با حملات هوایی گسترده در یمن، ترامپ جنگ اعلامنشده علیه فقیرترین کشور جهان عرب را آغاز میکند
شعیب الموسوی
ترجمه مجله جنوب جهانی
شنبه گذشته، ناصر محمد سعد در خانه دوستی مشغول جشن گرفتن افطار — شامهایی که مسلمانان در ماه مبارک رمضان برای باز کردن روزههای روزانه خود میخورند — بود که تماس تلفنی نگرانکنندهای از خانوادهاش دریافت کرد. خانهاش که در منطقه الجراف، شمال پایتخت یمن، صنعا، واقع شده بود، بر اثر حملات هوایی آمریکا به خانهای که تنها ۵۰ متر با آن فاصله داشت، آسیبهای جدی دیده بود. وقتی سعد به سمت خانهاش دوید، با پیامدهای ویرانی مواجه شد. او به دراپ سایت نیوز گفت: «پنجرههای خانه شکسته شده بود، درها کنده شده بود و مخازن آب بر اثر ترکشها آسیب دیده بودند.» همسر و دو فرزندش در زمان حمله داخل خانه بودند.
در ساعات پایانی شب، هواپیماهای جنگی آمریکا به صنعا و هفت استان دیگر یمن حمله کردند که مقامات دفاعی آمریکا آن را آغاز یک عملیات نظامی گسترده علیه حوثیها توصیف کردند. این گروه که به نام انصارالله نیز شناخته میشود، در سال ۲۰۱۴ کنترل بخشهای وسیعی از شمال یمن، از جمله پایتخت، را به دست گرفت. نیویورک تایمز گزارش داد که حملات روز شنبه در یمن به رادارها، دفاعهای هوایی و سیستمهای موشکی و پهپادی آسیب رساند، اگرچه هنوز مشخص نیست که آیا زرادخانههای مهم تسلیحاتی مورد حمله قرار گرفتهاند یا خیر. مقامات آمریکایی همچنین ادعا کردند که این حملات حداقل یک فرمانده ارشد حوثی را هدف قرار داده است، اگرچه جزئیاتی ارائه نکردند. با این حال، حملات دریایی و هوایی به مناطق مسکونی، بهویژه در صنعا و استان صعده نیز آسیب رساند.
در پاسخ، نیروهای مسلح یمن تحت رهبری حوثیها روز یکشنبه ادعا کردند که ۱۸ «موشک بالستیک و کروز و یک پهپاد» به سمت کشتی آمریکایی هری اس. ترومن در دریای سرخ شلیک کردهاند.
حملات آمریکا که در ساعات اولیه روز یکشنبه ادامه یافت، یکی از بزرگترین حملات در یک روز به یمن از تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بود که بر اساس آمار اولیه، ۳۲ کشته و بیش از ۱۰۰ زخمی بر جای گذاشت. حوثیها گفتند که این حملات شامل ۴۷ حمله هوایی بوده است. در صنعا، گزارشهای اولیه حاکی از آن بود که حداقل ۱۳ نفر در اثر این حملات کشته و ۹ نفر زخمی شدهاند. در استان صعده، در شمال پایتخت، چهار کودک و یک زن در حمله به دو خانه کشته و ۱۵ نفر دیگر زخمی شدند. انیس الاصباحی، سخنگوی وزارت بهداشت در صنعا، به دراپ سایت گفت: «اکثر آنها کودکان و زنان بودند.» الاصباحی اشاره کرد که تیمهای نجات همچنان در حال خارج کردن قربانیان از زیر آوار هستند و احتمال افزایش تعداد کشتهها وجود دارد.
صحنههای فیلمبرداری شده در داخل بیمارستان صعده، فضایی آشفته را نشان میداد که در آن پرسنل پزشکی به سرعت مجروحان، از جمله کودکان و زنان، را بر روی برانکارد به داخل بیمارستان و از میان راهروها انتقال میدادند. کودکان به شدت زخمی فریاد میزدند، برخی با صورتهای خونآلود و سوخته. برخی دیگر از سر تا پا غبارآلود و خونین بودند که نشان میداد از زیر آوار بیرون کشیده شدهاند. قربانیان کوچکی بودند که تا حد غیرقابل تشخیص سوخته بودند.
سعد گزارش داد که چهار حمله هوایی مستقیماً به خانه همسایهاش اصابت کرده و تقریباً تمام خانههای اطراف، حدود ۲۰ خانه، را به طور جزئی تخریب کرده است. او گفت که از وجود هیچ پایگاه نظامی در منطقه مورد حمله اطلاعی ندارد. او گفت: «خانهای که مورد حمله قرار گرفته متعلق به یک شهروند عادی است که در هیچچیز دخالتی ندارد.» او این حملات را «یک تجاوز وحشیانه و بربریانه علیه غیرنظامیان» توصیف کرد، نه حملاتی علیه تأسیسات نظامی یا دولتی حوثیها. او گفت: «فقط بیگناهان مورد حمله قرار گرفتهاند، کودکان، زنان و سالمندان را به وحشت انداختهاند.»
حملات هوایی روز شنبه پس از آن انجام شد که جنبش حوثی هفته گذشته از سرگیری محاصره دریایی خود علیه کشتیهای اسرائیلی که از دریای سرخ عبور میکنند، اعلام کرد. رهبر این گروه، عبدالملک الحوثی، ادعا کرد که این اقدام در پاسخ به تصمیم جدید اسرائیل برای اعمال ممنوعیت کامل ارسال کمک به نوار غزه محاصرهشده در تاریخ ۲ مارس، در نقض آتشبس میان اسرائیل و حماس در ژانویه، انجام شده است. پس از اعلام توافق با غزه، حوثیها به طور کامل حملات خود به مسیرهای دریایی را متوقف کردند. در ۸ مارس، رهبر حوثی هشدار داد که نیروهایش در صورت عدم اجازه تلآویو برای ورود کمکها به نوار غزه، ظرف چهار روز عملیات دریایی خود را از سر خواهند گرفت. در ۱۳ مارس، نیروهای مسلح تحت کنترل حوثیها بیانیهای صادر کردند و اعلام کردند که هر کشتی اسرائیلی که سعی در شکستن محاصره داشته باشد، تا زمانی که اسرائیل اجازه ورود کمکهای بشردوستانه، از جمله غذا و دارو، به غزه را ندهد، مورد حمله قرار خواهد گرفت.
رئیسجمهور دونالد ترامپ پس از جلسات سطح بالا در کاخ سفید با مشاوران اصلی امنیت ملی، روز جمعه چراغ سبز برای این حملات را نشان داد. او در پستی در تروث سوشال، که بخشی از آن به یک سخنرانی نامنسجم شبیه بود، این حملات را «یک اقدام نظامی قاطع و قدرتمند» توصیف کرد و حوثیها را به دلیل «یک کمپین بیامان دزدی دریایی، خشونت و تروریسم علیه کشتیها، هواپیماها و پهپادهای آمریکایی و دیگر کشورها» مقصر دانست. او جو بایدن، رئیسجمهور سابق را مقصر دانست و او را «ضعیف و درمانده» خواند و پیشنهاد کرد که حملات آمریکا به یمن را به طور قابل توجهی تشدید خواهد کرد. او نوشت: «به همه تروریستهای حوثی: زمان شما به پایان رسیده و حملات شما باید از امروز متوقف شود. اگر این کار را نکنید، جهنم بر سر شما فرود خواهد آمد، چیزی که هرگز مانند آن را ندیدهاید!»
ترامپ ادعا کرد که بیش از یک سال است که یک کشتی تجاری با پرچم آمریکا بدون مشکل از کانال سوئز، دریای سرخ یا خلیج عدن عبور نکرده است، و این به دلیل حملات حوثیها بوده است. او اشاره کرد که آخرین کشتی جنگی آمریکایی که چهار ماه قبل از دریای سرخ عبور کرده بود، بیش از یک دوجین بار مورد حمله قرار گرفته بود. او نوشت: «حملات بیامان میلیاردها دلار به اقتصاد آمریکا و جهان هزینه تحمیل کرده و جان افراد بیگناه را به خطر انداخته است. ما حملات حوثیها به کشتیهای آمریکایی را تحمل نخواهیم کرد. تا رسیدن به هدفمان از نیروی کشنده قاطع استفاده خواهیم کرد.»
محمد عبدالسلام، سخنگو و مذاکرهکننده ارشد حوثی، آنچه را که توصیف «نادرست و گمراهکننده» ترامپ از عملیات دریایی حوثیها خواند، محکوم کرد. او گفت: «محاصره دریایی اعلامشده توسط یمن در حمایت از غزه تنها به کشتیهای اسرائیلی محدود میشود تا زمانی که کمکهای بشردوستانه به مردم غزه برسد، بر اساس توافق آتشبس میان مقاومت فلسطین و نهاد دشمن.» او گفت که از دسامبر، قبل از به قدرت رسیدن ترامپ، هیچ کشتی تجاری یا نظامی آمریکایی مورد حمله قرار نگرفته است.
کمیته رهبری انصارالله اعلام کرد که حمله آمریکا به دلیل حمایت یمن از فلسطین انجام شده و این جنایت به نام اسرائیل صورت گرفته است. در بیانیهای آمده بود: «ما تأکید میکنیم که این تجاوز بیپاسخ نخواهد ماند و نیروهای مسلح یمنی ما کاملاً آمادهاند تا با تشدید مقابله کنند تا به پیروزی برسند، اگر خدا بخواهد. ما تأکید میکنیم که این تجاوز مردم یمن را از ادامه حمایت از فلسطین و انجام وظایف دینی و بشردوستانهشان در حمایت از مردم غزه، مقاومت و مبارزان قهرمان آن باز نخواهد داشت.»
محمد البخیتی، عضو رهبری انصارالله، در یک مصاحبه اعلام کرد که از سرگیری محاصره دریایی در یمن پاسخی به نقض آتشبس در غزه توسط اسرائیل بوده و هدف آن وادار کردن اسرائیل به پایان محاصره است. البخیتی گفت: «تجاوز آمریکا به یمن غیرقابل توجیه است و پاسخی در پی خواهد داشت.» عبدالسلام، مذاکرهکننده ارشد حوثیها، نیز در تأیید این نظر در پستی در شبکه ایکس (X) نوشت: «حملات هوایی آمریکا نشاندهنده بازگشت به نظامیسازی دریای سرخ است که تهدید واقعی برای کشتیرانی بینالمللی در این منطقه محسوب میشود.»
ترامپ تهدیدات خود را تنها به حوثیها محدود نکرد. او همچنین خطاب به ایران، متحد حوثیها، که ترامپ آن را به حمایت مستقیم از حملات متهم کرد، گفت: «مردم آمریکا، رئیسجمهورشان که یکی از گستردهترین مأموریتها در تاریخ ریاستجمهوری را دریافت کرده، و مسیرهای دریایی جهانی را تهدید نکنید. اگر چنین کنید، مراقب باشید! زیرا آمریکا از شما حساب میکشد و در این مورد مهربان نخواهیم بود.» در هفتههای اخیر، هم ترامپ و هم رهبران ایران امکان گفتوگوهای مستقیم را مطرح کردهاند، اگرچه ترامپ بهطور عمومی اعلام کرده است که هرگز اجازه نخواهد داد ایران سلاح هستهای داشته باشد.
در پاسخ، ژنرال حسین سلامی، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، نقش ایران در هدایت عملیات حوثیها را رد کرد و در مصاحبهای با تلویزیون دولتی گفت که تهران «هیچ نقشی در تعیین سیاستهای ملی یا عملیاتی» متحدان خود در محور مقاومت ندارد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز در پستی در شبکه ایکس نوشت: «آمریکا هیچ اختیار یا صلاحیتی برای دیکته کردن سیاست خارجی ایران ندارد. آن دوران در سال ۱۹۷۹ به پایان رسید.» او افزود: «بیایید حمایت از نسلکشی و تروریسم اسرائیل را متوقف کنیم. کشتار مردم یمن را پایان دهیم.»
ناوشکنها و ناوهای هواپیمابر نیروی دریایی آمریکا تا زمان اجرای آتشبس بین اسرائیل و حماس در ژانویه و اعلام توقف موقت محاصره توسط حوثیها، با حملات بیامان در سواحل یمن مواجه بودند. از اکتبر ۲۰۲۳، نیروهای حوثی ۱۵ پهپاد را سرنگون کردهاند که آخرین آنها یک پهپاد آمریکایی MQ-9 ریپر در استان حدیده در ۴ مارس بود. در پایان فوریه، یک جنگنده F-16 آمریکایی که بر فراز دریای سرخ پرواز میکرد مورد حمله قرار گرفت اما آسیب ندید، هرچند این حادثه این احتمال را مطرح کرد که حوثیها ممکن است قادر به سرنگونی یک جنگنده پیشرفته آمریکایی باشند.
پس از جنگ اسرائیل علیه غزه و حمایت نظامی حوثیها از فلسطین — از طریق حملات به کشتیهای اسرائیلی، آمریکایی و متحدان در مسیرهای آبی یمن و حملات به اسرائیل — آمریکا ائتلافی برای حمله به زرادخانههای تسلیحاتی حوثیها و «حفاظت» از ترافیک دریایی تشکیل داد. با این حال، کارشناسان و مقامات آمریکایی بهطور سیستماتیک اعلام کردند که حملات به رهبری آمریکا علیه یمن توانایی حوثیها را کاهش نداده و عملیات دریایی آنها را متوقف نکرده است. اعتقاد بر این است که حوثیها زرادخانههای مهمی دارند که توسط کوهستانهای یمن محافظت میشود و در اعماق زیرزمین ذخیره شده است. سالهاست که تحلیلگران اطلاعاتی آمریکا در تلاش برای یافتن این مکانها یا ارائه راههایی برای از بین بردن آنها مشکل داشتهاند.
یکی از اولین دستورات اجرایی ترامپ به عنوان رئیسجمهور، لغو سیاستی از دوران بایدن و طبقهبندی مجدد حوثیها به عنوان یک سازمان تروریستی خارجی بود، با استناد به حملات به مسیرهای دریایی و عملیات حوثیها علیه اسرائیل و متحدان منطقهای آمریکا. عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز در پاسخ به مشارکت خود در کمپین نظامی علیه حوثیها که از سال ۲۰۱۵ با حمایت آمریکا انجام شده، با حملات موشکی و پهپادی مواجه شدهاند. ترامپ و تیم امنیت ملی او اشاره کردهاند که در صورت تلافی حوثیها، حملات نظامی ادامه خواهد یافت، که ممکن است باعث اختلال قابل توجه یا حتی توقف کامل ترافیک دریایی در دریای سرخ، که ۱۵ درصد از تجارت جهانی از آن عبور میکند، شود. دفتر دولت تحت رهبری حوثیها در صنعا از جامعه بینالمللی خواست تا به این بیپروایی آمریکایی-اسرائیلی رسیدگی کند و هشدار داد که عدم توقف اقدامات آمریکا و اسرائیل میتواند به پیامدهایی منجر شود که تأثیر آنها به یک بخش خاص محدود نمیشود، بلکه همه را تحت تأثیر قرار خواهد داد، اگر این بیپروایی و تکبر آمریکایی-اسرائیلی متوقف نشود.
اریک اسپرلینگ، مدیر اجرایی گروه دفاع از سیاست خارجی عادلانه، تصمیم ترامپ برای تشدید جنگ در خاورمیانه را «بیپروا و غیرقانونی» خواند و گفت که این تصمیم «بحران انسانی فاجعهبار در یمن و خواست واضح رأیدهندگان آمریکایی که خواهان پایان دادن به جنگی بیپایان هستند را نادیده میگیرد.» اسپرلینگ، که از سال ۲۰۱۵ در کنگره بر روی سیاستهای مربوط به یمن کار میکند، افزود: «این تشدید، رهبران صنعا را باز نخواهد داشت؛ تنها رنج آسیبپذیرترین یمنیها را افزایش خواهد داد.»
جاستین آماش، نماینده سابق کنگره و یک لیبرترین که سالها برای وادار کردن هر دو دولت دموکرات و جمهوریخواه به رعایت قانون اختیارات جنگ، که بیان میکند تنها کنگره اختیار اعلام جنگ را دارد، تلاش کرده است، در شبکه ایکس نوشت: «شرکت رئیسجمهور ترامپ در اعمال جنگ در یمن غیرقانونی است. مهم نیست که تا چه حد فکر میکنید لازم است که آمریکا با حوثیها، تروریستها یا هر کس دیگری مقابله کند. کنگره اجازه جنگ در یمن را نداده است. شرکت در جنگ در آنجا غیرقانونی است.» حمایت حوثیها از فلسطین و تلافیهای بعدی آمریکا، یمن، فقیرترین و منزویترین کشور منطقه، را در کانون توجه قرار داده است. میلیونها یمنی پس از نماز جمعه به خیابانها آمدهاند تا همبستگی خود را با فلسطین در طول جنگ اسرائیل علیه غزه نشان دهند. موضع حوثیها همچنین در سراسر جهان عرب حمایت مردمی به دست آورده است، جایی که بسیاری از حاکمان در برابر تجاوز مداوم اسرائیل علیه فلسطین کار چندانی انجام ندادهاند. حماس و دیگر گروههای فلسطینی از یمن به خاطر نشان دادن حمایت صادقانه و مقاومت در برابر اسرائیل، علیرغم منابع محدود، تقدیر کردهاند. حماس در بیانیهای در شب شنبه گفت: «ما ابراز همبستگی کامل خود را با یمن و برادران یمنیمان اعلام میکنیم. از اقدامات ارزشمند آنها در حمایت از استقامت مردم فلسطین ما در نوار غزه در برابر یک جنگ نسلکشی که ننگ بشریت است، قدردانی میکنیم.»
پس از حملات، خانواده سعد به صنعا نقل مکان کردند. او گفت: «میدانهای نبرد برای مقابله وجود دارد؛ بگذارید [دشمن] در میدان نبرد با ما روبرو شود. هدف این حملات کشتن هرچه بیشتر افراد بیگناه و ارتکاب قتلعامهای وحشیانه، مانند جنایاتی که در غزه مرتکب میشوند، برای ترساندن مردم است.»
شعیب الموسوی، روزنامهنگار یمنی مقیم صنعا، بهصورت مستقل برای نیویورک تایمز، The Intercept و IrinNews، و دیگر رسانهها کار میکند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 