.
آنچه باید درباره مذاکرات ایالات متحده با ایران بر سر برنامه هسته‌ای‌اش بدانید
لارا جیکز
منتشرشده شده در نیویورک تایمز
ترجمه مجله جنوب جهانی

قرار است دو طرف روز شنبه مذاکره کنند، اگرچه انتظارات برای دستیابی به پیشرفت چندان زیاد نیست و بی‌اعتمادی بالاست.
احتمالاً یک دست‌دادن کوتاه، محتمل‌ترین نتیجه از مذاکرات مقدماتی دیپلماتیک است که قرار است روز شنبه بین مقامات آمریکایی و ایرانی برگزار شود.
همین احتمالاً برای ادامه یافتن گفتگوها و احتمالاً منجر شدن به اولین مذاکرات رسمی رو در رو بین دو کشور از زمان خروج رئیس‌جمهور ترامپ از توافق هسته‌ای مهم هفت سال پیش کافی خواهد بود.
این گفتگوها که قرار است در عمان برگزار شود، به عنوان یک جلسه سنجش فضا عمل خواهد کرد تا مشخص شود آیا دولت ترامپ و حکومت روحانیون ایران می‌توانند به مذاکرات کامل برای محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران روی آورند یا خیر.
با توجه به اینکه آقای ترامپ از توافق سال ۲۰۱۵ که ایران با ایالات متحده و دیگر قدرت‌های جهانی به آن دست یافته بود خارج شد و در دوره اول ریاست جمهوری خود تحریم‌های شدیدی را علیه تهران اعمال کرد، هر دو طرف با بی‌اعتمادی زیادی وارد این مذاکرات می‌شوند.
آقای ترامپ اکنون می‌خواهد به یک توافق دست یابد – هم برای به نمایش گذاشتن مهارت‌های مذاکره‌اش و هم برای جلوگیری از تشدید تنش‌های رو به افزایش بین ایران و اسرائیل به یک درگیری شدیدتر که می‌تواند خاورمیانه را بیشتر متشنج کند. مقامات ایرانی بدبین هستند اما عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، این هفته در واشنگتن پست نوشت که «آماده‌اند تا با جدیت و با هدف دستیابی به توافق وارد تعامل شوند.»
اهداف نشست روز شنبه، با توجه به شکاف بین دو طرف، modest است: توافق بر سر یک چارچوب برای مذاکرات و یک جدول زمانی. مشخص نیست که آیا فرستادگان مستقیماً صحبت خواهند کرد، همانطور که آقای ترامپ اصرار داشته است، یا اینکه پیام‌ها از طریق واسطه‌های عمانی که بین اتاق‌ها رفت و آمد می‌کنند، منتقل خواهد شد، همانطور که آقای عراقچی اشاره کرده است.
به گفته دو مقام ارشد ایرانی که به شرط ناشناس ماندن برای بحث در مورد یک موضوع حساس صحبت می‌کردند، هیئت ایرانی قصد دارد این پیام را منتقل کند که برای گفتگو در مورد کاهش غنی‌سازی خود و اجازه دادن به نظارت خارجی باز است. اما آنها گفتند که مذاکره‌کنندگان علاقه‌ای به بحث در مورد برچیدن برنامه هسته‌ای ندارند، چیزی که مقامات دولت ترامپ بر آن اصرار داشته‌اند.
کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که یک دست‌دادن یا یک برخورد کوتاه دیگر می‌تواند راهی برای راضی کردن هر دو طرف و ارسال یک علامت حسن نیت بدون مذاکرات مستقیم باشد.
آقای ترامپ گفت که برای تشخیص اینکه آیا مذاکرات روز شنبه، که انتظار می‌رود در یک مجتمع ساحلی برگزار شود، می‌تواند به مذاکرات بیشتر منجر شود یا خیر، به غریزه خود تکیه خواهد کرد. او این هفته گفت: «وقتی مذاکرات را شروع می‌کنید، می‌دانید که آیا خوب پیش می‌رود یا نه. و من می‌گویم نتیجه زمانی خواهد بود که فکر کنم خوب پیش نمی‌رود. و این فقط یک احساس است.»
مسئله اصلی، کاهش قدرت توافق هسته‌ای اولیه است – که رهبران اروپایی از سال ۲۰۱۸، زمانی که آقای ترامپ ایالات متحده را از آن خارج کرد، آن را به سختی سرپا نگه داشته‌اند – قبل از اینکه سخت‌ترین محدودیت‌های آن در ماه اکتبر منقضی شود.
این توافق که به عنوان برنامه جامع اقدام مشترک شناخته می‌شود و در دوره ریاست جمهوری باراک اوباما تکمیل شد، نتیجه سال‌ها مذاکرات فنی و طاقت‌فرسا بود که بر اساس آن تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران در ازای محدودیت‌هایی بر برنامه هسته‌ای این کشور لغو شد.
تنها نه کشور در جهان سلاح هسته‌ای دارند و اضافه شدن ایران به این فهرست می‌تواند تهدیدی موجودیتی برای دشمن اصلی آن، اسرائیل، و احتمالاً دیگر کشورها باشد. کارشناسان همچنین نگرانی‌هایی را مطرح کرده‌اند مبنی بر اینکه ایران می‌تواند قابلیت‌های هسته‌ای خود را به اشتراک بگذارد، احتمالاً با گروه‌های تروریستی.
ایران مدت‌هاست که تاکید کرده فعالیت‌های هسته‌ای‌اش قانونی است و فقط برای اهداف غیرنظامی مانند انرژی و پزشکی است و نه برای سلاح. اما این کشور اورانیوم، ماده اصلی بمب هسته‌ای، را فراتر از سطوح مورد نیاز برای مصارف غیرنظامی غنی‌سازی کرده است.
در سال‌های پس از خروج آقای ترامپ از این توافق، ایران به طور پیوسته غنی‌سازی اورانیوم را تسریع بخشیده است تا جایی که برخی کارشناسان تخمین می‌زنند که این کشور به زودی می‌تواند سلاح هسته‌ای بسازد. اقتصاد آن تحت تحریم‌های آمریکا فروپاشیده است و آقای ترامپ همین هفته اقدامات جدیدی را علیه تجارت نفت ایران اعمال کرد.
دولت اسرائیل معتقد است که تهران برنامه هسته‌ای خود را گسترش خواهد داد و برای نابودی آن تلاش می‌کند.
بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، این هفته گفت: «توافق با ایران تنها در صورتی قابل قبول است که سایت‌های هسته‌ای تحت نظارت ایالات متحده نابود شوند. در غیر این صورت، گزینه نظامی تنها انتخاب است.»
در حالی که آقای عراقچی نقش مهمی در مذاکرات قبلی داشت، فرستاده مورد انتظار آمریکا، استیو ویتکوف، تجربه کمی در جنبه‌های فنی برنامه ایران دارد. او قرار بود پس از سفری در روز جمعه به سن پترزبورگ برای گفتگو با ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، درباره آتش‌بس احتمالی بین روسیه و اوکراین، وارد عمان شود.
ایران تقریباً به طور قطع مذاکرات دیپلماتیک را تا آنجا که ممکن است تمدید خواهد کرد – هم برای به تاخیر انداختن هرگونه اقدام نظامی اسرائیل و هم برای عبور از مهلت ۱۸ اکتبر که در آن اختیار سازمان ملل برای اعمال سریع تحریم‌های «فوری» منقضی می‌شود.
الیوت آبرامز، که در دوره اول ریاست جمهوری ترامپ به عنوان فرستاده ویژه او در امور ایران خدمت می‌کرد، گفت: «آنها فرصتی دارند تا با ورود به مذاکراتی که در آن ویتکوف را فریب دهند تا فکر کند مذاکرات نتایج زیادی به همراه خواهد داشت، اسرائیل و ایالات متحده را درگیر کنند. بنابراین مذاکرات آغاز می‌شود که اسرائیل را عقب نگه می‌دارد، و آنها ادامه می‌دهند، و ادامه می‌دهند.»
او گفت که یک توافق جدید «می‌تواند خیلی سریع به دست آید» – اما ایران به احتمال زیاد به چیزی بیشتر از آنچه در توافق سال ۲۰۱۵ پذیرفته بود، متعهد نخواهد شد. چنین نتیجه‌ای اسرائیل را ناراحت خواهد کرد.
همچنین ممکن است برای آقای ترامپ کافی نباشد، که قبلاً محدودیت‌های بیشتری را هم بر موشک‌های ایران و هم بر نیروهای نیابتی شیعه آن در عراق، لبنان و یمن خواستار شده بود، تا ادعا کند که توافق بهتری نسبت به روسای جمهور دموکرات پیش از خود به دست آورده است.
دیپلماسی یا درگیری؟
آقای آبرامز پیش‌بینی کرد که اسرائیل در نهایت به ایران حمله خواهد کرد. اسرائیل از حداقل پاییز گذشته در حال آماده‌سازی موشک‌های دوربرد بسیار دقیق، از جمله موشک‌هایی که می‌توانند به اهداف زیرزمینی اصابت کنند، برای حمله هوایی به ایران بوده است.
دولت ترامپ نیز یک آرایش نظامی فوق‌العاده در منطقه مستقر کرده است، از جمله دو ناو هواپیمابر، بمب‌افکن‌های رادارگریز B-2 و جت‌های جنگنده اضافی، و همچنین سامانه‌های دفاع هوایی.
با این حال، آقای ترامپ به شدت مایل به اجتناب از جنگ جدید در منطقه است، که مشاورانش هشدار داده‌اند منابع نظامی را از دیگر تهدیدهای بالقوه مانند چین منحرف می‌کند و از تلاش‌های او برای تبدیل شدن به یک رئیس‌جمهور صلح‌طلب می‌کاهد.
دانا استرول، که در دولت بایدن مقام ارشد پنتاگون در سیاست خاورمیانه بود، گفت: «رئیس‌جمهور واقعاً نمی‌خواهد از ارتش در اینجا استفاده کند.»
او گفت که به نظر می‌رسد آقای ترامپ، مشابه نحوه برخورد دیگر روسای جمهور اخیر با ایران، «تصور کرده است که یک کارزار نظامی چگونه خواهد بود و در واقع چه چیزی می‌تواند به دست آورد، و تصمیم گرفته است ابتدا مسیر دیپلماتیک را امتحان کند.»
او خاطرنشان کرد که آقای ترامپ قصد دارد در اسرع وقت ماه آینده از قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی بازدید کند. او گفت: «آنچه او از تمام رهبران عربی که با آنها صحبت می‌کند می‌شنود این است که آنها خواهان جنگ بیشتر نیستند.»
آقای ترامپ گفته است که برای بدترین سناریو آماده است. او روز چهارشنبه گفت: «اگر نیاز به نظامی باشد، ما نظامی خواهیم داشت.» و افزود که اسرائیل «بدیهی است که رهبر آن خواهد بود.»
ایران نیز خود را آماده می‌کند. آقای عراقچی نوشت: «حرف من را به خاطر بسپارید: ایران دیپلماسی را ترجیح می‌دهد، اما می‌داند چگونه از خود دفاع کند. ما خواهان صلح هستیم، اما هرگز تسلیم را نمی‌پذیریم.»
فرناز فصیحی در تهیه این گزارش مشارکت داشته است.
لارا جیکز، مستقر در رم، در مورد تلاش‌های دیپلماتیک و نظامی غرب برای حمایت از اوکراین در جنگ با روسیه گزارش می‌دهد. او نزدیک به ۳۰ سال است که روزنامه‌نگار است.