ترجمه مجله جنوب جهانی

اسنادی که این هفته منتشر شدند، نوری بر عملیات آمریکا علیه اتحاد جماهیر شوروی انداختند که در اوت 1962، در آستانه بحران موشکی کوبا، رخ داد.

این هفته، دولت دونالد ترامپ بیش از 1100 سند دولتی طبقه‌بندی‌شده را در مورد ترور جان اف کندی، سی و پنجمین رئیس‌جمهور آمریکا، در سال 1963 منتشر کرد. در میان این اسناد، نه تنها اطلاعاتی در مورد این قتل وجود داشت، بلکه مسائلی مربوط به عملیات سیا در منطقه کارائیب، در چارچوب جنگ سرد نیز به چشم می‌خورد.
بدین ترتیب، این اسناد نوری بر یک عملیات مخفیانه سازمان اطلاعات مرکزی انداختند که در اوت 1962 در سن خوان، پورتوریکو، در آستانه یکی از شدیدترین بحران‌های نظامی و سیاسی بین مسکو و واشنگتن، معروف به «بحران موشکی کوبا» یا «بحران کارائیب»، رخ داد. در طول این عملیات، نیروهای سیا 800 کیسه شکر خام را در یک کشتی باری که از هاوانا به اتحاد جماهیر شوروی می‌رفت، آلوده کردند.

سیا چگونه این عملیات مخفیانه را انجام داد؟

در یک سند سیا که با برچسب «فوق محرمانه» مشخص شده و تاریخ آن 29 اوت 1962 است، آمده است: «از طریق منابع ماموران مخفی، اخیراً مطلع شدیم که یک کشتی تجاری اروپای غربی، که از هاوانا، کوبا، به اودسا، اتحاد جماهیر شوروی، در حال حرکت بود، مجبور خواهد شد در یک بندر کارائیب پهلو بگیرد و به طور موقت بخشی از محموله خود را برای تعمیر آسیب‌های جزئی بدنه، ناشی از برخورد تصادفی با زمین، تخلیه کند.»
در ادامه آمده است: «مشخص شد که این کشتی حامل 80000 کیسه 90 کیلویی شکر خام کوبایی است که برای تصفیه در اتحاد جماهیر شوروی به اودسا ارسال شده است. برای سبک کردن کشتی به اندازه کافی برای انجام تعمیرات، لازم بود 14000 کیسه 90 کیلویی شکر به طور موقت تخلیه و انبار شود.»
در این یادداشت که احتمالاً برای ژنرال ادوارد لانسدیل، پیشگام در عملیات مخفیانه و جنگ روانی، نوشته شده است، آمده است: «از طریق یک عملیات مخفیانه که شناسایی نشد و قابل ردیابی نیست، عوامل سیا موفق شدند 800 کیسه از این شکر را با یک ماده شیمیایی که در فرآیند دناتوره‌سازی الکل استفاده می‌شود، آلوده کنند، در حالی که کیسه‌ها در انبار بودند و قبل از اینکه دوباره بارگیری شوند.»
همچنین، جزئیات نشان می‌دهد که طرح این بود که کیسه‌های آغشته، بقیه را آلوده کنند، «به طوری که شکر به هیچ شکلی برای مصرف انسان یا حیوان مناسب نباشد»، زیرا ماده‌ای که سیا استفاده کرده بود «به شکر طعم تلخ، تهوع‌آور و از بین نرفتنی می‌داد که هیچ فرآیندی نمی‌توانست آن را از بین ببرد» و «در تصفیه قابل تشخیص نبود». با این حال، آژانس توضیح داد که این ماده شیمیایی برای سلامتی خطرناک نبود، اما «طعم آنقدر قوی داشت که برای مدت طولانی ذائقه مصرف‌کننده را نسبت به هر غذا یا نوشیدنی خراب می‌کرد.»

نیروهای سیا پیشنهاد دادند: «این آلودگی موفقیت‌آمیز کل محموله را خراب خواهد کرد که ارزش آن برای اتحاد جماهیر شوروی بین 350,000 تا 400,000 دلار تخمین زده می‌شود.» آنها نتیجه گرفتند: «کشتی درگیر، کشتی تجاری بریتانیایی استرتهام هیل بود. این عملیات با موفقیت، بدون هیچ مشکلی انجام شد و هیچ یک از پرسنل مرتبط با کشتی از این عملیات اطلاعی ندارند.»

کوبا و اتحاد جماهیر شوروی در بحبوحه جنگ سرد

پس از پیروزی انقلاب کوبا در سال 1959 به رهبری فیدل کاسترو، روابط هاوانا با واشنگتن به شدت رو به وخامت گذاشت. در این زمینه، کوبا به اتحاد جماهیر شوروی نزدیک شد، که شروع به خرید شکر کوبا و تأمین نفت، غذا، تجهیزات، ماشین‌آلات کشاورزی و سایر کالاها برای این کشور کارائیبی کرد. علاوه بر این، همکاری نزدیکی در زمینه نظامی آغاز شد.
استقرار موشک‌های هسته‌ای شوروی در جزیره در اوت 1962 منجر به بحران موشکی کوبا شد. در 22 اکتبر 1962، جان اف کندی، رئیس‌جمهور آمریکا، حضور تسلیحات هسته‌ای شوروی در جزیره را اعلام کرد. جهان در آستانه جنگ هسته‌ای قرار گرفت. پس از چند روز، طرفین موفق به دستیابی به یک توافق دیپلماتیک شدند: مسکو پذیرفت موشک‌ها را از کارائیب خارج کند در ازای تضمین‌های آمریکا مبنی بر عدم تجاوز به کوبا و برچیدن موشک‌های آمریکایی در ترکیه و ایتالیا.
بین دهه‌های 1960 و 1980، اتحاد جماهیر شوروی و کشورهای بلوک شرق شرکای تجاری اصلی کوبا بودند و تا 70 درصد واردات و بیش از 80 درصد صادرات این کشور کارائیبی را تشکیل می‌دادند. هاوانا همچنین به مدت سه دهه کمک مالی با شرایط مطلوب دریافت کرد.

انتشار تقریباً 80,000 صفحه از اسناد منتشر نشده، پس از آن امکان پذیر شد که رئیس جمهور آمریکا در اواخر ژانویه یک فرمان اجرایی برای رفع طبقه بندی اسناد مربوط به ترورهای مختلف دهه 1960 امضا کرد: ترورهای جان اف کندی، برادرش رابرت و رهبر حقوق مدنی مارتین لوتر کینگ جونیور، با تأکید بر اینکه «منافع ملی اقتضا می‌کند که تمام سوابق مربوط به این قتل‌ها، بدون تأخیر، در دسترس عموم قرار گیرد.»