چگونه ترامپ با قمار هسته‌ای خود بر سر ایران، نتانیاهو را غافلگیر کرد
منتشرشده شده در تایمز ژاپن
ترجمه مجله جنوب جهانی

دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، ماه گذشته با قمار بر سر آغاز فوری مذاکرات با ایران، بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل را غافلگیر کرد. اکنون، موفقیت این مذاکرات به کسب چند امتیاز کلیدی برای جلوگیری از توسعه بمب هسته‌ای توسط جمهوری اسلامی بستگی دارد، به گفته هشت منبع.
تغییر ناگهانی به سمت مذاکره با ایران در ماه آوریل، برای نتانیاهو که به واشنگتن پرواز کرده بود تا حمایت ترامپ را برای حملات نظامی به تاسیسات هسته‌ای ایران جلب کند، شوک‌آور بود. او کمتر از ۲۴ ساعت قبل از یک رویداد مطبوعاتی مشترک در کاخ سفید متوجه شد که مذاکرات ایالات متحده با ایران ظرف چند روز آغاز می‌شود، به گفته چهار منبع آگاه از موضوع.
یک مقام ارشد امنیتی ایران گفت که رهبری تهران همچنان عمیقاً نگران است که نتانیاهو ممکن است حمله کند – چه توافقی صورت بگیرد چه نگیرد. با این حال، در عرض تنها سه هفته، ایالات متحده و ایران سه دور مذاکره با هدف جلوگیری از ساخت سلاح هسته‌ای توسط تهران در ازای لغو تحریم‌ها برگزار کرده‌اند. انتظار می‌رود دور چهارم به زودی در رم برگزار شود.
با مقامات و دیپلمات‌های همه طرف‌های مذاکرات برای این گزارش مصاحبه شد. همه آن‌ها برای صحبت در مورد گفتگوهای ظریف در حال انجام، درخواست کردند نامشان فاش نشود.
هشت منبع گفتند که چارچوب اولیه در حال بحث، هسته اصلی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) سال ۲۰۱۵ را حفظ می‌کند – توافقی که توسط ترامپ در سال ۲۰۱۸ در دوره اول ریاست جمهوری‌اش لغو شد.
همه منابع گفتند که ممکن است توافق تفاوت چندانی با توافق قبلی که او آن را بدترین توافق تاریخ خواند، نداشته باشد، اما مدت زمان آن به ۲۵ سال افزایش می‌یابد، نظارت‌ها سخت‌تر می‌شود و به اصطلاح بندهای غروب آفتاب که جنبه‌هایی از برنامه هسته‌ای ایران را متوقف می‌کنند اما به طور کامل از بین نمی‌برند، گسترش می‌یابد.
همه منابع گفتند که بر اساس شرایط مورد بحث، ایران حجم ذخایر و انواع سانتریفیوژها را محدود می‌کند، و ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی خود را تحت نظارت بی‌سابقه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) رقیق، صادر یا مهر و موم می‌کند – همه این‌ها در ازای لغو قابل توجه تحریم‌ها.
وزارت امور خارجه ایالات متحده، وزارت امور خارجه ایران و دفتر نتانیاهو به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخ ندادند.
دنیس راس، مذاکره‌کننده سابق ایالات متحده در دولت‌های جمهوری‌خواه و دموکرات، گفت که هر توافق جدیدی باید با اعمال یک تغییر دائمی و ساختاری در توانایی‌های هسته‌ای تهران از برجام فراتر رود – زیرساخت‌های آن را به حدی کوچک کند که توسعه بمب دیگر یک گزینه عملی نباشد.
او گفت: «هر چیزی کمتر از این، تهدید اساس  را دست نخورده باقی می‌گذارد.»
اما چندین خط قرمز در حال ظهور است که مذاکره‌کنندگان برای رسیدن به توافق و جلوگیری از اقدام نظامی آینده باید از آن‌ها عبور کنند.
مهم‌ترین مسئله، ظرفیت ایران برای غنی‌سازی اورانیوم است، چیزی که واشنگتن و اسرائیل می‌گویند باید به طور کامل متوقف شود و ایران را به اورانیوم وارداتی برای بوشهر، تنها نیروگاه هسته‌ای موجود خود در سواحل خلیج فارس، وابسته کند.
نتانیاهو خواستار «غنی‌سازی صفر» و توافقی به سبک لیبی است که زیرساخت‌های هسته‌ای ایران را از بین ببرد. ایران می‌گوید حق غنی‌سازی آن قابل مذاکره نیست. با این حال، حجم ذخایر اورانیوم، ارسال ذخایر به خارج از کشور و تعداد سانتریفیوژها در حال بحث است، به گفته سه مقام ایرانی.
همه منابع، از جمله سه مقام ایرانی، گفتند که بر اساس پیشنهادات مورد بحث در دورهای مذاکرات در ماه آوریل، ایران غنی‌سازی را در سطح ۳.۶۷ درصد، مطابق با برجام، محدود می‌کند. منابع ایرانی گفتند که تهران همچنین آماده است تا به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دسترسی گسترده‌تری به سایت‌های هسته‌ای خود بدهد.
منابع گفتند که این پیشنهادات به دنبال از بین بردن کامل زیرساخت‌های هسته‌ای تهران، همانطور که اسرائیل و برخی مقامات آمریکایی می‌خواهند، نیست، بلکه هدف آن قفل کردن محدودیت‌های دائمی بر غنی‌سازی اورانیوم است که از هرگونه گریز هسته‌ای جلوگیری می‌کند. استیو ویتکوف، فرستاده ایالات متحده در خاورمیانه، ماه گذشته در اظهاراتی به این موضع اذعان کرد، اما بعداً گفت که ایران باید غنی‌سازی را «متوقف و حذف کند».
الکس وطنخواه، عضو ارشد و مدیر بنیانگذار برنامه ایران در موسسه خاورمیانه در واشنگتن (اتاق فکر امپریالیستی)، گفت که یک راه حل می‌تواند این باشد که ایران وقفه‌های طولانی در برنامه غنی‌سازی را از طریق گسترش بندهای غروب ( یا مفادی در یک قانون، قرارداد یا توافق نامه اشاره دارد که زمان انقضا یا پایان خودکار آن را مشخص می کند. به عبارت دیگر، این بند تعیین می کند که یک قانون یا توافق پس از مدت زمان مشخصی یا در صورت وقوع شرایط خاصی به طور خودکار منقضی یا بی اثر شود، مگر اینکه تمدید یا اصلاح شود. این اصطلاح معمولاً در حوزه های حقوقی، سیاسی و قراردادها به کار می رود.) آفتاب بپذیرد.
واتانکا با تأکید بر اهمیت توانایی هر طرف برای ادعای پیروزی در مذاکرات، گفت: «ایرانی‌ها، اگر هوشمند بودند، به بندهای غروب آفتاب بسیار طولانی‌تری در آینده رضایت می‌دادند.»
یکی دیگر از مصالحه‌های احتمالی می‌تواند شامل حفظ حداقل غنی‌سازی توسط ایران، با ۵۰۰۰ سانتریفیوژ، در حالی که بقیه اورانیوم غنی‌شده را وارد می‌کند، احتمالاً از روسیه، باشد، به گفته یکی از سه منبع ایرانی، یک مقام ارشد امنیتی.
سه مقام ایرانی گفتند که تهران در ازای محدودیت‌های غنی‌سازی، خواستار تضمین‌های سخت شده است که ترامپ دوباره یک توافق هسته‌ای را کنار نخواهد گذاشت. به گفته این سه منبع، از جمله خطوط قرمز تعیین‌شده توسط آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر  ایران، کاهش میزان اورانیوم غنی‌شده ذخیره‌شده به زیر سطح توافق‌شده در توافق ۲۰۱۵ است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در دسامبر اعلام کرد که ایران توانسته است میزان اورانیومی را که می‌تواند تا خلوص ۶۰ درصد غنی کند، به طور «قابل توجهی» افزایش دهد.
برجام تنها به ایران اجازه می‌داد اورانیوم غنی‌شده تولیدشده توسط سانتریفیوژهای نسل اول IR-1 خود را جمع‌آوری کند، اما اکنون ایران از مدل‌های بسیار پیشرفته‌تری استفاده می‌کند که طبق توافق ۲۰۱۵ ممنوع شده‌اند.
یک منبع ارشد منطقه‌ای نزدیک به تهران گفت که بحث فعلی بر سر ذخایر اورانیوم ایران متمرکز بر این است که آیا ایران «بخشی از آن را – رقیق‌شده – در داخل کشور نگه می‌دارد در حالی که بخش دیگری را به خارج از کشور، احتمالاً به روسیه، می‌فرستد یا خیر.»
به گفته این منبع، ایران حتی ایده فروش اورانیوم غنی‌شده به ایالات متحده را مطرح کرده است. ایران در حال حاضر حدود ۱۵۰۰۰ سانتریفیوژ را به کار می‌گیرد. طبق برجام، ایران مجاز به بهره‌برداری از حدود ۶۰۰۰ سانتریفیوژ بود.
این مقام ارشد ایرانی گفت: «اساساً، مذاکرات در حال شکل‌گیری به یک «برجام ۲» با برخی اضافات است که به ترامپ اجازه می‌دهد آن را به عنوان یک پیروزی ارائه دهد، در حالی که ایران همچنان می‌تواند حق غنی‌سازی خود را حفظ کند.»
یکی دیگر از نقاط اختلاف مربوط به ظرفیت تولید موشک‌های بالستیک ایران است. واشنگتن و اسرائیل می‌گویند ایران باید ساخت موشک را متوقف کند. ایران در پاسخ می‌گوید که حق دفاع از خود را دارد. یک مقام ایرانی پیش از این گفته بود که از الزامات توافق ۲۰۱۵ فراتر نخواهد رفت و تنها از ساخت موشک‌های قادر به حمل کلاهک هسته‌ای به عنوان «حسن نیت» خودداری خواهد کرد.
یک مقام امنیتی منطقه‌ای گفت که واشنگتن برای گنجاندن برنامه موشکی بالستیک در مذاکرات فشار می‌آورد، اما تهران «همچنان هرگونه بحث را رد می‌کند.» او افزود: «مشکل این است که بدون پرداختن به مسئله موشکی، ترامپ نمی‌تواند ادعا کند که توافق جدید از برجام فراتر می‌رود.»
راس، مذاکره‌کننده سابق، به این تناقض اشاره می‌کند: ترامپ برجام را به دلیل ضعیف بودن رها کرد و در نتیجه اکنون با واقعیتی روبرو است که تهران در آستانه دستیابی به قابلیت‌های سلاح هسته‌ای قرار دارد.
او با اشاره به اینکه یک توافق باید تعداد سانتریفیوژها را از ۲۰۰۰۰ به ۱۰۰۰ کاهش دهد، تمام ذخایر غنی‌شده را به خارج بفرستد و بازرسی‌های سخت‌گیرانه با ضمانت‌های مجازات اعمال کند، گفت: «پذیرش توافقی که منعکس‌کننده یا ملایم‌تر از توافق اصلی باشد، از نظر سیاسی غیرقابل دفاع خواهد بود.»
وطنخواه، تحلیلگر، وضعیت فعلی ایران را به تصمیم روح‌الله خمینی، بنیانگذار نظام، در سال ۱۹۸۸ برای پذیرش آتش‌بس با عراق تشبیه کرد – لحظه‌ای که او به طور مشهور آن را به نوشیدن «جام زهر تلخ» تشبیه کرد.
وطنخواه گفت: «مسئله بقا است. تسلیم شدن نیست.»
دیپلمات‌ها می‌گویند نتانیاهو یک فرصت نادر را می‌بیند: کارزارهای نظامی سال گذشته پدافند هوایی ایران را فلج کرد و زرادخانه موشکی حزب‌الله – عامل بازدارنده اصلی تهران – را نابود کرد.
یک مقام در خاورمیانه گفت: «این یک پنجره تاریخی برای اسرائیل است تا به سایت‌های هسته‌ای ایران حمله کند.» او گفت که ایالات متحده به دلایل مختلف با چنین اقدامی مخالف است – که مهم‌ترین آنها نگرانی‌های کشورهای عربی خلیج فارس است که واشنگتن با توجه به روابط عمیق استراتژیک و اقتصادی خود در منطقه نمی‌تواند آنها را نادیده بگیرد.
او گفت: «با این حال، باید محاسبات امنیتی اسرائیل را در نظر بگیرد. بنابراین، در حالی که ایالات متحده ممکن است مستقیماً شرکت نکند، می‌تواند حمایت غیرمستقیم ارائه دهد. این یک عملیات دشوار برای اسرائیل خواهد بود – اما نه غیرممکن.»
ارتش ایالات متحده در هفته‌های اخیر برای تقویت حضور خود در خاورمیانه، تجهیزاتی را مستقر کرده است. پنتاگون شش بمب‌افکن B-2 را به جزیره دیه‌گو گارسیا در اقیانوس هند اعزام کرده است – مکانی که در گذشته برای پشتیبانی از عملیات نظامی خود در خاورمیانه استفاده می‌کرد.
علاوه بر این، ایالات متحده در حال حاضر دو ناو هواپیمابر در منطقه دارد و سیستم‌های دفاع هوایی را از آسیا منتقل کرده است.
آلن ایر، دیپلمات سابق ایالات متحده و کارشناس فارسی‌زبان خاورمیانه، هشدار داد که یک حمله ممکن است برنامه ایران را کند کند، اما آن را از بین نخواهد برد. او گفت: «شما نمی‌توانید دانش فنی را بمباران کنید. دانش آن وجود دارد. ایران بر غنی‌سازی اورانیوم تسلط یافته است.»