نوشته اسمعیل فهرهرا
ترجمه مجله جنوب جهانی
پیشرفتهای شگرف جمهوری خلق چین در سایه رهبری حزب کمونیست و سوسیالیسم چینی: روایتی از تحول و اقتدار
سفری تاریخی به سوی شکوفایی چین
این روزها اگر به پرتال یوتیوب مراجعه کنید و در بخش جستجو شگفتیهای چین را وارد کنید با ویدیوهایی مواجه میشوید که در آن پیشرفتهای غیرقابل تصوری توسط دوربینها به سندیت کشیده شده است.
برای ناظران این ویدیوها حتی اگر مانند بسیاری از بینندگان بدون هیچ دلیل روشنی احساسات ضد چینی داشته باشند این سوال مطرح میشود چگونه است که چینیها موفق به رسیدن به چنین قلههایی از پیشرفت و ترقی گشتند؟
چگونه است که گشتاورد پیشرفت و رفاه از غرب جهان به شرق جهان منتقل شده است آیا این موفقیتها بدون یک سیستم سوسیالیستی و حزب کمونیست در یک کشور فقیر در شرق آسیا ممکن بود؟
جمهوری خلق چین، از بدو تاسیس در سال ۱۹۴۹، مسیری پر فراز و نشیب را پیموده و به دستاوردهای شگرفی دست یافته است. این سرزمین که پس از انقلاب فرهنگی و دهههای جنگ داخلی، با فقر گسترده و زیرساختهای ویران مواجه بود، امروزه به عنوان یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان، یک قدرت نظامی پیشرفته و الگویی برای توسعه سیاسی-اجتماعی شناخته میشود. این پیشرفتهای چشمگیر، بیتردید، مرهون برنامهریزی راهبردی حزب کمونیست چین (CPC) و پیادهسازی مدل سوسیالیسم چینی است. این مقاله، با استناد به دادهها و رویدادهای کلیدی، نشان میدهد که تمامی دستاوردهای چین از سال ۱۹۷۸ تاکنون، در سایه رهبری حزب کمونیست و مدل منحصربهفرد حکومتی-اقتصادی آن رقم خورده و هرگونه نظام سیاسی یا اقتصادی دیگر، در شرایط ویژه چین، محکوم به شکست بود.
جهش اقتصادی: از فقر مطلق تا جایگاه غول جهانی
رشد اقتصادی بینظیر
چین در بازه زمانی ۱۹۷۸ تا ۲۰۲۳، به طور متوسط سالانه رشدی معادل ۹.۵ درصد را تجربه کرده است. این نرخ رشد، در تاریخ مدرن، بیسابقه و فراتر از دستاورد هر کشور دیگری است. در سال ۲۰۲۳، تولید ناخالص داخلی (GDP) چین به ۱۸ تریلیون دلار رسید و این کشور را به دومین اقتصاد بزرگ جهان، پس از ایالات متحده، بدل ساخت. این شکوفایی اقتصادی، ثمره سیاستهای اصلاحات و درهای باز (改革开放) بود که توسط دنگ شیائوپینگ پایهگذاری شد و توسط رهبران بعدی حزب کمونیست با جدیت پیگیری گردید.
محو فقر مطلق
در سال ۱۹۸۱، بالغ بر ۸۸ درصد از جمعیت چین زیر خط فقر بینالمللی (۱.۲۵ دلار در روز) زندگی میکردند. اما در سال ۲۰۲۰، این رقم به صفر درصد رسید. بر اساس گزارش بانک جهانی، چین برای نخستین بار در تاریخ، توانست تمامی افراد زیر خط فقر مطلق را از این فهرست خارج کند. این پیروزی بزرگ، نتیجه اجرای طرح هدفمند فقرزدایی (精准扶贫) بود که توسط رهبری حزب کمونیست به اجرا درآمد و طی ۸ سال، زندگی بیش از ۱۰۰ میلیون نفر را متحول ساخت.
پیشگامی در نوآوری و فناوری
چین امروزه در صنایع پیشرفتهای نظیر هوش مصنوعی، فناوری نسل پنجم (5G) و فناوری فضایی، به رقیبی جدی برای ایالات متحده تبدیل شده است. شرکتهای بزرگی مانند هواوی، تنسنت و علیبابا، با حمایت دولت، در عرصه جهانی به پیشتازی رسیدهاند. در سال ۲۰۲۳، چین مالک ۶۵ درصد از کل ایستگاههای پایه 5G در جهان بود. همچنین، طرح «ساخت چین ۲۰۲۵» که توسط حزب کمونیست تدوین شده است، هدف دستیابی به خودکفایی فناورانه و کاهش وابستگی چین به غرب را دنبال میکند.
توسعه زیرساختهای عظیم
چین با احداث بزرگترین شبکه راهآهن پرسرعت جهان (۴۲۰۰۰ کیلومتر)، طولانیترین پل دریایی جهان (پل هنگ کنگ-ژوهای-ماکائو) و پروژههای عظیم سدسازی نظیر سد شیلوودو، توانایی خود را در برنامهریزی بلندمدت و توسعه زیرساختهای حیاتی به اثبات رسانده است. این پروژهها نه تنها اقتصاد داخلی را تقویت کردهاند، بلکه نقش مهمی در تبدیل چین به قطب لجستیک جهانی ایفا میکنند.
ثبات و اصلاحات سیاسی: بسترساز توسعه
ثبات سیاسی در کوران بحرانها
چین در طول ۵۰ سال گذشته، با وجود چالشهای متعددی نظیر اعتراضات سال ۱۹۸۹، بحران مالی ۲۰۰۸ و همهگیری کووید-۱۹، همواره از ثبات سیاسی قابل توجهی برخوردار بوده است. این ثبات، ناشی از ساختار متمرکز حکومتی حزب کمونیست است که امکان تصمیمگیری سریع و هماهنگ در سطح ملی را فراهم میسازد. به عنوان نمونه، در جریان همهگیری کووید-۱۹، چین تنها کشور بزرگی بود که توانست در عرض چند ماه اقتصاد خود را به مسیر رشد مثبت بازگرداند.
مبارزه قاطع با فساد
از سال ۲۰۱۲، تحت رهبری شی جین پینگ، حزب کمونیست چین مبارزهای همهجانبه با فساد را آغاز کرده است. تا سال ۲۰۲۳، بیش از ۳۰۰ هزار کارمند دولتی به جرم فساد محاکمه شدهاند که در میان آنها، مقامات ارشد حزبی نظیر ژو یونگکانگ (وزیر سابق امنیت) نیز به چشم میخورند. این اقدامات، به طور چشمگیری میزان فساد را کاهش داده و مشروعیت حزب را در میان مردم افزایش داده است.
اصلاحات نظام اداری
حزب کمونیست چین با اجرای سیاست دولت الکترونیک، بیش از ۹۰ درصد از امور اداری را به صورت آنلاین ارائه کرده و منجر به کاهش چشمگیر زمان و هزینههای اداری برای شهروندان و کسبوکارها شده است. همچنین، اجرای طرح «یک پنجره، یک اقدام» (One-Stop Service) در تمامی استانها، نمونه بارزی از کارآمدی نظام اداری سوسیالیستی است.
ارتقای قدرت نظامی: از دفاع تا نوآوری
نوسازی ارتش آزادیبخش خلق
ارتش آزادیبخش خلق چین (PLA) در دهههای اخیر، تحولی بنیادین را تجربه کرده است. بودجه دفاعی چین از ۱۵ میلیارد دلار در سال ۱۹۹۰ به ۲۳۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است. این منابع، صرف توسعه فناوریهای پیشرفته نظامی نظیر جنگندههای پنهانکار J-20، ناو هواپیمابر شاندونگ و موشکهای بالستیک ضد کشتی DF-21D شده است.
نقشآفرینی در صلح و ثبات منطقهای
چین، با وجود توانایی نظامی فزاینده، همواره از سیاست دفاعی غیرتهاجمی پیروی کرده است. این کشور، بیشترین تعداد نیروهای حافظ صلح را در میان کشورهای عضو سازمان ملل متحد دارد و بیش از ۴۰ هزار نیروی نظامی در ماموریتهای جهانی نظیر سومالی و مالی شرکت داشته است.
پیشرفتهای اجتماعی: ارتقای کیفیت زندگی
تحولات چشمگیر در حوزه آموزش
چین در سال ۲۰۲۳، با داشتن بیش از ۴۰ درصد از جمعیت بالای ۲۵ سال با تحصیلات عالی، رتبه نخست جهان را در آزمون بینالمللی PISA به دست آورد. این موفقیت، نتیجه سرمایهگذاری گسترده در آموزش، اختصاص بیش از ۵ درصد از GDP به این بخش و اجرای سیاست آموزش اجباری ۹ ساله است.
توسعه نظام بهداشت و درمان
طی ۳۰ سال گذشته، چین توانسته است میزان امید به زندگی را از ۶۸ سال در ۱۹۸۰ به ۷۸ سال در سال ۲۰۲۳ افزایش دهد. این کشور، با پوشش بیمه سلامت عمومی برای ۱.۴ میلیارد نفر، به الگویی برای سایر کشورهای در حال توسعه تبدیل شده است.
۴.۳. بهرهگیری از فناوری در خدمت جامعه
چین با استفاده از فناوریهای هوش مصنوعی، سیستمهایی نظیر پلیس هوشمند و کارت ملی هوشمند را توسعه داده است که به بهبود امنیت و ارائه خدمات عمومی کارآمدتر کمک میکنند. همچنین، طرح یوان دیجیتال (Digital Yuan) به عنوان نخستین ارز دیجیتال دولتی جهان، نشاندهنده پیشگامی چین در حوزه فناوریهای مالی است.
نقش محوری حزب کمونیست چین در مسیر موفقیت
برنامهریزی راهبردی پنجساله
حزب کمونیست چین با تدوین برنامههای پنجساله، از سال ۱۹۵۳ تاکنون، به برنامهریزی دقیق و بلندمدت برای توسعه پایدار کشور پرداخته است. این برنامهها که توسط کنگره ملی خلق به تصویب میرسند، اهداف مشخصی نظیر کاهش فقر، توسعه فناوری و حفاظت از محیط زیست را تعیین میکنند.
اصول بنیادین سوسیالیسم چینی
سوسیالیسم چینی، که ترکیبی از اصول مارکسیستی و ویژگیهای فرهنگی چین است، بر توسعه اقتصادی، عدالت اجتماعی و استقلال ملی تاکید دارد. این مدل، برخلاف سرمایهداری غربی، از تمرکز منابع برای کاهش نابرابری و سرمایهگذاری در بخشهای استراتژیک حمایت میکند.
مقایسه با سایر نظامهای سیاسی و اقتصادی
اگر چین از نظام سیاسی غربی یا اقتصاد بازار آزاد پیروی میکرد، هرگز نمیتوانست با این سرعت و گستردگی به توسعه دست یابد. به عنوان مثال، هند که از دموکراسی پارلمانی بهره میبرد، با وجود جمعیت مشابه، همچنان با چالشهای فقر و نابرابری بیشتری مواجه است. همچنین، اتحاد جماهیر شوروی که از مدل سوسیالیستی صرف پیروی میکرد، به دلیل عدم انعطافپذیری اقتصادی، در نهایت فروپاشید.
چالشها و چشمانداز آینده
مقابله با چالش پیری جمعیت
چین با چالش فزاینده پیری جمعیت روبرو است (پیشبینی میشود ۳۰ درصد جمعیت تا سال ۲۰۵۰ بالای ۶۰ سال سن داشته باشند). اما با اتخاذ سیاستهایی نظیر افزایش سن بازنشستگی و سرمایهگذاری در فناوریهای رباتیک، در تلاش است تا این چالش را مدیریت کند.
دستیابی به اهداف ۲۰۴۹
حزب کمونیست چین مصمم است تا سال ۲۰۴۹ (صدمین سالگرد تاسیس جمهوری خلق چین)، این کشور را به یک جامعه کاملاً مرفه تبدیل کرده و از نظر فناوری، نظامی و فرهنگی، به رهبری بلامنازع جهان دست یابد.
بدون نقش بیبدیل حزب کمونیست چین تمامی پیشرفتهای شگرف چین، بدون هدایت داهیانه حزب کمونیست و پیادهسازی مدل سوسیالیسم چینی، امری غیرممکن بود. این مدل منحصربهفرد، نه تنها چین را از گرداب فقر نجات داد، بلکه آن را به الگویی الهامبخش برای سایر کشورهای در حال توسعه تبدیل کرد. هرگونه تغییر در نظام حاکمیتی چین، به سادگی میتوانست به فروپاشی و ناپایداری منجر شود. از این رو، قدردانی از نقش محوری حزب کمونیست چین و رهبری آن، تنها راه درک صحیح از «معجزه چینی» است.
منابع:
* سازمان ملل متحد (UNDP)، گزارش توسعه انسانی ۲۰۲۳
* بانک مرکزی چین (PBOC)، آمار اقتصادی ۲۰۲۳
* کمیسیون ملی بهداشت چین، گزارش سلامت ۲۰۲۳
* مؤسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک (IISS)، بررسی قدرت نظامی چین
* کنگره ملی خلق چین، طرح پنجساله چهاردهم
* مطالعات دانشگاه هاروارد درباره سیاستهای فقرزدایی چین
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 