مصاحبه کمال اوکیان دبیر کل حزب کمونیست ترکیه

درباره حل مناقشه کردها وعثمانی گرایی آشکار

از سنتز ترکی-اسلامی تا سنتز ترکی-اسلامی-کردی

در حال حاضر همه از یکدیگر می پرسند: «آیا شما از روند تصمیم گیری جدید درمناقشه حمایت میکنید ویا مخالفت؟ بیائید ازاینجا شروع کنیم.

هربارکه دستورکارسیاسی جدیدی مطرح می شود، مردم ما بمباران پرسش های می شوند و اصل ماجرا ازنظرها دورمی ماند. بگذارید با صراحت بیان کنم: این یک پرسش گمراه کننده است. تلاش برای پاسخ به این تنها به معنای تسلیم شدن درمقابل یک تضاد نادرست و سازماندهی شده توسط کسانی ایجاد می شود که با اشاره انگشت می گویند «شما با یک سازمان تروریستی معامله می کنید» و کسانی هم می گویند «آیا شما مخالف اخوان المسلمین هستید؟ بله حزب کمونیست ترکیه تسلیم این تضادهای کاذب نمی شود. وقتی بحث ازمسائل جدی است که واقعاً هم مهم هست، ما موضعی شفاوف وسازش ناپذیرداریم.

با این حال اگرفکرمی کنید پرسش در مورد»روند تصمیم گیری ؟» سزاوار پاسخ است؟

پاسخ تاثیری ندارد. سال‌هاست که می‌گوئیم «این نظام نمی‌تواند هیچ مشکل بزرگ از جمله مشکل کردها را حل کند». درک ما با بسیاری ازبازیگران سیاسی متفاوت است. ما با بازیگران دخیل در روند حل مناقشه، مانند حزب «ملی گرای نژاد پرست» وحزب سیاسی حاکم «عدالت و توسعه» و«جنبش کردی»، ایمرالی (اشاره به اوجالان، رهبرزندانی پ.ک.ک) و قندیل (اشاره به رهبری مسلح فعلی پ.ک.ک) درک مشترکی ازمسئله کردها نداریم. همیشه هم اینطوربوده است. بنابراین تحلیل وراهکارهای پیشنهادی با دیدگاه ما فاصله زیادی دارد. البته ابعاد دیگری نیزبراین مشکل اضافه شده است که اغلب«درگیری» «تروریسم» یا «جنگ» نامیده می‌شود. دههاهزارنفردراین کشورکشته شده،سالها به دشمنی تبدیل شده است. دراینجا مواضع شوونیستی تقویت می شود. طبقه کارگرازهم جدا می شوند. شبهه ایی در فضای سیاسی وجود دارد. مخالفت با هرگونه تغییردراین وضعیت به سادگی پوچ خواهد بود. هرموضعی درمقابل مذاکرات، توافقات وسازش ها، هرچه نام بگذارید، بی معنا خواهد بود.

اما اگر توافق منجر به عواقب منفی برای کشور و مردم ما شود چطور؟

این چیزی است که آنها گفتگو میکنند. آنها باید از این منظر به موضوع به پردازند. انتقادات باید براین اساس تدوین شود و حامیان این روند نتیجه گیری مطلوب کنند. درغیراین صورت، مخالفت با این روند با استدلال هایی مانند «اوجالان آزاد می شود» یا «عفوعمومی صادرمی شود» پوچ است. به همین دلیل، قبل ازشروع مذاکره اختلافات فراترمی رود.

 ما مشکلات عمیق تری درپیش داریم حزبی که خود را «چپ» می‌داند، یا حداقل شامل مدعی چپ بود. عجیب نیست که آنها ناگهان با دولت باهچلی، رهبریک حزب ملی گرا و نژادپرست دوست شوند؟ این چیزی نیست که یک انقلابی به راحتی با آن کنارآید. به هرحال اینجا مسئله دست دادن با دولت باهچلی نیست این بحث اکنون فایده ای ندارد. مشکلات جدی که قابل قبول نیست وجود دارد. مخالفت با جمهوری، حمایت از شخصیتی مانند شیخ سعید (یک شخصیت کرد فئودال که شورش ارتجاعی علیه جمهوری را رهبری کرد) و اتحاد با ایالات متحده . بنابراین تبدیل شدن اتحاد ناگهانی با دولت باهچلی به یگانه مشکل پیچیده تبدیل خواهدشد.

این همان چیزی است که ما درباره آن صحبت می کنیم وازاین زاویه به موضوع می پردازیم. اجازه دهید ایرادات بنا شود وموافقان این روند بسته به نتیجه ای که می خواهند برسند. درغیراین صورت، استدلال هایی مانند «اوجالان را آزاد می کنند»، «اعلام عفوعمومی خواهند داد» بی معنا می شود.

پس اجازه دهید اینطورمطرح کنم نگرانی حزب کمونیست در چیست ؟ به عبارت دیگرچرا از فرایند حل مناقشات پشتیبانی نمی کند؟

گفتن ساده بنظرمی رسد. به دلیلی.که قسمت «تصمیم» حذف شد دیگربه آن ابتکارادامه داده نمی شود، اما وقتی چیزی به عنوان فرآیند علامت گذاری می شود، همه به آن ملحق می شوند.هرفرآیندی جهت خود را دارد و ما به این جهت اعتراض داریم.

هنوزچیزی فاش نشده چگونه می توان اعتراض داشت؟.

اظهاراتی درروند مذاکره آشکاربود والان هم همینطورمبنی بر اینکه «این بار مذاکره و چانه زنی صورت می گیرد». بیائید لحظه ای وقت بگذاریم تا تصدیق کنیم حتی جدولی در این روند تنظیم نشده است. بنابراین باید این پرسش را مطرح کنیم که نقطه ملاقات شرکت کنندگان درفرآیند چیست؟ منظورم ازنظرسیاسی و ایدئولوژی است. آن وقت ما دلایل زیادی برای مقاومت دربرابراین روند خواهیم داشت. بگذارید لیست آنرا بگویم. این روند با جمهوریت اختلاف دارند و مخالفان 1923 (انقلاب بورژوازی در ترکیه) هرگز آن را پنهان نکردند!

(ائتلاف رهبری حزب عدالت وتوسعه حزب پ.ک.ک وهم حزب ملی گرای نژاد پرست) تعداد زیادی درباره دشمنی آنان مطالبی منتشرمی کنند. البته صداهای دیگری نیز (صادقانه یا غیر صادقانه) وجود دارد.یکی ازعوامل کلیدی شکل‌دهنده روند کنونی، اتحاد شیخ سعید پیران وشیخ محمد عاطف اسکیلیپلی که از شخصیت‌های مذهبی و مخالف جمهوریت بوده اند.

از کجا چنین نتیجه گرفتید؟

این درنامه اوجالان آمده است. ببینید، از سبک نگارش مشخص است که نامه توسط اوجالان نوشته شده است، اما این نامه توسط مقامات دولتی تا انتهای تحلیل و بررسی شد. این نامه مدعی است که مسبب مشکل کردها جمهوری است. دراین مورد بحث نیست. پس این چیزی است که برسرآن توافق شد. اما نه تنها توافق، بلکه همین نامه ساختارسوسیالیستی رامقصر می داند؛ اشاره می کند که سوسیالیسم تأثیرمنفی داشته است واتحاد جماهیرشوروی آنها را به بیراهه کشانده است. به عبارت دیگر، اوجالان می گوید: «ما قبلا سوسیالیست بودیم، اما این یک اشتباه بوده است.»  

آیا فکرمی کنید روند مخالفت با جمهوری ادامه دارد؟

البته مدتها پیش ایده سوسیالیستی کنارگذاشته شد ازاین گذشته، اردوغان بلافاصله اظهار نظرداشت «زمانی پ‌.ک‌.ک می‌خواست یک دولت کردی بر پایه‌های مارکسیستی-لنینیستی بسازد»….. ما برای آخرین بارمی گوئیم: پ.ک.ک هرگز یک سازمان مارکسیست-لنینیستی نبود، دارای یک ساختار ناسیونالیستی است.به عبارت دیگرروند ملی گرای برخلاف جمهوریت وسوسیالیسم درپیش گرفته شده است.

آیا اختلاف نظربین شرکت کنندگان در فرآیند مذاکره امکان پذیر است؟

حتما. بدون شک. اختلاف وتنش وجود دارد واجتناب ناپذیر است. با این حال، اکنون مقاومت در برابراین سازش درجامعه بیشترازمیزمذاکره احساس می شود.

 مدتها پیش پس ازسال‌ها گفتن «مسأله کردها را حل می‌کنیم، صلح می‌آید، بقیه چیزها خودش حل می‌شود»، به صلح مبتنی برعثمانی‌گری دیگراعتراض نمی شود. درمحافل بوروکراتیک ترکیه کسانی هستند که نمی‌خواهند جمهوری به قربانی تبدیل شود، اما نمی‌دانند که سرمایه‌داری وطبقه حاکم ازسال 1923 درتلاش هستند که پروژه جمهوری به مسیردیگری نیازدارد. آنها که می گفتند سکولاریسم دولت را تضعیف می کند،تقریبا متقاعد شده بودند که ما به سمت یک «پروژه ملی» عثمانی حرکت می کنیم.

ایا این ساده نگری درست است؟

البته نه. من در مورد یک روند صحبت می کنم. در نهایت، افرادی که ساختار طبقاتی وشخصیت های دولت را نمی بینند ممکن است این روند را بپذیرند. اما این مناقشه آسان نخواهد بود، زیرا این روند باعث درگیری جدی در داخل سیستم خواهد شد.

اعضای مقاومت ممکن در حوزه سیاسی یا اجتماعی در طول این فرآیند به وجود آید، حزب کمونیست تعامل خواهد داشت؟

حزب کمونیست ترکیه موضع روشنی دارد. حزب ما اصرار دارد که جمهوری ترکیه بر مبنای قانونیت ایجاد شده است. اجازه نخواهیم داد به این پایه حقوقی خدشه وارد شود. ما با هرگونه تلاش برای تغییر مرزهای کشور (اعم از گسترش و یا محدود کردن) مخالفیم. ما همیشه مخالف فدراسیون وخودمختاری بوده‌ایم و حالا اوجالان می‌گوید: «این اشتباه است». ما از آن دسته «چپ گرایان خودخوانده» نیستیم که براساس قالب پلاستیکی شکل می گیرند با تغییردرگفتمان اوجالان، ناچار به انصراف ازاظهارات قبلی خود باشیم. این تمام موضوع نیست. این نظرما از ایده هایی مانند «دموکراسی ازسطح محلی آغازمی شود» که ما مخالفیم. ما جمهوری خواه هستیم که از سکولاریسم به معنای واقعی آن دفاع می کنیم. ما با حاکمیت سرمایه یا اقتصاد بازارسازش نخواهیم کرد. ما درهیچ سیاست یا پروژه ای که درخدمت منافع کشورهای امپریالیستی یا اسرائیل باشد شرکت نخواهیم کرد. ما عثمانی گری را نخواهیم پذیرفت. ما به موضع ایی نخواهیم پیوست که مبارزات مسلحانه را رمانتیک می‌کند و فراخوان‌های خلع سلاح را خیانت یا تسلیم. «خیانت یا کاپیتولاسیون»؟ این چیزی نیست که درموضع ما پیدا کنید! این نظرماست. بله، جامعه با ما تعامل خواهد داشت. ما درحال آماده سازی بسترهای بالقوه برچنین تعاملی هستیم. بسیاری از کسانیکه گفته اند این دشواراست. اکنون بما توجه دارند.این موضع به معنای سرسختی برای بقا در دنیای پرهرج ومرج اصولی است.

 چه کسی برنده این روند مناقشه است؟

دقیق تربگویم باید با استفاده ازواژه «چه کسی » «چه کسانی» را فرموله کنیم. زیراچندین حزب وجود دارد. علاوه براین، روند مذاکره ادامه دارد و مشخص نیست به کجا می انجامد و چند طرف سود می برند. اما اگر درمسیرفعلی ادامه یابد، اولین برنده سرمایه داری است که علت اصلی انواع مشکلات بوده است.این روند تصویب از طریق «آشتی ترک و کرد» امروزتنها به معنای افزایش نفوذ اقتصادی ترکیه درسایر کشورهایی است که کردها در آن زندگی می کنند. این بدان معنا است که مناطق جدیدی برای استثمار و سرقت ظاهرمی شود. البته اسرائیل دراینجا نقش دارد.

اما دولت می گوید ما بازی را برای اسرائیل محدود می کنیم ؟

اسرائیل چه می خواهد؟ حذف عوامل تهدید کننده یا محدود کننده به اصطلاح امنیتی آن، یعنی سیاست توسعه طلبانه اسرائیل. رژیم سوریه سرنگون شد. سال‌هاست که هردوطرف به دنبال تغییررژیم درسوریه بوده‌اند. آنها موفق شدند و اسرائیل وارد سوریه شد.اکنون رابطه مستقیمی بین سقوط اسد درسوریه وترکیه وجود دارد. علاوه بر این، سبک تهاجم دولت نسبت به ایران درارتباط با سوریه تشدید شده است. اخیراً در پی اظهارات وزیرامور خارجه ترکیه هاکان فیدان ، طرف ایرانی خواستارتوضیح شد.

 سوریه و ایران دواولویت اسرائیل هستند. آیا این می تواند تصادفی باشد؟

 این راهم متذکرمی شوم که امروز بارزانی بازیگرمنطقه ای است که اسرائیل، آمریکا و ترکیه برسرآن توافق کرده اند. بارزانی یکی ازمکارترین و حسابگرترین نیروهای منطقه ماست. پ.‌ک‌.ک سال‌ها با بارزانی اختلاف داشت، اما اکنون با او توافق دارند. در عین حال، بارزانیزم در ترکیه به سرعت در حال رشد است. از این نظر بارزانی نیز جزبازیگران این روند است.

آمریکا چطور؟

کدام آمریکا؟ ایالات متحده درحال حاضردرحل بحران داخلی است. از آنجایی که این بحران دراوج سیستم امپریالیستی قرار گرفت جهان را تحت تأثیر قرارمی دهد. از این نظر، برای قضاوت درباره مشارکت آمریکا درعرصه بین المللی جدید مناقشه عجولانه است. اما اگر پاسخ ضروری باشد، بله، ایالات متحده نیزیکی از بازیگران است.

چه اتفاقی افتاد مشکل کردها حل شد؟ یا حل میشود؟

ما ازمدت ها قبل اعلام کرده ایم که مسئله کردها را جدا از ترکیه نمی توان تعریف کرد. عده ای «عاقل» با دهان گشاد ما را سرزنش می کنند، مشکل طبقاتی را نمی دیدند. ازطرفی تضاد کاروسرمایه، درطرف دیگرمسئله آموزش ومبارزه ضد امپریالیستی ادامه می یابد. البته مطالبات خاصی برای حقوق وآزادیهای دمکراتیک کردها وجود دارد، اما نمی توان آنها را جدا از این مسائل اساسی کشوربررسی کرد. اگر آنها را جداگانه واکاو کنیم، قیام قهقرایی مانند قیام مسلحانه شیخ سعید را رمانتیک میکنیم.

حالاچی شد؟

 آنها تغییرات قانون اساسی را ارائه خواهند داد. برخی ازمطالب درحال بحث است. برخی ارجاعات درقانون اساسی حذف می شود و یا حداقل سعی درحذف آنها را خواهند داشت. از آنجایی که آنها می پذیرند معضل کردها به عهده جمهوری ترکیه است تلاش خواهند کرد. مسئله ما فرودستان کرد- ترک  درمقابل با کنگلومراها (شرکت های خوشه‌ای یا کنگلومرا-م ) همچنین در برابرفرقه گرایی ها وقبایل است. این احیای برادری شرکت ها برای احیای مشترک آنها درجمهوری است، نه تلاش برای ایجاد برادری فرودستان ترک – کرد. مشاهده می شود بسیاری از کارگران کرد ازاین روند نا امید شده اند. یادآورمیشوم نباید تسلیم شد این فرآیند برای ناامید کردن کارگران وفرودستان طراحی شده است. اکنون فرارسیدن طرح آرمان جمهوری سوسیالیستی در برابرآرمان اعثمانی گرایی قرارگرفته است.ترکیه کشور توسعه یافته صنعتی، دارای روشنفکران ترقیخواه ، متعهد و مستقل هستند. آیا طرح پیشنهادی ما به مراتب واقع بینانه تربرای استخراج برادری ازجنگ های 1000ساله پیش نیست؟

در پایان مصاحبه می خواهیم از نقش رهبری دولت باهچلی در این جریان بپرسم. شخصیت او در این فرآیند چه اهمیتی دارد؟

دراین مورد نظرات متفاوتی وجود دارد. یادآوری میکنم حزب ملی گرای به رهبری دولت باهچلی یکی ازمهم‌ترین کانون‌های شکل‌گیری ایدئولوژی نظام درترکیه است واکثرجامعه به رهنمودهای این مرکزتوجه دارند.ایدئولوژی سنتزترکی-اسلامی ازدیرباز برای حرکت به سوی سنتز ترکی-اسلامی-کردی نقش ایفا کرده است. فکر می کنم باید از این زاویه به موضوع نگاه کنیم.سال‌های متمادی، این ناسیونالیسم و ​​مذهب بود که سیاست جناح راست را درترکیه شکل داد. با این حال، منطقه ای که درآن فرقه های راستگرا و مذهبی ترک در حال ظهورهستند، عمدتاً جغرافیای کردی بیشتراز آنجا سرچشمه می گیرند.هر چه آنها ازایده جمهوری دورمی شوند، راه برای سنتزترکی-اسلامی-کردی بازترمی شود.

حزب کمونیست ترکیه

برگرفته ازسایت حزب سوسیالیست قزاقستان بزبان روسی این مصاحبه درسایت احزاب کمونیست کارگری اروپا-آسیا به زبان انگلیسی نیزانتشار یافته است.

م.چابکی: 28 اسفند 1403 برابربا 18 مارس 2025

توضیح:

نگارنده در»زندگی 7ساله دانشجویی» در(ترکیه- استانبول) دوران جنبش چریکی وبازتاب مائوئیسم درجهان و فعالیت مخفی حزب کمونیست ترکیه هرچند تجربه ایی محدود آموخته ایم. باگرامی داشت جانباختگان واحترام ویژه به رفقای انترناسیونالیست ترکیه ورزمندگان پرشورآن دوران درخانواده اتحاد شوروی سوسیالیستی مطلب مصاحبه دبیرکل حزب کمونیست ترکیه انگیزه ای ازخاطرات گذشته برای من وهمسرم شده است،این گفتگورا به عزیزان جنبش عدالتخواهانه کشورمان تقدیم می داریم. یاد آورمی شوم احزاب کمونیست کارگری جهان ازجمله حزب توده ایران با درنظرگرفتن بافت طبقاتی وملی جامعه برنامه خود را دردستورکارعملی قرارمی دهند.

 قیام علیه مصطفی کمال

پس از به قدرت رسیدن مصطفی کمال در ترکیه وسیاست جدایی اسلام سیاسی و جریحه دارشدن احساسات رهبران مذهبی از همین رودراوایل ۱۳۴۴ ق/ ۱۹۲۵ شیخ سعید پالو (ازترکیه)به همراه400 تن اهالی کردستان ازمریدانش (از درویشان نقشبندی و قادری) در روستاهای کردنشین قیام کردند.

«شیخ سعید پیران» در سال 1925 در دیاربکر همراه با 45 تن ازهمرزمانش توسط دادگاه انقلاب ترکیه  با تأیید مصطفی کمال آتاترک به دارآویخته شدند.

 شیخ محمد عاطف اسکیلپلی(۱۸۷۵-۱۹۲۶) ازدیگر رهبران از طبقه اجتماعی محافظه کاران و اهل آناتولی  درروستای توپخانه تایع بخش اسکلیپ در استان چوروم شمال ترکیه بود. قرآن را در کودکی حفظ کرد…

دولت باهچلی حزب جنبش ملی یک حزب سیاسی راست افراطی نئوفاشیست در جمهوری ترکیه است. این حزب در سال 1969 توسط آلپارسلان ترکش بر اساس حزب ملی دهقانان جمهوری خواه تأسیس شد. بر مواضع پان ترکیسم و ​​ایدئولوژی رادیکال دست راستی راه سوم ایستاده است. در دهه 1970، او بر ضد کمونیسم و ​​ضد شوروی تأکید کرد ودرسیستم گلادیو شرکت کرد. پس از کودتای نظامی 1980 ممنوع شد. پس از بازگشت به قانون اساسی فعالیت خود را از سرگرفت. در دهه 1990 به مقابله با جنبش جدایی طلب کرد روی آورد. جناح راست افراطی نظام سیاسی ترکیه را اشغال می کند یک سازمان جوانان شبه نظامی به نام گرگ های خاکستری دارد. برای مدت طولانی در مخالفت با رجب طیب اردوغان بود، اما از اواسط دهه 2010 با او وارد اتحاد شد. پس از مرگ آلپارسلان تورکش، رئیس حزب دولت باهچلی است.