با نبرد برای ارتفاعات زلوو در ۷۰ سال پیش، ارتش سرخ راه خود را به پایتخت آلمان باز کرد.
نوشته مارتین زکندورف
منتشر شده در یونگه ولت
ترجمه مجله جنوب جهانی

تبلیغات و ترور
بخش مهمی از آماده‌سازی‌های نظامیان نازی برای «نبرد تعیین‌کننده» در کنار رود اودر، تبلیغات تفرقه‌افکنانه علیه ارتش سرخ بود. سربازان و غیرنظامیان باید در این وضعیت ناامیدکننده، از ترس اسارت و اشغال شوروی، به جنگیدن متعصبانه ترغیب می‌شدند. هدف از این کار، دادن معنایی به کشتار جمعی پیش‌بینی‌شده و ویرانی‌های گسترده بود. یوزف گوبلز، وزیر رایش، در ۲ فوریه ۱۹۴۵ نوشت: «هر کس» باید بداند که «اگر نمی‌خواهیم همه چیز را از دست بدهیم، نباید در جنگ شکست بخوریم.»
کسانی که می‌خواستند از این روند فاجعه‌بار دوری کنند یا حتی با آن مخالفت کنند، به عنوان خائن، شکست‌طلب یا ترسو انگ زده می‌شدند. ترور علیه سربازان خودی و مردم به ابعادی بی‌سابقه رسید. دادگاه‌های نظامی صحرایی که به صورت زنجیره‌ای حکم اعدام صادر می‌کردند و اغلب بلافاصله آن را اجرا می‌کردند، نماد این کشتارهای سازمان‌یافته بودند. «قضاوت» آن‌ها به طور فزاینده‌ای رادیکال‌تر می‌شد. هیتلر در ۲۲ آوریل از پناهگاه صدراعظم رایش دستور صادر کرد: «هر کس اقداماتی را تبلیغ یا حتی تأیید کند که قدرت مقاومت ما را تضعیف می‌کند، خائن است! او باید فوراً تیرباران یا به دار آویخته شود!» گوبلز در خاطرات خود شرح می‌دهد که چگونه تئودور بوسه، فرمانده کل ارتش نهم، این خط مشی را اجرا کرد. به گفته او، ژنرال «افسرده» بود از اینکه سربازانش نتوانسته بودند سرپل‌های شوروی در کنار رود اودر را از بین ببرند. برای بالا بردن روحیه جنگی، او دادگاه‌های نظامی صحرایی تشکیل داده بود. «تعدادی از افسران و سربازان توسط این دادگاه‌ها به اعدام محکوم و بلافاصله در مقابل نیروها تیرباران شدند.»
مارتین زکندورف

در ادامه، به یاد مارتین زکندورف، مورخ مارکسیست که در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۰ درگذشت، مقاله‌ای از او را که در شماره ۱۱ آوریل ۲۰۱۵ منتشر شده است، مستند می‌کنیم. (jW)
تهاجم زمستانی از قوس بزرگ رود ویستولا، نیروهای شوروی را ظرف ۱۸ روز به کنار رود اودر در نزدیکی فرانکفورت رساند. تا برلین تنها ۷۰ کیلومتر باقی مانده بود. در ساحل غربی رود اودر، جبهه اول بلاروس تحت فرماندهی گئورگی کنستانتینوویچ ژوکوف توانست سرپل‌هایی ایجاد کند که مبنای عملیاتی ارتش شوروی برای نبرد بر سر ارتفاعات زلوو را تشکیل می‌داد. این نبرد از سوی هر دو طرف به عنوان یک نبرد تعیین‌کننده تلقی می‌شد. برای ارتش سرخ، تصرف این ارتفاعات، باز کردن کوتاه‌ترین مسیر دسترسی به برلین بود. رهبری نازی انتظار داشت با این کار زمان بخرد تا سقوط رژیم را به تعویق بیندازد، به امید اینکه ائتلاف ضد هیتلر از هم بپاشد و جنگ تغییر مسیر دهد. در ۶ آوریل، هیتلر به نیروهای مستقر در جبهه اودر دستور داد که نبرد پیش رو باید «بزرگترین موفقیت دفاعی این جنگ» شود. رهبری آلمان انتظار داشت ضربه اصلی ارتش سرخ بین هوهن‌زاتن و فرانکفورت، به ویژه در دو طرف جاده رایش ۱ که از برلین به کوسترین منتهی می‌شد و ارتفاعات زلوو در مرکز آن قرار داشت، وارد شود.
تهدید از جناحین
پس از تهاجم زمستانی، ارتش شوروی مجبور شد بیش از دو ماه تهاجم به برلین را به تعویق بیندازد. نیروهای قوی فاشیستی در پومرانی عملیاتی را به سمت کوسترین آغاز کردند تا واحدهای شوروی را که به رود اودر رسیده بودند، از نیروهای اصلی خود جدا کنند. شکست در چنین فاصله کمی از تصرف برلین، ضربه سنگینی برای ارتش سرخ محسوب می‌شد. ژوکوف واحدهای تهاجمی خود در کنار رود اودر را به سمت شمال و علیه گروه مستقر در پومرانی چرخاند. در پایان مارس ۱۹۴۵، تمام قلمرو شرق رود اودر در دست شوروی بود.
در این میان، وضعیت جنگ در اروپا تغییر کرده بود. ارتش‌های انگلیس و آمریکا که پس از تهاجم آردنن ارتش آلمان برای مدت طولانی در خط دفاعی زیگفرید متوقف شده بودند، در اوایل مارس تهاجمی را علیه رود راین آغاز کردند و به سرعت به داخل آلمان پیشروی کردند. رهبری شوروی همچنین متوجه شده بود که عوامل فاشیست در تلاش برای مذاکره با متفقین غربی هستند و چرچیل از ژنرال‌های خود خواسته بود تا حد امکان مناطق آلمانی، از جمله برلین، را اشغال کنند تا «گروگان‌هایی» برای توافقات پس از جنگ داشته باشند. تنها راه برای وادار کردن متحدان غربی به رعایت اقدامات توافق‌شده، تسخیر سریع برلین و رسیدن ارتش سرخ به رود البه بود.
زمان به دلایل نظامی نیز رو به اتمام بود. فرماندهی عالی ورماخت (OKW) دستور داده بود که جبهه اودر به قیمت تضعیف جبهه غرب به شدت تقویت شود. ۴۵ یگان بزرگ، نیروهای هوایی قوی و صدها آتشبار توپخانه و پدافند هوایی که برای مقابله با تانک‌ها در نظر گرفته شده بودند، به همراه بیشتر تولیدات جدید تسلیحات و تانک‌ها به جبهه شرق منتقل شدند. به ویژه، فاشیست‌ها منطقه اطراف ارتفاعات زلوو را توسعه دادند. ارتش نهم آلمان که بین هوهن‌زاتن و فرانکفورت مستقر بود، به قوی‌ترین یگان بزرگ در کنار رود اودر تبدیل شد و بخش جلویی آن با استفاده از توپوگرافی مناسب برای مدافعان مستحکم شد. یک سیستم دفاعی به عمق بیش از ۴۰ کیلومتر ایجاد شد که تا دروازه‌های برلین امتداد داشت. نقطه ضعف استحکامات آلمان، فقدان نیروهای ذخیره عملیاتی بود که می‌توانستند واحدهای تانک شوروی را که نفوذ کرده بودند، متوقف کنند. تمام نیروهای انسانی و مادی فاشیست‌ها از همان ابتدا باید در خط مقدم قرار می‌گرفتند. کمبود نیروی جایگزین، مهمات توپخانه و بنزین هواپیما وجود داشت. در این وضعیت، تنها واکنش منطقی و «از نظر نظامی صحیح»، تسلیم فوری برای جلوگیری از کشتار جمعی پیش‌بینی‌شده سربازان و غیرنظامیان بود.
طوفان آغاز می‌شود
در ۲ آوریل، به ژوکوف دستور داده شد تا ضربه اصلی را به ارتفاعات زلوو و سپس به برلین با شش ارتش، از جمله دو ارتش زرهی، از سرپل ۳۱۵ کیلومتر مربعی که در غرب کوسترین ایجاد شده بود، وارد کند. قرار بود این تهاجم پس از حدود ۱۵ روز نبرد با تصرف برلین و رسیدن به رود البه به پایان برسد. برای موفقیت در زمین‌های دشوار ارتفاعات زلوو و منطقه اودربروخ، ژوکوف تراکمی از نیروی نظامی را جمع‌آوری کرد که تاکنون بی‌سابقه بود.
در ۱۶ آوریل ساعت ۴ بامداد، نبرد بزرگ با حملات توپخانه‌ای سنگین به مواضع آلمان بین وریتسن و فرانکفورت آغاز شد. در گزارش ارتش نهم برای ۱۶ آوریل آمده است که حمله با دو ساعت و نیم آتشباری از ۴۱۰۰ لوله توپ، «با حملات جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌ها با حدود ۲۰۰۰ پرواز، با استفاده از ۴۵۰ تانک» آغاز شد. توپچی‌های ژوکوف در این روز ۱,۲۳۶,۰۰۰ گلوله شلیک کردند. سربازان ارتش سرخ با آتشباری شدید و غیرمنتظره‌ای مواجه شدند. پس از چند ساعت، حمله در مقابل سطح ارتفاعات زلوو متوقف شد. فاشیست‌ها بیشتر سربازان و تجهیزات جنگی را از خط مقدم به یک خط مستحکم‌تر که چند کیلومتر عقب‌تر قرار داشت، منتقل کرده و از آتش توپخانه شوروی دور کرده بودند. ژوکوف نوشت که مواضع پوشیده، که اغلب در دامنه پشتی تپه‌ها ایجاد شده بودند، توسط شناسایی شوروی کشف نشده بودند. علاوه بر این، تجهیزات سنگین جنگی به دلیل سیلاب‌های منطقه اودربروخ، مجبور به استفاده از معدود جاده‌های مستحکم و خطوط راه‌آهن بودند و آلمانی‌ها به راحتی می‌توانستند با آن‌ها مقابله کنند.
پس از سازماندهی مجدد و وارد کردن دو ارتش زرهی، حمله ادامه یافت. سربازان ارتش سرخ در نبردهای سنگین به آرامی پیشروی کردند. در ۱۸ آوریل، سطح ارتفاعات نزدیک زلوو تسخیر شد. در ۱۹ آوریل، سربازان شوروی نبرد را پیروز شدند. ارتش نهم آلمان به سه قسمت تقسیم شده بود. این نبرد تلفات بسیار سنگینی بر جای گذاشت. بیش از ۳۳۰۰۰ سرباز شوروی و ۱۲۰۰۰ سرباز آلمانی کشته شدند.
تهاجم برای آزادسازی برلین ادامه یافت. در ۲۱ آوریل، ارتش شوروی در مارزان به مرز شهر برلین رسید.