افشاگریها نشان میدهد که اطلاعات بریتانیا در تلاش بوده است تا یکی از برجستهترین کارشناسان روسیه در غرب را به سکوت وادار کند
کیت کلارنبرگ
گریزون
اسناد فاششده نشان میدهد که عوامل اطلاعاتی بریتانیا سیاستمداران این کشور را برای ساکت کردن دانشگاهیانی که نسبت به جنگ نیابتی لندن در اوکراین ابراز تردید میکردند، هدایت میکردند. یکی از اهداف این کارزار، ریچارد ساکوا، معتقد است که این کمپین منجر به آزار و اذیت واقعی او شده است.
ایمیلهای فاششده که توسط پایگاه خبری The Grayzone بررسی شده است، از یک طرح سطح بالای اطلاعاتی بریتانیا برای بدنام کردن و ساکت کردن دانشمندان علوم سیاسی این کشور، از جمله ریچارد ساکوا، پرده برمیدارد. ساکوا یکی از برجستهترین متخصصان انگلیسیزبان در زمینه روسیه محسوب میشود.
در ایمیلی با عنوان «روسها در دانشگاههای ما» که در مارس ۲۰۲۲ ارسال شده، کریس دانلی، افسر اطلاعات نظامی بریتانیا و مشاور ارشد پیشین ناتو، ساکوا را «همسفر» روسیه توصیف کرده و ادعا کرده که او «به تدریج از پرده بیرون آمده است.» او اصرار داشت که این استاد دانشگاه «بیش از حد با استراتژی روسیه آشنا است که بتوان او را صرفاً یک ‘ابله مفید’ نامید.» ایمیل دیگری نشان میدهد که دانلی آرزوی افشای عمومی این موضوع را داشت که ساکوا از سوی نهادهای روسی تأمین مالی میشود – ادعایی که ساکوا قویاً رد میکند.
دانلی این ایمیلها را تنها دو هفته پس از آن ارسال کرد که ندیم زهاوی، وزیر آموزش وقت بریتانیا، متعهد شد که دولت این کشور «در حال پیگیری این موضوع است و با دانشگاههای [خود] تماس گرفته است.» این وعده پس از آن داده شد که از زهاوی پرسیده شد آیا دولت بریتانیا مستقیماً برای جلوگیری از فعالیت دانشگاهیان ضد جنگ که بهعنوان «ابلهان مفید» در خدمت جنایات پوتین در اوکراین شناخته میشوند، اقدام خواهد کرد یا نه.
The Grayzone پیشتر دانلی را بهعنوان یکی از چهرههای کلیدی پشت یک سلول مخفی نظامی و اطلاعاتی بریتانیا موسوم به «پروژه کیمیا» معرفی کرده بود. این پروژه در اوایل سال ۲۰۲۲ برای حفظ تداوم جنگ در اوکراین «به هر قیمتی» ایجاد شد. یکی از ارکان اصلی این تلاش، خاموش کردن صداهای ژورنالیستی و رسانههایی بود که تهدیدی برای کنترل لندن بر روایت جنگ نیابتی محسوب میشدند.
پیامهای جدید فاششده نشان میدهد که دانلی عملیات مشابهی را در دنیای دانشگاهی نیز پیش میبرد. اگرچه پروفسور ساکوا مدتهاست روایتهای غالب غرب درباره روسیه تحت رهبری پوتین را به چالش کشیده و از گسترش بیرویه ناتو و عدم ادغام مسکو در ساختار امنیتی اروپا پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ انتقاد کرده است، اما از زمان آغاز جنگ نیابتی در اوکراین، عملاً از مباحث جریان اصلی حذف شده است.
ایمیلهای افشا شده به خوبی نشان میدهد که مداخله مستقیم دانلی، که یک مهره شناختهشده اطلاعاتی بریتانیا است، ممکن است مسئول به حاشیه راندن ساکوا باشد. پیامها نشان میدهد که دانلی با قانونگذاران برجسته بریتانیا تماس گرفته تا «نفوذ» ساکوا را از بین ببرد. او ساکوا را «هدف شماره یک» خود نامیده و خواستار ایجاد لیستی سیاه از دیگر دانشگاهیانی شده است که ممکن است حقیقتهای ناخوشایند درباره جنگ اوکراین را افشا کنند.
ظاهراً تلاش دانلی برای خاموش کردن این استاد دانشگاه به زمان جنگ محدود نمیشد. او در مکاتبات خصوصی نگران بود که زمانی که «جنگ در اوکراین فروکش کند»، «سازشکاران» شروع به صحبت درباره لغو تحریمها کنند و «ساکواها» پیشگام تلاش برای تغییر استراتژی غرب شوند. به عبارت دیگر، حتی در صورت شکست جنگ برای کییف و حامیان نیابتی آن، دانلی و همکارانش مصمم بودند که از هرگونه بازنگری عمومی در روابط غرب با روسیه جلوگیری کنند.
ساکوا، «حریفی سرسخت» که بسیار جدی گرفته میشود
در حالی که اخیراً از سوی برخی محافل بهعنوان یک توجیهگر کرملین و پخشکننده «اطلاعات نادرست» بدنام شده است، آثار ساکوا پیش از جنگ نیابتی اوکراین مورد تحسین محافل جریان اصلی قرار گرفته بود. شورای روابط خارجی آمریکا در نشریه «امور خارجی» از کتاب او درباره فریبکاری روسیهگیت تقدیر کرده بود و اخیراً نیز اثر سال ۲۰۲۴ او درباره ریشههای جنگ اوکراین را «فصیح و متقاعدکننده» توصیف کرد. بهوضوح، اعتبار علمی و دانش گسترده ساکوا باعث شد که او هدف اطلاعات بریتانیا قرار گیرد.
در ایمیلهایی که بین دانلی و جیمز شر، یک عضو ارشد اندیشکدهای که سابقاً ریاست برنامه روسیه و اوراسیا در اندیشکده چتم هاوس را برعهده داشت، رد و بدل شده است، دانلی نگرانی خود را از این که ایدههای ساکوا به مخاطبان غربی نفوذ کند، ابراز کرده است. او به شر هشدار داد که «دانش ساکوا درباره سیاست روسیه بسیار بالاست» و او را «حریفی سرسخت» توصیف کرد که اکثر دانشجویان بریتانیایی و سیاستمداران جوان یا میانرده احتمالاً او را «بسیار جدی» خواهند گرفت.
شر در پاسخ اظهار داشت که «شکی ندارد» ساکوا «در لیست پرداختهای کرملین» است، اما اصرار داشت که این استاد دانشگاه از ناتو انتقاد میکند «نه برای پول»، بلکه «از سر نفرت از ایالات متحده.» او افزود که اگر «شواهد محکمی» وجود داشته باشد که ساکوا «توسط نهادهای روسی تأمین مالی شده است، باید این موضوع علنی شود.» اما حتی اگر فیلمی وجود داشت که ولادیمیر پوتین را نشان میداد که «در حین شام برای ساکوا چک مینویسد، دانشگاه کنت همچنان او را به کار خواهد گرفت و او همچنان در میان هوادارانش محبوب خواهد ماند.»
دانلی با این ارزیابی نادرست موافقت کرد، اما ظاهراً در تعقیب ساکوا دلسرد نشد. او به شر گفت: «میتوانیم امتحان کنیم!» او همچنین از اندرو موناگان، یکی دیگر از دانشگاهیانی که مدتها درباره خطرات رویارویی نظامی با روسیه هشدار داده بود، یاد کرد و اظهار داشت که او «مدتی است که خبری ازش نیست.» دانلی از شر پرسید: «باید مراقب چه کسانی باشیم؟» روز بعد، دانلی همین سؤال را از ویکتور مادِیرا، یک دانشگاهی مرتبط با ریچارد دیِرلَو، رئیس پیشین MI6، پرسید.
این تلاشها شامل ارسال ایمیلی دیگر توسط دانلی به باب سیلی، نماینده محافظهکار و عضو کمیته روابط خارجی پارلمان بریتانیا نیز میشد. دانلی از سیلی پرسید که آیا «نگران نفوذ روسیه در دانشگاههای ما» است، زیرا «اگر چنین است، من مطالب جالبی برای شما دارم.» سپس او این ایمیل را برای مادِیرا ارسال کرد و بهطور مغرورانه اعلام کرد: «ممکن است فرصتی برای پرداختن به این موضوع داشته باشم.» او همچنین به جلسه آتی خود با رئیس وقت کمیته آموزش پارلمان بریتانیا اشاره کرد.
سلولهایی در دستگاه دولتی بریتانیا… که اصول اساسی دموکراسی بریتانیا را تضعیف میکنند
ریچارد ساکوا در گفتگو با The Grayzone اظهار داشت که اقدامات دانلی «بسیار نگرانکننده» است و ایمیلها نشان میدهند «سلولهایی در دستگاه دولتی بریتانیا وجود دارند که به روشهایی فعالیت میکنند که اصول اساسی دموکراسی بریتانیا، تحمل دیدگاههای سیاسی متفاوت و تشویق به بحث و گفتگوی آزاد را تضعیف میکنند.»
این استاد دانشگاه معتقد است که «با بدنام کردن دانشمندان و فعالان مدنی»، دانلی و همکارانش «دقیقاً ارزشهایی را که ظاهراً در تلاش برای دفاع از آنها هستند، تضعیف میکنند» و «عملی مشابه مککارتیسم» را به کار میگیرند.
ساکوا اضافه میکند: «این فرض که هرگونه پرسش از سیاست رسمی در یک موضوع خاص باید ناشی از انگیزههای مادی باشد – که در این مورد، دریافت پول از مسکو است – نمونهای وحشتناک از مککارتیسمی است که امید داشتیم با پایان جنگ سرد از آن عبور کرده باشیم.»
او ادامه میدهد: «در واقع، این مسئله نشان میدهد که جنگ سرد دوم ممکن است حتی خطرناکتر از اولی باشد، چرا که در آن تلاش میشود تا اعتبار صداهای منتقد خدشهدار شود و در نتیجه تأثیر عمومی آنها تضعیف گردد. این امر نهتنها از نظر اخلاقی و سیاسی نادرست است، بلکه امکان تحلیلهای جامع، آگاهانه و بیطرفانه را نیز تضعیف میکند و در نهایت انسجام سیاستگذاری هوشمندانه را در کل از بین میبرد.»
هنگامی که ساکوا در آگوست ۲۰۲۲ از سمت دانشگاهی خود بازنشسته شد، از این موضوع که عوامل اطلاعاتی بریتانیا ماهها در تلاش برای خاموش کردن او بودند، بیخبر بود. اما اکنون این استاد دانشگاه میپرسد که آیا حادثهای که دو ماه قبل رخ داد، ممکن است با این ماجرا مرتبط بوده باشد. در ماه ژوئن، جنبش ضد جنگ در کانتربری رویدادی را برگزار کرد که در آن ساکوا بهعنوان سخنران مهمان حضور داشت. او به The Grayzone گفت: «بهتزده شدیم وقتی حدود ۲۰ اوکراینی و همراهانشان با پلاکاردهایی که مرا و برگزارکنندگان را محکوم میکردند، مقابل نشست تجمع کردند.»
به جای آنکه از ورود منع شوند، معترضان به داخل دعوت شدند – «البته بدون پلاکاردها»، ساکوا یادآوری کرد. اما «آنها سپس سعی کردند جلسه را مختل کنند» تا اینکه رئیس جلسه به آنها هشدار داد که «اگر رفتار ضد دموکراتیکشان ادامه پیدا کند، از آنها خواسته خواهد شد جلسه را ترک کنند.» پس از این هشدار، جلسه بهصورت مسالمتآمیز ادامه یافت. ساکوا گفت که «اکثر» حضار احساس کردند که سخنرانی او «تعادلی مناسب بین همدردی با رنج مردم اوکراین و تحلیل سیاسی وضعیت ایجاد کرد.»
این حادثه احتمالاً در همان نقطه به پایان میرسید، اما مخالفان با استناد به جزوههایی که توسط یکی از حضار دیگر توزیع شده بود، موضوع را ادامه دادند. این جزوهها خواستار تحقیق رسمی درباره حادثه اسرارآمیز بوچا بودند. مقامات اوکراینی و حامیان بریتانیاییشان ادعا میکنند که نیروهای روسی در شهر بوچا مرتکب کشتار غیرنظامیان بیگناه شدهاند، اما تلاشهای سازمان ملل برای تحقیق در این باره را مسدود کرده و از انتشار اسامی قربانیان ادعایی خودداری کردهاند.
در حالی که ساکوا معتقد است درخواست تحقیق درباره این موضوع «نامعقول نیست»، او اظهار داشت که هیچ ارتباطی با تولید این جزوهها نداشته و در زمان برگزاری نشست از محتوای آنها بیاطلاع بوده است. او تنها پس از آنکه یکی از فعالان اوکراینی که نشست را مختل کرده بود، او را به «ترویج تئوریهای توطئه» متهم کرد، از وجود این جزوهها باخبر شد و همین امر باعث شد دانشگاه کنت یک تحقیق داخلی را آغاز کند.
ساکوا میگوید: «به اعتبار دانشگاه کنت، آنها هرگونه اتهام احتمالی سوءرفتار را رد کردند و از اصل آزادی بیان دفاع نمودند. این مؤسسه به شهرت خود در زمینه همبستگی و دفاع قاطع از آزادی آکادمیک وفادار ماند.» با این حال، او تأکید میکند که «اتهام اولیه کاملاً بدخواهانه و شرورانه بود و نشان میدهد که چگونه ‘سندرم اوکراین’ میتواند کیفیت زندگی مدنی در انگلستان را تخریب کند.»
امروز، «سندرم اوکراین» همچنان در بریتانیا پابرجاست، زیرا نخستوزیر کییر استارمر با افتخار اعلام کرده است که قصد دارد نیروها و هواپیماهای بریتانیایی را برای شرکت در درگیریها به کییف اعزام کند، با وجود آنکه فرماندهان نظامی بریتانیا هشدار دادهاند که لندن حتی نیروی انسانی و تجهیزات کافی برای انجام چنین مأموریتی را ندارد. بررسی رسمی وضعیت ارتش بریتانیا چنان ناامیدکننده بوده که سردبیر هیئت تحریریه فایننشال تایمز نتیجه گرفته است: «نیروهای آنها حتی برای جنگی که بیش از چند هفته در اروپا طول بکشد، به مشکل برمیخورند.»
در حالی که ریچارد ساکوا و دیگر کارشناسان واقعی منطقه سالها هشدار دادند که تبدیل اوکراین به یک پایگاه ضدروسی منجر به فاجعه برای همه طرفها خواهد شد، رهبران غربی در عوض به اظهارات پارانوئیدانه جاسوسانی مانند کریس دانلی برای نحوه واکنش به مخالفت قاطع مسکو با پیوستن اوکراین به ناتو گوش فرا دادند. و پیش از آنکه برنامههای جنگطلبانه دانلی و همراهانش بیاعتبار شود، آنها مطمئن شدند که هیچکس باقی نماند تا آنها را به چالش بکشد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 