نوشته: خوزه ارنستو نووائز گوئررو
ترجمه: مجله جنوب جهانی

در منطقه ساحل آفریقا، انقلابی در حال شکل‌گیری است که در رسانه‌های بزرگ شرکتی کمتر به آن پرداخته می‌شود. در سرزمینی که از دیرباز زیر سلطه استعمار و نواستعمار فرانسه بوده، نظامیان سه کشور نیجر، مالی و بورکینافاسو زمام امور را به دست گرفته‌اند.
برخلاف دیگر حکومت‌های نظامی که بارها در قاره آفریقا سر برآورده‌اند و اغلب با حمایت و پشتوانه مالی قدرت‌های غربی به قدرت رسیده‌اند، دولت‌های این کشورها رویکردی مبتنی بر بازسازی ملی، استرداد دارایی‌های دولتی (که غالباً در اختیار بخش خصوصی غربی بوده) و دفاع از حاکمیت ملی و حقوق مردمشان را برگزیده‌اند.
به‌ویژه، وضعیت بورکینافاسو بسیار قابل توجه است. از دهم مهرماه ۱۴۰۱ (۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲)، پس از کودتا علیه رئیس جمهور موقت، پل-هنری ساندائوگو، کاپیتان جوان، ابراهیم ترائوره، سکان رهبری این کشور را در دست گرفته است. ترائوره از جمله افسران متعددی است که در کارزار مبارزه با جهادگرایی در شمال کشور آموزش دیده و عمیقاً از فساد فراگیر و کمبود تجهیزات کارآمد برای یگان‌های درگیر با تروریست‌ها، سرخورده بود.
ترائوره خود را به عنوان رهبری با گرایش آشکار پان‌آفریقایی نمایان ساخته است، که به شدت از الگوی رهبر انقلابی سترگ بورکینافاسو، توماس سانکارا، الهام گرفته است. سانکارا در دهه هشتاد میلادی برنامه بلندپروازانه‌ای برای تحول اقتصادی و اجتماعی در کشورش پیگیری کرد، اما تلاش‌هایش در سال ۱۳۶۶ (۱۹۸۷) با ترور او که با تحریک و تأمین مالی فرانسه صورت گرفت، ناکام ماند. سانکارا در طول چهار سال ریاست جمهوری‌اش، روابط نزدیکی با کوبا برقرار کرد و حتی کمیته‌های دفاع از انقلاب را در کشور تأسیس نمود که از تجربه کوبا الگوبرداری شده بود. او همچنین کارزارهای واکسیناسیون گسترده‌ای علیه بیماری‌های فلج اطفال، مننژیت، تب زرد و سرخک به راه انداخت.
او همچنین سوادآموزی را ترویج داد، گام‌های مهمی در جهت به رسمیت شناختن برابری جنسیتی برداشت و یک برنامه قاطع پان‌آفریقایی و ضدامپریالیستی را دنبال کرد.
تصادفی نیست که هم سانکارا و هم ترائوره از بدنه ارتش برخاسته‌اند. این وضعیتی رایج در بسیاری از کشورهای آفریقایی و دیگر نقاط جهان است. در جوامعی که به شدت تحت تأثیر فقر و بی‌توجهی دولت‌ها قرار دارند و فرصت‌های اندکی برای دسترسی به آموزش و فرهنگ وجود دارد، زندگی نظامی اغلب به یکی از معدود گزینه‌های ایجاد یک آینده باثبات بدل می‌شود. در درون این نهاد، نه تنها فرصت‌های آموزشی فراهم می‌گردد، بلکه به دلیل اینکه ابزار سلطه طبقاتی است، ساختار سلطه جامعه نیز به شکلی آشکارتر رخ می‌نماید.
نظامی از میان مردم برمی‌خیزد، اما بارها ناگزیر می‌شود در دفاع از منافع سرمایه خارجی یا داخلی با همین مردم رویارو شود. و هرچه کشوری فقیرتر و فاسدتر باشد، نظامی بیشتر بی‌اعتنایی و تحقیر فرماندهان و نخبگانی را که به آن‌ها امر می‌کنند، با تمام وجود حس می‌کند. این یک کانون بالقوه برای واکنش‌های واپس‌گرایانه است، و از همین روست که شاهد فزونی نظامیان کودتاچی و فرصت‌طلب هستیم، اما همچنین فضایی است که در درون بخشی از آن، یک برداشت انقلابی از جامعه و کشورشان می‌تواند شکل بگیرد و بالنده شود.
ظهور دوباره الگوی سانکارا در عملکرد کنونی رئیس جمهور ترائوره، گواه پویایی ایده‌هاست، حتی زمانی که به آن‌ها خیانت می‌شود و قصد نابودی‌شان را دارند. و امروز، همانند چهل سال پیش، چالش‌های پیشبرد یک پروژه مستقل و عدالت اجتماعی در آفریقا، در برابر قدرت‌های استعماری کهنه، بسیار سترگ است. ترائوره تاکنون با چندین تلاش برای کودتا و تهدیدهای مداخله خارجی مواجه شده است. جهادگرایی، که به احتمال زیاد از بیرون تحریک می‌شود، خصومت‌ها علیه دولت را افزایش داده است، که وضعیت امنیتی کشور را که پیش از این نیز بسیار پیچیده بوده، پیچیده‌تر می‌سازد.
با وجود این، ترائوره در طول سه سال زمامداری‌اش، گام‌های ملموسی برداشته است که بر کیفیت زندگی مردم بورکینافاسو تأثیر می‌گذارد و پیامدهای مهمی برای آینده آن‌ها دارد. در عرصه اقتصادی، تولید ناخالص داخلی کشور بین سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۴ رشد داشته و از حدود ۱۸.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲ به ۲۲.۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ رسیده است.
دولت بورکینافاسو وام‌های صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی را رد کرده و آشکارا روابط وابستگی مالی با اروپا و ایالات متحده را قطع کرده است. همچنین در زمینه بازپس‌گیری منابع ملی، مانند طلا، پیشرفت‌هایی حاصل شده است که از جمله آن‌ها می‌توان به تأسیس یک شرکت معدنی دولتی و افتتاح نخستین پالایشگاه طلای کشور در آبان ماه ۱۴۰۲ (نوامبر ۲۰۲۳) اشاره کرد. پیش از این، این ماده معدنی به صورت خام و با قیمت‌های بسیار پایین‌تر صادر می‌شد.
دولت همچنین بر توسعه کشاورزی تمرکز کرده و بیش از ۴۰۰ دستگاه تراکتور، ۲۳۹ دستگاه کولتیواتور، ۷۱۰ دستگاه موتور پمپ و ۷۱۴ دستگاه موتورسیکلت را بین تولیدکنندگان روستایی توزیع کرده است. دسترسی به بذرهای اصلاح‌شده و دیگر نهاده‌های کشاورزی نیز تسهیل شده است. اگرچه آمارها هنوز محتاطانه است، اما تولید محصولات کلیدی مانند گوجه‌فرنگی که از ۳۱۵ هزار تن متریک در سال ۲۰۲۲ به ۳۶۰ هزار تن در سال ۲۰۲۴ رسیده، یا ارزن که از ۹۰۷ هزار تن متریک در سال ۲۰۲۲ به ۱.۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است. همچنین دو کارخانه فرآوری گوجه‌فرنگی در کشور تأسیس شده و حتی یک برند تجاری کنسرو گوجه‌فرنگی در بازار عرضه شده و دومین کارخانه فرآوری پنبه نیز راه‌اندازی شده است.

ساخت جاده‌ها سرعت گرفته، جاده‌های موجود تعریض و جاده‌های جدید احداث شده‌اند و تا حد امکان از مهندسان بورکینافاسویی در اجرای پروژه‌ها بهره گرفته شده است. همچنین فرودگاه جدید اوآگادوگو-دونسین با ظرفیت تخمینی یک میلیون مسافر در سال در حال ساخت است. افزون بر این، حقوق وزرا و نمایندگان مجلس ۳۰ درصد کاهش و حقوق کارمندان دولت ۵۰ درصد افزایش یافته است.
دولت او در سیاست خارجی گام‌های جسورانه‌ای برداشته است، که در چارچوب تشدید کنونی تناقضات در ژئوپلیتیک جهانی صورت گرفته است. با هدف قطع کامل سلطه نواستعماری فرانسه، در سال ۲۰۲۳ نیروهای فرانسوی، از جمله نیروهای شرکت‌کننده در عملیات سابر علیه تروریسم، را از کشور اخراج کرد.
پس از خروج از جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا، به همراه نیجر و مالی، «ائتلاف کشورهای ساحل» را بنیان نهاد که شامل بندهای متعددی برای مشارکت در توسعه و دفاع متقابل است. در یک فاصله گرفتن آشکار از غرب، روابط خود را با روسیه در زمینه‌های اقتصادی و امنیتی، از جمله توافق برای ساخت یک نیروگاه هسته‌ای در کشور، و با چین، کشوری که سرمایه‌گذاری‌های متعددی را در خاک بورکینافاسو پیش می‌برد، تقویت کرده است.
اگرچه برخی از این دستاوردها ممکن است تا حدی بزرگنمایی شده باشند، اما واقعیت این است که در بورکینافاسو یک تحول عمیق اقتصادی، سیاسی و اجتماعی با گام‌های ملموسی که منجر به بهبود کیفیت زندگی مردم و توزیع عادلانه‌تر ثروت ملی می‌شود، در حال پیشرفت است. بی‌گمان، چالش‌های چنین برنامه‌ای بسیار عظیم است.
در ۱۳ فروردین ۱۴۰۴ (۳ آوریل ۲۰۲۵)، در جلسه استماع نیروهای مسلح سنا، ژنرال مایکل لنگلی، فرمانده آفریقام، رژیم بورکینافاسو را متهم کرد که توسط چین تطمیع شده و از «ذخایر طلای خود برای محافظت از رژیم حکومت نظامی» استفاده می‌کند، که می‌تواند راه را برای اقدامات آتی واشنگتن علیه دولت بورکینافاسو هموار سازد.
خطر فوری‌تر در حال حاضر، همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره شد، ناشی از افزایش چشمگیر فعالیت گروه‌های جهادی در کشور است.
همانند بسیاری از تحولات انقلابی دیگر در گذشته، آنچه در بورکینافاسو رخ می‌دهد، زیر سایه سکوت و تهمت قدرت‌های بزرگ غربی قرار گرفته است، که بی‌شک آماده‌اند همان راه حلی را که در زمان خود برای سانکارا به کار بردند، برای ابراهیم ترائوره نیز به کار گیرند. شکستن این پرده سکوت، یک وظیفه ابتدایی همبستگی برای همه انقلابیون است. بیایید از سخن گفتن درباره بورکینافاسو و وظیفه سترگ تحولی که مردم آن آغاز کرده‌اند، دست نکشیم.
در دورانی که سرمایه‌داری می‌کوشد انقلاب‌ها را به عنوان پدیده‌های از مد افتاده گذشته جلوه دهد، فرآیندهایی مانند این، تداوم اهمیت وظیفه انقلابی را به ما یادآور می‌شوند. بیش از یک قرن بعد، زنجیره امپریالیستی همچنان از ضعیف‌ترین حلقه‌های خود در حال گسستن است.