی میکنند که کاهش شدید قیمت نفت بعید به نظر میرسد.
نوشتهی اولگا ساموفالووا
ترجمه مجله جنوب جهانی
از یکسو، طرحی در کنگره آمریکا ارائه شده که در صورت شکست مذاکرات درباره اوکراین، تحریمهای سختتری را علیه بخش بانکی و انرژی روسیه در نظر میگیرد. از سوی دیگر، رسانههای غربی با استناد به منابع خود گزارش دادهاند که ایالات متحده احتمالاً در حال بررسی کاهش تحریمها علیه روسیه، از جمله افزایش سقف قیمت نفت این کشور است. بااینحال، جزئیات بیشتری در این زمینه ارائه نشده است.
اگر بحث افزایش سقف قیمت نفت از ۶۰ به ۷۰ دلار در هر بشکه باشد، این اقدام تأثیر چندانی بر بازار نخواهد داشت. کارشناسان معتقدند که میزان سقف قیمت اهمیتی ندارد، چراکه نفتکشهایی که تاکنون به دلیل ترس از تحریمهای ثانویه نفت روسیه را حمل نمیکردند، همچنان از این کار خودداری خواهند کرد. در مقابل، نفتکشهای ناوگان سایه که تاکنون نفت روسیه را حمل کردهاند، همچنان به این کار ادامه خواهند داد. به گفتهی آنان، صرف وجود یک سقف قیمتی، فارغ از رقم آن، خود مانعی برای روسیه محسوب میشود و هزینههای اضافی برای تولیدکنندگان نفت این کشور ایجاد میکند، زیرا حملونقل از طریق ناوگان سایه هزینهبرتر است. ایگور یوشکوف، کارشناس دانشگاه مالی دولت فدراسیون روسیه و بنیاد امنیت انرژی ملی روسیه، معتقد است:
«افزایش سقف قیمت ممکن است گامی نمادین باشد که نشان دهد آمریکا بهتدریج در حال حرکت به سمت کاهش گستردهتر تحریمهاست. از جایی باید شروع کرد.»
ایالات متحده نخستین کشوری بود که در مارس ۲۰۲۲ خرید نفت خام، فرآوردههای نفتی، گاز طبیعی و زغالسنگ روسیه را برای شرکتهای آمریکایی ممنوع کرد. اتحادیه اروپا این کار را بسیار دیرتر انجام داد. اکنون پرسش بزرگ این است: آیا آمریکا ممکن است این ممنوعیت را لغو کند؟ یوشکوف میگوید:
«به نظر من، اگر چند عامل همزمان رخ دهند، میتوان انتظار داشت که این تحریمها برداشته شوند. نخست، اگر روند مذاکرات خوب پیش برود و طرفین به نوعی توافق صلح دست یابند. دوم، اگر آمریکا جنگ تجاری خود را با مکزیک و کانادا، که بزرگترین تأمینکنندگان نفت این کشور هستند، ادامه دهد و همزمان فشارها بر ونزوئلا و ایران را افزایش دهد. در چنین شرایطی، واشنگتن ممکن است برای نشان دادن وجود تأمینکنندگان جایگزین نفت، به روسیه نزدیک شود. سوم، این اقدام میتواند ضربهای به چین باشد. آمریکا نشان خواهد داد که تنها در صورتی حاضر به خرید نفت روسیه است که این کشور همکاری خود با چین را کاهش داده و از تقویت رقیب جهانی آمریکا خودداری کند.»
تا سال ۲۰۲۲، صادرات نفت روسیه به آمریکا بهاندازه صادرات آن به اتحادیه اروپا قابلتوجه نبود، اما در شرایطی که آمریکا با سایر تأمینکنندگان نفت سنگین درگیر شده، این صادرات میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
برای روسیه، لغو تحریمهای مربوط به واردات تجهیزات خدمات نفتی، حفاری و پالایش نفت، اهمیت بیشتری خواهد داشت. یوشکوف توضیح میدهد:
«مشکل اینجاست که اتحادیه اروپا نیز واردات تجهیزات پالایش نفت به روسیه را ممنوع کرده است. اگر آمریکا به شرکتهای خود اجازه دهد این تجهیزات را به روسیه بفروشند، این موضوع میتواند ضربهای به روابط آمریکا و اروپا وارد کند.»
علاوه بر این، برای صنعت نفت روسیه مهم است که تحریمهای بانکی برداشته شده و استفاده از دلار مجدداً امکانپذیر شود، زیرا این امر هزینههای مالی صادرات و واردات را کاهش داده، کارایی این صنعت را افزایش میدهد و درآمد مالیاتی بیشتری را به بودجه کشور وارد میکند.
بااینحال، پیشبینی زمان و نحوه لغو یا تعلیق این تحریمها دشوار است. همچنین، پیشبینی قیمت نفت در سال جاری نیز کار سادهای نیست.
هفته گذشته، قیمت نفت خام برنت با ۶۸.۳۳ دلار در هر بشکه به پایینترین سطح خود از اواخر سال ۲۰۲۱ رسید. کارشناسان دو عامل اصلی را در این کاهش قیمت مؤثر میدانند. نخست، جنگهای تجاری مداوم ایالات متحده که تعرفههایی بر مکزیک، کانادا، چین و حتی اروپا اعمال کرده است. یوشکوف استدلال میکند:
«تعرفهها میتوانند باعث کند شدن اقتصاد جهانی شوند، زیرا وقتی یک کالا گرانتر شود، کمتر خریداری میشود، در نتیجه، نیاز به انرژی برای تولید و حملونقل آن نیز کاهش مییابد. در این شرایط نامطمئن، همه به دنبال روشهایی برای کاهش ضرر هستند، از جمله فروش قراردادهای آتی نفت.»
دلیل دوم کاهش قیمت نفت، اعلام تصمیم اوپکپلاس برای افزایش تولید از اول آوریل است. این به معنای دو تهدید همزمان است: کاهش تقاضای نفت و افزایش عرضه که میتواند منجر به مازاد تولید شود. در نتیجه، کاهش قیمتها منطقی به نظر میرسد.
بااینحال، این دو عامل میتوانند بهسرعت تغییر کنند. برای مثال، ترامپ ممکن است با مکزیک و کانادا به توافق برسد و دوباره تعرفهها را لغو کند. یا اوپکپلاس ممکن است افزایش تولید را به تعویق بیندازد، همانطور که در اول اکتبر ۲۰۲۴ چنین تصمیمی را لغو کرد. به همین دلیل، پیشبینی قیمت نفت در شرایط کنونی بسیار دشوار است. وضعیت بهشدت نامطمئن است و میتواند بهسرعت تغییر کند.
«از یکسو، دونالد ترامپ میگوید که قصد دارد بر ونزوئلا و ایران فشار بیاورد، از سوی دیگر، ادعا میکند که میتواند با ایران مذاکره کند. یک روز میگوید که به نفت ۳۰ دلاری نیاز دارد، روز دیگر تأکید میکند که میخواهد تولید داخلی را افزایش دهد و برای این کار، قیمتهای بالاتری میخواهد. از سوی دیگر، آمریکا همواره تهدید به اعمال شدیدترین تحریمها میکند، اما بعد ناگهان اعلام میشود که روسیه مشکلی ندارد و ممکن است تحریمها کاهش یابند. هر روز اظهارات متناقضی مطرح میشود، بهگونهای که نمیتوان حتی سناریوهای افراطی را رد کرد. ترامپ ممکن است فشار بر روسیه را بهشدت افزایش دهد و صادرات نفت این کشور را بهطور واقعی محدود کند. یا برعکس، ممکن است همزمان با مذاکرات حل بحران اوکراین، روند لغو تحریمها را آغاز کند. همچنین، نمیتوان احتمال نقشآفرینی مجارستان در اتحادیه اروپا را نادیده گرفت، کشوری که ممکن است تمدید تحریمهای ضدروسی را وتو کند.»
بااینحال، کارشناسان در حال حاضر (بدون در نظر گرفتن سناریوهای افراطی) انتظار کاهش بیشتر قیمت نفت را ندارند. مارینا نیکیشووا، اقتصاددان ارشد بانک «سِنیت»، میگوید:
«ما انتظار نداریم که قیمت نفت به کمتر از ۷۰ دلار در هر بشکه تثبیت شود. اوپک بهوضوح اعلام کرده که اگر قیمتها برای این ائتلاف نامطلوب شوند، تولید را تنظیم خواهد کرد. علاوه بر این، دولت آمریکا فشار تحریمی بر بخش نفت و گاز ایران را افزایش داده که منجر به کاهش تولید ایران تا ۱.۲ تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز شده است. همچنین، آمریکا اعلام کرده که مجوز شرکت شورون برای استخراج و فروش نفت ونزوئلا را لغو خواهد کرد، که باعث حذف ۲۰۰ هزار بشکه در روز از بازار خواهد شد.»
نیکولای دودچنکو، تحلیلگر شرکت مالی «فینام»، نیز معتقد است:
«ما انتظار کاهش شدید قیمت نفت را نداریم، حتی اگر تصمیم اوپکپلاس عرضه را افزایش دهد و سیاستهای حمایتی آمریکا بر تقاضا فشار بیاورد. پیشبینی ما این است که قیمت میانگین نفت برنت در سال جاری بین ۷۰ تا ۸۰ دلار در هر بشکه خواهد بود، هرچند ممکن است به ۷۰ دلار نزدیکتر باشد.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 