درباره میراث تاریخی آزادسازی. گفتوگو با جناب سفیر وو کوانگ مینه
وو کوانگ مینه سفیر جمهوری سوسیالیستی ویتنام در آلمان است. این مصاحبه به زبان انگلیسی انجام شده است.
نوشتهی ماوئنا مارتنز
منتشر شده در یونگه ولت
جنگ ویتنام بر سر چه بود؟
جنگ ویتنام، که در ویتنام به عنوان جنگ مقاومت علیه متجاوزان آمریکایی شناخته میشود، نبردی برای استقلال ملی، حاکمیت و اتحاد مجدد بود. ریشههای آن به تاریخ طولانی مقاومت ویتنام در برابر سلطه خارجی بازمیگردد – ابتدا در برابر حکومت چین، سپس در برابر استعمار فرانسه. پیروزی قاطع در دین بین فو در سال ۱۹۵۴ علیه فرانسه منجر به توافقنامه ژنو شد که ویتنام را به طور موقت در مدار ۱۷ درجه شمالی تقسیم کرد. در سال ۱۹۵۶، انتخابات برای اتحاد مجدد کشور برنامهریزی شده بود. با این حال، ایالات متحده، که از گسترش کمونیسم میترسید، از دولت ضد کمونیستی نگوین دین دیم در جنوب حمایت کرد که از برگزاری این انتخابات خودداری کرد. با حمایت نظامی و مالی ایالات متحده از دولت دیم، درگیری تشدید شد.
از سال ۱۹۵۵ تا ۱۹۷۵، جنگ به یک نبرد ویرانگر تبدیل شد که میلیونها ویتنامی، بیش از ۲.۷ میلیون سرباز آمریکایی و نیروهای متحدانی مانند کره جنوبی و استرالیا در آن شرکت داشتند. برای ویتنام، این مبارزه برای پایان دادن به مداخله خارجی و تضمین حق تعیین سرنوشت بود. سقوط سایگون در ۳۰ آوریل ۱۹۷۵ به معنای پیروزی بر تجاوز آمریکا و اتحاد مجدد کشور بود، هرچند به بهای سنگینی: تخمین زده میشود دو تا سه میلیون ویتنامی، از جمله غیرنظامیان، جان باختند و زیرساختها و زمین به طور گستردهای ویران شد.
آیا پیامدهای جنگ دیگر از بین رفتهاند؟
ویتنام از سال ۱۹۷۵ پیشرفتهای چشمگیری داشته است، اما پیامدهای جنگ هنوز محسوس است. از نظر اقتصادی، کشور ویران شده بود، شهرهایی مانند سایگون، که اکنون هوشیمین نامیده میشود، و هانوی ویران بودند و کشاورزی به شدت آسیب دیده بود. تحریم تجاری ایالات متحده که تا سال ۱۹۹۴ ادامه داشت، این مشکلات را تشدید کرد. از زمان اصلاحات دویی موی در سال ۱۹۸۶، که سیاست درهای باز مبتنی بر بازار را معرفی کرد، ویتنام به یکی از سریعترین اقتصادهای در حال رشد در جنوب شرق آسیا تبدیل شده است، که در سالهای اخیر رشد سالانه تولید ناخالص داخلی شش تا هفت درصدی داشته و در سال ۲۰۲۰ به وضعیت کشور با درآمد متوسط رسیده است. در سال ۲۰۲۴، تولید ناخالص داخلی ویتنام با حدود ۴۶۹ میلیارد دلار آمریکا، ناشی از صنعت تولید و صادرات، رسید.
با این وجود، زخمهای اجتماعی و زیستمحیطی باقی مانده است. پایدارترین میراث «عامل نارنجی» است، یک علفکش آلوده به دیوکسین که توسط نیروهای آمریکایی برای از بین بردن پوشش گیاهی جنگلها اسپری شد. بیش از ۴.۸ میلیون ویتنامی در معرض آن قرار گرفتند که منجر به سرطان، معلولیتها و نقایص مادرزادی در طول نسلها شد. تخمین زده میشود ۴۰۰۰۰۰ نفر بر اثر بیماریهای ناشی از دیوکسین جان باختهاند و ۵۰۰۰۰۰ کودک با اختلالات مادرزادی به دنیا آمدهاند. تلاشهای پاکسازی که توسط ایالات متحده و شرکای بینالمللی حمایت میشود، پیشرفتهایی داشته است، اما بسیاری از مناطق روستایی همچنان آلوده هستند و بیشتر قربانیان و خانوادههایشان تا به امروز رنج میبرند.
مواد منفجره عملنکرده نیز تهدیدی دائمی هستند. حدود ۸۰۰۰۰۰ تن بمب و نارنجک به جا مانده از سال ۱۹۷۵ بیش از ۱۰۰۰۰۰ قربانی غیرنظامی گرفته است. سازمانهایی مانند گروه مشورتی مین تخمین میزنند که هنوز ۲۰ درصد از خاک ویتنام آلوده است. از نظر روانی، آسیبهای ناشی از جنگ همچنان تأثیرگذار است، به ویژه در خانوادههای ۳۰۰۰۰۰ سرباز ویتنامی که هنوز مفقودالاثر هستند.
آیا کشور شما غرامتی برای استفاده از «عامل نارنجی» دریافت کرده است؟
ویتنام هیچ غرامت رسمی برای اثرات «عامل نارنجی» یا سایر خسارات جنگی دریافت نکرده است. پس از سال ۱۹۷۵، ویتنام از ایالات متحده خواستار غرامت شد و به توافقنامه صلح پاریس در سال ۱۹۷۳ استناد کرد که در آن ایالات متحده متعهد شده بود «زخمهای جنگ را التیام بخشد». با این حال، ایالات متحده این درخواست را رد کرد و هرگونه کمک را به همکاری در زمینه اسرای جنگی و مفقودین مشروط کرد. بعداً حتی تحریم تجاری نیز اعمال کرد. از زمان عادی شدن روابط بین ایالات متحده و ویتنام در سال ۱۹۹۵، همکاری در زمینه «عامل نارنجی» افزایش یافته است، اما همچنان محدود به اقدامات پاکسازی و کمکهای بشردوستانه است و شامل غرامت نمیشود.
بین سالهای ۲۰۰۷ و ۲۰۲۴، ایالات متحده ۱۸۳ میلیون دلار برای پاکسازی دیوکسین و ۶۵ میلیون دلار برای برنامههای معلولیت اختصاص داد – کسری از یک تریلیون دلار تخمین زده شده که برای رفع کامل خسارات مورد نیاز است. قربانیان ویتنامی شکایاتی را علیه شرکتهای شیمیایی مانند مونسانتو تنظیم کردهاند، اما دادگاههای ایالات متحده با این استدلال که این شرکتها به دستور دولت عمل کردهاند، آنها را رد کردهاند. انجمن قربانیان «عامل نارنجی» در ویتنام همچنان برای عدالت تلاش میکند، اگرچه پیشرفت کند بوده است. عدم پرداخت غرامت همچنان یک مسئله مورد اختلاف است، اما همکاری عملگرایانه در روابط دوجانبه اولویت دارد.
آیا جنگ هنوز در جامعه و فرهنگ ویتنام حضور دارد؟
جنگ عمیقاً بر هر دو تأثیر گذاشته و هم به عنوان منبع غرور و هم یادآوری قربانیان عمل میکند. برای بسیاری، نمادی از تابآوری ملت است. موزههایی مانند موزه جنگ در هوشیمین، جنایات جنگ، از جمله «عامل نارنجی» و کشتار مای لای را مستند میکنند و حافظه جمعی مقاومت را زنده نگه میدارند. آثار ادبی مانند «اندوه جنگ» بائو نینه و فیلمهایی مانند «وقتی ماه دهم فرا میرسد» رنجی را که در طول نسلها احساس میشود، بررسی میکنند.
ویتنامیهای جوانتر، که بیش از ۶۰ درصد جمعیت را تشکیل میدهند و پس از سال ۱۹۷۵ متولد شدهاند، جنگ را بیشتر از دریچه پیشرفت میبینند تا درد، در حالی که افراد مسنتر بیشتر از دست دادنهای شخصی میگویند. جنگ همچنان بخش ثابتی از برنامههای درسی است، با تأکید بر وحدت ملی و رهبری هوشی مین. با این وجود، مانند هر ملت دیگری، تفاوتهای منطقهای همچنان وجود دارد. مکانهای مرتبط با جنگ مانند تونلهای کو چی، که سالانه ۱.۵ میلیون نفر از آن بازدید میکنند، به عنوان زیارتگاههایی برای جانبازان و گردشگران عمل میکنند. در موسیقی و هنر، از جنگ برای برانگیختن وطنپرستی و تقویت اهمیت فرهنگی آن یاد میشود.
نقش هوشی مین چه بود و امروزه چگونه دیده میشود؟
هوشی مین معمار جنبش استقلال ویتنام بود. او در سال ۱۸۹۰ متولد شد و در سال ۱۹۴۱ ویت مین را برای مبارزه با اشغال ژاپن و استعمار فرانسه تأسیس کرد. رهبری او در جنگ اول هندوچین در سالهای ۱۹۴۶-۱۹۵۴ به پیروزی در دین بین فو ختم شد که منجر به خروج فرانسه شد. هوشی مین به عنوان رئیس جمهوری دموکراتیک ویتنام شمالی، با دیدگاه خود از یک ویتنام متحد و سوسیالیستی، مقاومت در برابر تجاوز آمریکا را پیش برد. «دیپلماسی مردمی» او، که جنبش ضد جنگ جهانی را در بر میگرفت، حمایت بینالمللی را به دست آورد. اگرچه او در سال ۱۹۶۹، قبل از اتحاد مجدد درگذشت، اما استراتژیهای او پیروزی را تضمین کرد. امروزه هوشی مین – که به عنوان پدر بنیانگذار ویتنام مدرن مورد احترام است و با محبت «عمو هو» نامیده میشود – نمادی محبوب برای وحدت ملی، غرور و فداکاری است. تصویر او بر روی پول، مجسمهها و اماکن عمومی نقش بسته است. در سال ۱۹۸۷، یونسکو رسماً به کشورهای عضو خود توصیه کرد که صدمین سالگرد تولد رئیس جمهور هوشی مین را با برگزاری رویدادهای مختلف جشن بگیرند. این اقدام در قدردانی از مشارکتهای مهم او در فرهنگ، آموزش و هنر و همچنین نقش او در آزادی ملی ویتنام و مبارزه جهانی برای صلح، استقلال، دموکراسی و پیشرفت اجتماعی صورت گرفت. یک نظرسنجی توسط مؤسسه جامعهشناسی ویتنام در سال ۲۰۲۳ نشان داد که ۹۲ درصد از ویتنامیها دیدگاه مثبتی نسبت به عمو هو دارند.
آیا هنوز تفاوتهایی بین ویتنام شمالی و جنوبی وجود دارد؟
اگرچه ویتنام متحد است، اما هنوز تفاوتهای ظریفی بین شمال و جنوب وجود دارد که ریشه در تاریخ، فرهنگ، جغرافیا، جمعیتشناسی و اقتصاد دارد – مشابه سایر کشورهای متنوع. امروزه، شهر هوشیمین ۲۵ درصد از تولید ناخالص داخلی ویتنام را در مقایسه با ۱۲ درصد در هانوی تولید میکند که نشان دهنده پویایی اقتصادی جنوب است. مردم جنوب اغلب به عنوان کارآفرین و پذیرای تأثیرات جهانی تلقی میشوند، در حالی که مردم شمال سنتیتر و محتاطتر در نظر گرفته میشوند. تفاوتهای زبانی – لهجهها و اصطلاحات عامیانه – همچنان وجود دارد و ترجیحات غذایی نیز متفاوت است، برای مثال، فو در جنوب شیرینتر است.
با این وجود، ازدواجهای مختلط و مهاجرت این مرزها را محو کرده است. ویتنامیهای جوانتر به طور فزایندهای هویت خود را ملی میبینند تا منطقهای. یک نظرسنجی از جوانان در سال ۲۰۲۴ نشان داد که تنها ۱۵ درصد تفاوتهای منطقهای قوی را احساس میکنند، در حالی که این رقم یک دهه پیش دو برابر بود. ویتنام به عنوان یک خانواده هماهنگ از ۵۴ گروه قومی که در صلح و وحدت زندگی میکنند، همچنان انسجام ملی خود را تقویت میکند.
سالگرد چگونه گرامی داشته میشود؟
پایان جنگ ویتنام هر ساله در ۳۰ آوریل به عنوان روز اتحاد مجدد گرامی داشته میشود. این یک تعطیلات ملی است که یادآور پیروزی بهار است که اتحاد مجدد ویتنام را ممکن ساخت. برخلاف دوستان آلمانی ما که از اتحاد مسالمتآمیز برخوردار بودند، پیروزی ما بهای سنگینی داشت. جشنها شامل رژهها، آتشبازی و سخنرانیها در شهرهای بزرگ، به ویژه در هانوی و هوشیمین است. پنجاهمین سالگرد در سال ۲۰۲۵ میلیونها نفر را به رویدادهای سراسری جذب خواهد کرد. گردهماییهای جانبازان و مراسم در مکانهایی مانند قبرستان ترونگ سون، جایی که ۱۰ هزار سرباز دفن شدهاند، یاد و خاطره جان باختگان را گرامی میدارند.
جوامع محلی رویدادهای کوچکتر مانند رها کردن فانوسها در رودخانه سایگون را به عنوان نمادی از صلح و امید برگزار میکنند. روز اتحاد مجدد همچنین سیاست خارجی صلحطلبانه ویتنام را با ترویج گفتگو با دشمنان سابق مانند ایالات متحده در روحیه آشتی و در عین حال احترام به گذشته، تقویت میکند. این فرصتی است برای تشکر از دوستان در سراسر جهان – به ویژه مردم آلمان و کمونیستها – که در طول جنگهای مقاومت و دوره پس از جنگ از ویتنام حمایت کردند.
پیامدهای سیاسی جنگ چیست؟ و روابط با دشمنان سابق چگونه است؟
ویتنام متحد سیاست خارجی متوازن، متنوع و صلحآمیزی را دنبال میکند و در جستجوی دوستی با همه ملتهای مترقی و شرکای قابل اعتماد برای ترویج صلح، ثبات، همکاری، عدالت، رفاه و توسعه پایدار است. روابط با دشمنان و متحدان سابق به طور چشمگیری تکامل یافته است. روابط با ایالات متحده تا سال ۱۹۹۵ خصمانه بود، تا اینکه تحت ریاست جمهوری بیل کلینتون روابط دیپلماتیک دوباره برقرار شد. «مشارکت جامع استراتژیک» سال ۲۰۲۳ یک نقطه عطف تاریخی است که همکاریهای اقتصادی و امنیتی فشرده را منعکس میکند. حجم تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۴ به ۱۳۹ میلیارد دلار آمریکا رسید. یک نظرسنجی از مؤسسه تحقیقاتی پیو در سال ۲۰۱۷ نشان داد که ۸۴ درصد از ویتنامیها دیدگاه مثبتی نسبت به ایالات متحده دارند. احترام متقابل و گفتگوی سازنده به نفع هر دو ملت است و به ثبات منطقهای و جهانی کمک میکند. روابط قوی نیز با استرالیا و کره جنوبی، که نیروهایی را برای حمایت از ایالات متحده اعزام کرده بودند، از آن زمان تاکنون توسعه یافته است.
استرالیا یک شریک آموزشی مهم است که ۳۰ هزار دانشجوی ویتنامی را پذیرفته است، در حالی که کره جنوبی با سرمایهگذاری ۸۲ میلیارد دلاری، بخش فناوری ویتنام را پیش میبرد. روابط با فرانسه، قدرت استعماری سابق، در دوره پس از جنگ متشنج بود. اما در سال ۲۰۲۴، حجم تجارت به ۵.۷ میلیارد دلار آمریکا رسید و تبادلات فرهنگی، مانند جشنواره فیلم فرانسه ۲۰۲۳ در هوشیمین، شکوفا شده است. ویتنام میراث فرهنگی فرانسه، از جمله کشت قهوه، راهآهن و معماری را قدردانی میکند.
جنگ کامبوج و ویتنام چگونه با جنگ ویتنام مرتبط است؟
درگیری مرزی با کامبوج در سال ۱۹۷۹ پیامد مستقیم تأثیرات منطقهای جنگ ویتنام بود. پس از اتحاد مجدد در سال ۱۹۷۵، ویتنام تلاش کرد روابط خود را با همسایگان تقویت کند، اما رژیم خمرهای سرخ در کامبوج به رهبری پل پوت، یک دستور کار فوقملیگرایانه و ضد ویتنامی را دنبال میکرد. از سال ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۸، خمرهای سرخ حملات مرزی انجام دادند که در آن هزاران غیرنظامی ویتنامی کشته شدند. در عین حال، نسلکشی آنها، که نزدیک به دو میلیون کامبوجی قربانی آن شدند، منطقه را بیثبات کرد و تمامیت ارضی ویتنام را تهدید کرد. به درخواست «جبهه متحد ملی برای نجات کامپوچیا»، ویتنام در کنار مردم کامبوج مداخله کرد تا خمرهای سرخ را سرنگون کند و کشور را از این رژیم نسلکش آزاد کند.
یک دادگاه تحت حمایت سازمان ملل در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۲، محکومیت آخرین رهبر زنده خمرهای سرخ، خیو سامفان، را به اتهام نسلکشی و جنایات علیه بشریت در اواخر دهه ۱۹۷۰، که در آن نزدیک به یک چهارم جمعیت کامبوج جان باختند، تأیید کرد. نون چئا، معروف به «برادر شماره دو»، در سال ۲۰۰۷ دستگیر، در سال ۲۰۱۴ به حبس ابد محکوم و در سال ۲۰۱۹ در زندان درگذشت. پل پوت، رهبر رژیم، در سال ۱۹۹۸ قبل از اینکه بتواند متهم شود، درگذشت. تخمین زده میشود که در دوران حکومت خمرهای سرخ، ۱.۷ تا ۳ میلیون نفر بر اثر اعدام، شکنجه، گرسنگی و بیتوجهی جان باختند.
روابط با چین چگونه است، به ویژه با توجه به اختلافات در دریای چین جنوبی؟
ویتنام روابط بسیار خوبی با چین، بزرگترین شریک تجاری خود با حجم تجارت دوجانبه ۱۹۷ میلیارد دلار آمریکا در سال ۲۰۲۴، دارد. سفر موفقیتآمیز اخیر رئیس جمهور شی از ۱۴ تا ۱۵ آوریل ۲۰۲۵ منجر به امضای ۴۵ توافقنامه شد که نزدیکی سیاسی و فرهنگی را به عنوان شرکای جامع استراتژیک منعکس میکند. با این حال، اختلافات ارضی بر سر جزایر پاراسل و اسپراتلی همچنان پابرجاست. ویتنام به سیاست ثابت خود در حل مسالمتآمیز چنین مسائلی، مطابق با حقوق بینالملل، از جمله کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل، پایبند است.
و با آلمان؟
پنجاهمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک با جمهوری فدرال و هفتاد و پنجمین سالگرد روابط با جمهوری دموکراتیک آلمان که در سال جاری گرامی داشته میشود، بر استحکام روابط آلمان و ویتنام، مبتنی بر احترام متقابل و مشارکت استراتژیک موفقیتآمیزی که ۱۵ سال است اجرا میشود، تأکید میکند. هر دو آلمان شرقی و غربی با تجاوز آمریکا در ویتنام مخالفت کردند و حمایت آلمان متحد پس از جنگ به خوبی توسعه یافته است. در سال ۲۰۲۴، حجم تجارت دوجانبه به ۱۳ میلیارد یورو رسید، به طوری که آلمان مهمترین شریک اتحادیه اروپا برای ویتنام و ویتنام مهمترین شریک تجاری آلمان در آسه آن است.
آموزش یکی دیگر از ارکان اصلی روابط است. بیش از ۳۰۰۰ ویتنامی در آلمان تحصیل میکنند و دانشگاه ویتنامی-آلمانی در هوشیمین سالانه ۲۰۰۰ دانشجو تربیت میکند. تبادلات فرهنگی، مانند فعالیتهای مؤسسه گوته هانوی در سال ۲۰۲۳، نیز روابط را تقویت میکند. آلمان همچنین از انتقال انرژی ویتنام با ۳۰۰ میلیون یورو برای پروژههای حفاظت از آب و هوا از سال ۲۰۱۵ و به عنوان شریک انتقال انرژی عادلانه گروه ۷ حمایت میکند. توافقنامه تجارت آزاد بین اتحادیه اروپا و ویتنام در سال ۲۰۲۱، صادرات را ۲۰ درصد افزایش داده است.
بیش از ۲۰۰ هزار ویتنامی به خوبی در آلمان ادغام شدهاند. این جامعه پلی بین ملتهای ما است. در تشکیل ائتلاف جدید دولت آلمان، من پتانسیل عظیمی برای تعمیق همکاری در زمینههای فناوری و پایداری و ارتقای مشارکت ما در میان چالشهای جهانی به سطح جدیدی میبینم.
در حال حاضر بزرگترین چالشهای کشور شما چیست؟
یکی نابرابری اقتصادی است: علیرغم رشد، ضریب جینی در سال ۲۰۲۳ به ۰.۳۷ افزایش یافت که نشان دهنده نابرابری بین شهر و روستا است. بیش از پنج میلیون روستایی زیر خط فقر زندگی میکنند. همچنین، تغییرات آب و هوایی دلتای مکونگ را تهدید میکند، جایی که ۵۰ درصد برنج ویتنام در آن کشت میشود. افزایش سطح دریا میتواند تا سال ۲۰۵۰ دوازده میلیون نفر را آواره کند. پاکسازی «عامل نارنجی» و خنثیسازی مواد منفجره عملنکرده نیز نیازمند تأمین مالی پایدار است.
در مورد اصلاحات سیاسی، حزب کمونیست ویتنام در حال آماده شدن برای کنگره ملی خود در ژانویه ۲۰۲۶ است و اصلاحات عمیق اداری را برای دستیابی به اهداف بلندپروازانه انجام میدهد: دستیابی به وضعیت کشور با درآمد بالا تا سال ۲۰۴۵ و بیطرفی کربنی تا سال ۲۰۵۰. ویتنام همچنین باید تنشهای ژئوپلیتیکی را بدون جانبداری مدیریت کند و اختلافات در دریای چین جنوبی یا دریای شرقی را به طور مسالمتآمیز حل کند. این کشور با جمعیت جوان خود، برای حفظ اقتصاد مبتنی بر فناوری خود، به آموزش و مهارتآموزی بهتری نیاز دارد. تنها ۲۷ درصد از کارگران دارای آموزش حرفهای رسمی هستند – زمینهای که برای همکاری آلمان و ویتنام مناسب است.
علیرغم این موانع، تابآوری ویتنام – که در طول جنگ تقویت شده است – جای امیدواری دارد. سرمایهگذاری در استفاده از منابع انرژی تجدیدپذیر و تحول دیجیتال نشان دهنده پیشرفت است. پنجاه سال پس از اتحاد مجدد، ویتنام گواهی بر استقامت و تجدید حیات است. به مناسبت این سالگرد، ما به گذشته خود احترام میگذاریم و در عین حال به آیندهای از صلح و رفاه مینگریم که در آن دوستی و همکاری با آلمان – شریک قابل اعتماد ما – نقش تعیینکنندهای ایفا میکند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 