رابرت اینلاکِش
منتشرشده در مینتپرسنیوز
ترجمه مجله جنوب جهانی
امارات متحده عربی و اسرائیل امیدوار بودند که در سودان به پیروزیهای راهبردی دست یابند، با بهرهگیری از سقوط دیکتاتور پیشین این کشور و هرجومرج ناشی از جنگ داخلی. اما تصاویر ماهوارهای تازه منتشرشده نشان میدهد که روابط تازه احیاشده ایران با نیروهای مسلح سودان (SAF)، این جاهطلبیها را در هم شکسته است.
تصاویر ماهوارهای که ابتدا توسط شبکه دولتی روسی RT گزارش شد، مجموعهای از تونلهای زیرزمینی گسترده را نشان میدهد که تحت کنترل نیروهای مسلح سودان است و گفته میشود با کمک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران (IRGC) ساخته شده است. این مجموعه که ۱۲ ورودی مستحکم دارد، در منطقهای کوهستانی قرار گرفته و شبیه به پایگاههای موشکی ایران است که برای مقاومت در برابر بمباران هوایی طراحی شدهاند. این مسئله موجب نگرانیهای شدید در تلآویو و ابوظبی درباره گسترش نفوذ ایران در سودان شده است.
خب در ایکس
پس از برکناری عمر البشیر در آوریل ۲۰۱۹ از طریق کودتای نظامی که در پی اعتراضات مردمی گسترده رخ داد، بازیگران منطقهای بهویژه امارات و اسرائیل، بهسرعت برای بهرهبرداری از تحولات سیاسی پرآشوب سودان وارد عمل شدند.
با وجود تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از درگیری، سودان بهسوی جنگ داخلی لغزید. نیروهای مسلح سودان به رهبری ژنرال عبدالفتاح البرهان، در برابر نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) قرار گرفتند؛ یک گروه شبهنظامی قدرتمند با ریشه در شبهنظامیان جنجوید که پیشتر از حکومت البشیر حمایت میکردند. رهبری RSF را محمد حمدان دقلو، مشهور به حمیدتی، میلیاردر جنگسالار بر عهده دارد.
امارات با وجود سوابق روشن جنایات جنگی RSF، بهطور کامل از حمیدتی و نیروهایش حمایت کرد؛ اقدامی که بخشی از تلاش گسترده ابوظبی برای افزایش نفوذ در شاخ آفریقا بود. حتی گفته میشود صفحه رسمی فیسبوک حمیدتی از داخل امارات اداره میشد.
در همین حال، اسرائیل در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، برای وادار کردن سودان به عادیسازی روابط با تلآویو، همکاری نزدیکی با دولت آمریکا داشت. در قبال این عادیسازی، واشنگتن وعده داد که سودان را از فهرست حامیان تروریسم خارج کند، بدهیهایش را ببخشد و تحریمها را بردارد.
همزمان با پیشرفت مذاکرات عادیسازی، اسرائیل نفوذ سیاسی و اطلاعاتی خود در سودان را گسترش داد. حمیدتی قراردادی ۶ میلیون دلاری با یک شرکت لابیگری کانادایی به ریاست یک مأمور پیشین اطلاعاتی اسرائیل، آری بن مناشه، امضا کرد. نیروهای RSF نیز خود را مخالف «اسلامگرایان افراطی» معرفی کرده و آشکارا از عادیسازی روابط با اسرائیل حمایت کردند.
با آغاز جنگ داخلی در سال ۲۰۲۳، اسرائیل تلاش کرد خود را بهعنوان میانجی بالقوه معرفی کند و به روابطش با هر دو طرف اشاره نمود. وزارت خارجه اسرائیل در ابتدا از ژنرال البرهان و نیروهای مسلح سودان حمایت لفظی کرد. اما در عمل، گفته میشود موساد به حمیدتی و RSF تمایل بیشتری داشت و ارتباط نزدیکی با او در خارطوم حفظ کرده بود.
یک گزارش تحقیقی در سال ۲۰۲۲ از روزنامه هاآرتص نشان داد که «تجهیزات نظارتی پیشرفته ساخت اتحادیه اروپا، با قابلیت تغییر توازن قدرت در سودان»، با جت خصوصی به RSF تحویل داده شدهاند. این تجهیزات، از جمله نرمافزار جاسوسی Predator، از شرکت اینتِلِکسا منشأ گرفتهاند که مؤسس آن، تال دیلیان، از افسران پیشین اطلاعاتی اسرائیل است.
طبق گزارش روزنامه «اسرائیل هیوم»، سودان در دیدگاه تلآویو بهعنوان دروازه استراتژیک اسرائیل به آفریقا دیده میشد؛ همچنین راهحلی برای مشکل داخلی اخراج حدود ۱۵۰ هزار پناهجوی آفریقایی. اسرائیل و امارات همچنین جزیره استراتژیک سقطری در یمن را در اشغال دارند که نشاندهنده دستورکار مشترک آنها در منطقه است.
با وجود روابط نزدیک ایران و خارطوم در دهه ۹۰ میلادی، جمهوری اسلامی ایران بهتدریج از سودان کنار زده شد و روابط دو طرف در سال ۲۰۱۶ بهطور کامل قطع گردید. اما جنگ داخلی، بار دیگر به روابط ایران و سودان جان تازهای بخشید.
در اوایل ۲۰۲۳، توافق عادیسازی میان سودان و اسرائیل قریبالوقوع به نظر میرسید. اما تا ژوئیه ۲۰۲۴، ایران رسماً روابط خود را با نیروهای مسلح سودان، یعنی دولت بهرسمیتشناختهشده، از سر گرفت. این بازگشت پس از درخواست فوری ژنرال البرهان برای حمایت نظامی صورت گرفت، زیرا نیروهایش در جنگ در حال عقبنشینی بودند. تا اکتبر، نیروهای مسلح سودان موفق شدند ورق جنگ را برگردانده و مسیرها و مناطق کوهستانی استراتژیک را تصرف کنند.
در سپتامبر ۲۰۲۴، مرکز بینالمللی بروکسل اعلام کرد که تحویل پهپادهای مهاجر-۶ و ابابیل از سوی ایران ممکن است مسیر جنگ را تغییر داده و روابط سودان و اسرائیل را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد. در این گزارش همچنین آمده که گفتمان SAF از زمان آغاز جنگ اسرائیل علیه غزه، بهشدت ضداسرائیلی شده است. بهگفته این مرکز، افزایش تعامل ایران ممکن است «مشارکتهای امنیتی ایران را متنوع کرده و دیپلماسی پهپادی آن را تقویت کند.»
در دسامبر، بنیاد محافظهکار جیمزتاون در آمریکا گزارش داد که ایران بهدنبال ایجاد پایگاه دریایی در سودان است و تحویل پهپادها به SAF، توازن در برخی نبردهای کلیدی را تغییر داده است.
در فوریه، وزرای خارجه سودان و ایران، علی یوسف و عباس عراقچی، توافقی را برای گسترش تجارت، هماهنگی دیپلماتیک و مشارکت ایران در بازسازی پس از جنگ امضا کردند. در واکنش، مقامهای اسرائیلی نگرانیهای خود را در رسانههای محلی مطرح کردند.
نگرانی اصلی اسرائیل این است که سودان بار دیگر به مرکز انتقال سلاح توسط سپاه پاسداران ایران برای گروههایی چون حماس و حزبالله تبدیل شود. در گذشته، سودان مسیری برای انتقال سلاح به مبارزان فلسطینی بود. حتی در دسامبر ۲۰۲۳، گزارش شد که اسرائیل عملیات اطلاعاتی ناموفقی را برای یافتن یک ژنرال پیشین سودانی که متهم به ارسال سلاح به حماس بود، انجام داده است.
پس از انتشار تصاویر ماهوارهای از یک پایگاه زیرزمینی مستحکم، تصاویر هوایی جدیدی منتشر شد که نشان میدهد سودان احتمالاً در سواحل دریای سرخ خود در حال استفاده از سامانههای راداری VHF «مالطا AI فجر-۱» ساخت ایران است. در صورت تأیید، این تحولات نشاندهنده تجدید آرایش منطقهای گستردهتری است؛ جایی که ایران، حتی در شرایطی که در سوریه زمین میبازد، همچنان در حال تقویت اتحادهای خود بهزیان اسرائیل است.
مطلب در ایکس
رابرت اینلاکِش، تحلیلگر سیاسی، روزنامهنگار و مستندساز مستقر در لندن است. او از سرزمینهای اشغالی فلسطین گزارش داده و مجری برنامه «پروندههای فلسطین» است. کارگردان مستند «سرقت قرن: فاجعه ترامپ در فلسطین-اسرائیل». او را در توییتر دنبال کنید: @falasteen47
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 