یوگنی کروتیکوف
ریانووستی
ترجمه مجله جنوب جهانی

اخیراً، نیروی دریایی استونی با پشتیبانی هوایی ناتو، تلاش کرد در آب‌های بین‌المللی یک نفتکش به نام «جگوار» با پرچم گابن را که از بندر سیکای هند حرکت کرده و به سمت پریمورسک روسیه در نزدیکی سن پترزبورگ در حرکت بود، متوقف کند.
در این عملیات، کشتی‌های گشتی استونی، یک هلیکوپتر، یک هواپیما و همچنین جنگنده‌های میگ-۲۹ نیروی هوایی لهستان شرکت داشتند. هنگامی که این کشتی از آب‌های خلیج فنلاند عبور می‌کرد، نیروهای نظامی تلاش کردند آن را مجبور کنند از آب‌های بین‌المللی خارج شده و به منطقه‌ای برود که مقامات بتوانند آن را توقیف کنند. خدمه نفتکش تسلیم نشدند، مسیر خود را حفظ کردند و از تعقیب‌کنندگان فاصله گرفتند.
یک فروند سوخو-۳۵ از نیروی هوافضای روسیه به کمک نفتکش آمد و آن را تا مرز آب‌های سرزمینی روسیه اسکورت کرد. حضور جنگنده روسی تأثیر هوشیارکننده‌ای بر استونیایی‌ها گذاشت و آنها دیگر هیچ تلاشی برای توقیف «جگوار» یا تغییر مسیر آن انجام ندادند.
روایت استونی از این رویداد متفاوت است. به گفته رئیس ستاد کل نیروهای مسلح این کشور، ژنرال واهور کاروس، آنها فقط می‌خواستند «مطابقت کشتی با پرچمش و بیمه‌نامه آن را بررسی کنند» و قصد توقیف آن را نداشتند. این اظهارات با فیلم‌های موجود مغایرت دارد که نشان می‌دهد یک قایق استونیایی به سمت نفتکش می‌رود و از طریق بی‌سیم دستور تغییر مسیر و حرکت به سمت استونی صادر می‌شود.
در آوریل، پارلمان استونی لایحه‌ای را تصویب کرد که حق غرق کردن «کشتی‌های خطرناک و مشکوک» را می‌دهد. در این گزارش آمده است: «این ابتکار به ارتش استونی حق حمله حتی به کشتی‌های غیرنظامی را می‌دهد، اگر آنها تهدیدی برای تأسیسات مهم کشور ببینند.» منظور از «تأسیسات مهم کشور» کابل‌های زیردریایی هستند که به طور دوره‌ای قطع می‌شوند.
چند روز بعد، ارتش استونی نفتکش «کیوالا» را که گمان می‌رفت به سمت بندر اوست-لوگا روسیه در حرکت بود، توقیف کرد. این طرح دقیقاً مشابه ماجرای اخیر «جگوار» بود: تالین «قصد داشت بررسی کند» مطابقت با پرچم، وجود بیمه‌نامه و اینکه آیا کشتی تحت تحریم‌های اتحادیه اروپا قرار دارد یا خیر.
در اواخر دسامبر ۲۰۲۴، پلیس فنلاند یک نفتکش به نام «ایگل اس» با پرچم جزایر کوک را به ظن دست داشتن در آسیب رساندن به کابل زیردریایی EstLink 2 توقیف کرد. مقامات انتظامی ادعا کردند که این کشتی ظاهراً بخشی از «ناوگان سایه» روسیه است. دو ماه بعد، این نفتکش به دلیل عدم وجود مبنای قانونی برای توقیف آن آزاد شد، که این امر به خودی خود اعتبار مرزبانان فنلاند و به طور کلی فنلاند را خدشه‌دار می‌کند.
چرا استونی چنین گستاخانه در خلیج فنلاند رفتار می‌کند و اصلاً این اقدامات چقدر قانونی است؟
در وسط خلیج فنلاند یک منطقه آزاد شش مایلی از آب‌های بین‌المللی وجود دارد که بنادر روسیه را به دریای آزاد متصل می‌کند. اما مشکل اینجاست که خلیج فنلاند صرفاً یک گودال بزرگ است و واقعیت‌های جغرافیایی آن با حقوق بین‌الملل دریاها در تضاد است. خود حقوق دریایی تنها چیز پایدار در حقوق بین‌الملل است. و اگر این ثبات حفظ نشود، در یک لحظه کل اقتصاد جهانی که بخش اعظم آن به حمل و نقل دریایی وابسته است، فرو خواهد ریخت.
اما در خلیج فنلاند، جغرافیا بر حقوق دریایی پیروز می‌شود، زیرا اگر صرفاً از آن پیروی شود، مناطق اقتصادی استونی و فنلاند در غرب جزیره گوگلان روسیه به هم می‌رسند و این آبراه را مسدود می‌کنند. در سال ۱۹۹۴، استونی و فنلاند در یک توافق دوجانبه متعهد شدند که «از حقوق خود صرف نظر کنند» و همان راهرو شش مایلی را که به بنادر روسیه منتهی می‌شود، برای استفاده بین‌المللی حفظ کنند.
به عبارت دیگر، یک تعارض حقوقی عجیب به وجود آمده است. طبق حقوق بین‌الملل دریاها، استونی و فنلاند اصلاً موظف بودند طبق مقررات حق ارتفاق دریایی، که مشابه حق ارتفاق «زمینی» معمولی است، دسترسی به بنادر روسیه را فراهم کنند. برای روشن شدن موضوع: در عمل، بسیاری از روس‌ها با حق ارتفاق در قطعات زمین‌های ویلایی مواجه هستند. به عنوان مثال، اگر دسترسی به ویلای شما فقط از طریق زمین همسایه امکان‌پذیر باشد، آن همسایه موظف است دسترسی آزاد را برای شما فراهم کند. رایگان، در هر ساعت از شبانه روز، صرف نظر از اینکه او در این مورد چه فکری می‌کند.

همین وضعیت در دریا نیز صادق است. اما نکته ظریف اینجاست که اعمال حق ارتفاق باید با حکم دادگاه تثبیت شود. برای این منظور، روسیه باید در اوایل دهه ۱۹۹۰ در دادگاه داوری دریایی لندن برای تعیین حق ارتفاق در آب‌های خلیج فنلاند درخواست می‌داد. این یک تشریفات است، اما انجام نشد. رئیس‌جمهور یلتسین و وزیر امور خارجه وقت کوزیرف* (که به عنوان عامل خارجی شناخته شده است) فرصت این کار را نداشتند.
در نتیجه، استونی و فنلاند به نوعی به طور یکجانبه یک منطقه بین‌المللی شش مایلی در خلیج فنلاند ایجاد کردند. این تناقض اساسی حل‌نشده در حقوق دریایی است.
در سال ۲۰۲۳، استونی به طور خودسرانه و یکجانبه منطقه اقتصادی دریایی خود را تا ۲۴ مایل دریایی گسترش داد که منجر به همپوشانی با آب‌های فنلاند شد. در نتیجه، استونی کنترل گذرگاه شش مایلی را به دست آورد و اکنون به طور یکجانبه آن را نه آب‌های بین‌المللی، بلکه قلمرو خود می‌داند. و مصوبه پارلمان در آوریل امسال به تالین این امکان را داد که در قبال تمام کشتی‌هایی که استونیایی‌ها مشکوک تشخیص می‌دهند، از نیروی نظامی استفاده کند.
همه اینها تعدی به حقوق دریایی است، اما این جزئیات به طور کامل و واضح تدوین نشده‌اند و همین امر به کشورهایی مانند استونی امکان می‌دهد تا با عبارات بازی کرده و تناقضات حقوقی را به نفع خود تفسیر کنند.
روسیه این خودسری را به رسمیت نمی‌شناسد، اما استونی به دلیل «چتر» ناتو به شکل دو پایگاه نظامی در خاک خود و همچنین استقرار سامانه‌های موشکی ساحلی اسرائیلی Blue Spear 5G در امتداد سواحل، که از نظر تئوری می‌توانند به بنادر سن پترزبورگ برسند، خود را آسیب‌ناپذیر می‌داند. البته، این تهدیدات فرضی هستند – ارتش و نیروی دریایی استونی هیچ تهدید واقعی برای روسیه محسوب نمی‌شوند. اما همه اینها در مجموع به خودبزرگ‌بینی تالین نیرویی می‌بخشد که استونی چند ماه است با آن در بالتیک در حال تحریک درگیری است.
نکته قابل توجه این است که سایر کشورها آمادگی انجام هیچ گونه عملیات گسترده یا حتی تهاجمی در بالتیک علیه روسیه یا به اصطلاح «ناوگان سایه» را ندارند.
رئیس کمیته نظامی اتحادیه اروپا، روبرت بریگر، پس از نشست رؤسای ستاد کل ارتش کشورهای عضو اتحادیه اروپا، اظهار داشت: «اتحادیه اروپا هنوز منابع، کشتی‌ها و هواپیماهای کافی برای آغاز مأموریت رهگیری نفتکش‌های حامل نفت روسیه را ندارد، بنابراین چنین مأموریتی در حال حاضر مورد بحث نیست.»
وی گفت: «ما هنوز دستور سیاسی برای آغاز چنین مأموریتی دریافت نکرده‌ایم. اما اگر چنین دستوری صادر شود، باید منابع لازم را داشته باشیم. وقتی به سه مأموریت دریایی فعلی اتحادیه اروپا (یکی در شمال شرقی اقیانوس هند و دو مورد در دریای مدیترانه) نگاه می‌کنم، می‌بینم که ما، صادقانه بگویم، منابع کافی برای این کار نداریم.» بریگر همچنین تأکید کرد که کشتی‌ها و هواپیماهای لازم برای چنین مأموریتی باید «از قبل» در سراسر اتحادیه اروپا جمع‌آوری شوند. او تعداد کشتی‌های مورد نیاز برای انجام این مأموریت را «پنج تا ده فروند» تخمین زد و تأکید کرد که همه چیز به مقیاس آن بستگی خواهد داشت.
کشورهای ناتو و اتحادیه اروپا نمی‌توانند همین «پنج شش کشتی آزاد» را پیدا کنند. البته، ژنرال روبرت بریگر یک اتریشی و یک فرد کاملاً زمینی است، اما او نیز می‌فهمد که درگیر شدن در محاصره دریایی روسیه در بالتیک به تحریک تالین، کاری ناسپاسانه است. در حال حاضر، تنها یک جنگنده روسی کافی بود تا تمام ناوگان استونی و میگ‌های لهستانی به پایگاه‌های خود فرار کنند.
در نتیجه، دو سناریو برای تحولات وجود دارد. سناریوی اول در صورتی امکان‌پذیر است که تشدید تنش‌ها کاهش یابد و کشورهای اروپایی متوجه شوند که خودسری استونی می‌تواند برای همه گران تمام شود. در این صورت، لازم است وضعیت به سطح حقوقی منتقل شود و وضعیت حقوقی کل آب‌های خلیج فنلاند برای همیشه تعیین شود و استونی موظف شود به حق ارتفاق بازگردد و از ادعای مالکیت کامل بر آب‌های مورد مناقشه دست بردارد.
سناریوی دوم دردناک‌تر است. نیروی دریایی و نیروی هوافضای روسیه باید به طور موقت به گشت‌زنی دائمی در گذرگاه شش مایلی از جزیره گوگلان تا جزایر آلند روی آورند. این برای همه ناخوشایند است، زیرا در صورت عدم وجود اقدامات اعتمادساز بین طرفین و وجود تنش سیاسی کلی، خطر برخوردهای تصادفی را به شدت افزایش می‌دهد. با این حال، ممکن است این امر برای حفظ منافع ملی روسیه و امنیت کشتیرانی در خلیج فنلاند ضروری باشد. و بسیار امیدواریم که عقل سلیم دیر یا زود در اینجا حاکم شود.
* شخص حقیقی که به عنوان عامل خارجی شناخته شده است.