رن ژائویوئه
ترجمه مجله جنوب جهانی
به گزارش بخش بینالملل خبرگزاری تسنیم، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز ۲۷ اردیبهشت (۱۶ مه) هنگام ترک امارات متحده عربی با هواپیمای اختصاصی خود، ایر فورس وان، به خبرنگاران گفت که ایران باید به سرعت در مورد برنامه هستهای پیشنهادی آمریکا اقدام کند، در غیر این صورت «اتفاقات بدی رخ خواهد داد.»
به گزارش خبرگزاری رویترز در ۲۸ اردیبهشت (۱۷ مه)، ترامپ در جریان سفر خود به خاورمیانه در این هفته مدعی شده بود که «خواهان صلح در منطقه است»، در حالی که آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در همان روز به شدت ترامپ را به «دروغگویی» متهم کرد. آیتالله خامنهای معتقد است که برعکس، آمریکا از قدرت خود برای تأمین «ده تن بمب برای رژیم صهیونیستی (اسرائیل) استفاده کرده تا بر سر کودکان غزه فرود آید.»
آیتالله خامنهای اظهار داشت که سخنان ترامپ «اصلاً ارزش پاسخگویی ندارد» و افزود که این سخنان «مایه شرمساری گوینده آن و ملت آمریکا است.» وی در مراسمی که در یک مرکز مذهبی در تهران برگزار شد، گفت: «بدون شک، ریشه فساد، جنگ و درگیری در منطقه، رژیم صهیونیستی است – یک غده سرطانی خطرناک و مرگبار که باید ریشهکن شود و از بین برود.»
بر اساس این گزارش، پیش از این در روز ۲۸ اردیبهشت (۱۷ مه)، پزشکیان رئیسجمهور ایران نیز با انتقاد از ترامپ گفت که او از یک سو از صلح سخن میگوید و از سوی دیگر تهدید میکند. وی در مراسمی دریایی در تهران گفت: «ما باید کدام یک را باور کنیم؟ از یک طرف، او از صلح سخن میگوید و از طرف دیگر، تهدید به استفاده از پیشرفتهترین ابزارهای کشتار جمعی میکند.»
پزشکیان همچنین تصریح کرد که ایران به مذاکرات هستهای با آمریکا ادامه خواهد داد، اما از تهدیدها نمیهراسد. وی اظهار داشت: «ما به دنبال جنگ نیستیم و از حقوق مشروع خود دست نخواهیم کشید.»
در ۲۷ اردیبهشت (۱۶ مه)، ترامپ همچنین در هواپیمای ایر فورس وان مدعی شد که ایران پیشنهاداتی در مورد توافق هستهای از طرف آمریکا دریافت کرده است. در واکنش به این ادعا، عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که تهران هیچگونه پیشنهاد مشابهی دریافت نکرده است. وی تأکید کرد: «ایران هرگز از حق مسلم خود برای استفاده صلحآمیز از غنیسازی اورانیوم دست نخواهد کشید.»
از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید در دی ماه سال جاری، او سیاست «فشار حداکثری» دوران ریاست جمهوری نخست خود علیه ایران را از سر گرفته و استقرار نیروهای نظامی خود در منطقه خاورمیانه را افزایش داده است. او همچنین بارها ایران را تهدید کرده است که اگر توافق دیپلماتیک حاصل نشود، آمریکا اقداماتی نظیر «بمباران بیسابقه» را انجام خواهد داد.
ایالات متحده و ایران در ۲۳ فروردین (۱۲ آوریل) اولین دور مذاکرات غیرمستقیم خود را در مسقط، پایتخت عمان برگزار کردند. این نخستین مذاکرات رسمی بین دو طرف از زمان خروج یکجانبه آمریکا از توافق هستهای ایران در سال ۱۳۹۷ (۲۰۱۸) بود. پس از آن، دو طرف در ۳۰ فروردین (۱۹ آوریل) دومین دور مذاکرات غیرمستقیم خود را در رم، پایتخت ایتالیا، و در ۶ اردیبهشت (۲۶ آوریل) سومین دور مذاکرات را در مسقط برگزار کردند.
در حال حاضر، چهارمین دور مذاکرات بین ایران و آمریکا در حال برگزاری است. پیش از این، استیو ویتکوف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، در مورد چهارمین دور مذاکرات در مسقط، پایتخت عمان، گفت که این مذاکرات «امیدوارکننده» بوده است.
با این حال، به گزارش شبکه خبری سیانان در ۲۰ اردیبهشت (۱۰ مه)، یک مقام ایرانی اظهار داشت که ایران معتقد است آمریکا در مذاکرات غیرمستقیم هستهای «صادقانه» عمل نمیکند و در تلاش برای انجام «بازیهای سیاسی و رسانهای» است. طرف ایرانی مشکوک است که این مذاکرات احتمالاً از ابتدا به عنوان «تلهای برای تشدید تنشها» طراحی شده و برای شکست مذاکرات آماده میشود.
این مقام ایرانی به سیانان گفت که آمریکا «اساساً آمادگی انجام مذاکرات فنی و سیاسی معنادار را ندارد» و در طول مذاکرات تنها «پاسخهای کوتاه و کلی» به مسائل داده، پیشنهادات اصلی را نادیده گرفته و «به طور مداوم مواضع خود را تغییر میدهد.» رویکرد آمریکا باعث شده تا ایران به این نتیجه برسد که مذاکرات ممکن است به نتایج مورد انتظار در زمینه رفع تحریمها و منافع اقتصادی نرسد.
عراقچی، وزیر امور خارجه ایران نیز در ۱۹ اردیبهشت (۹ مه) در مصاحبهای با رسانهها اظهار داشت که ایران «پیامهای متناقضی» از آمریکا دریافت کرده و مقامات مختلف دیدگاههای متفاوتی را بیان کردهاند. وی گفت: «برخی معتقدند که این به دلیل روی کار آمدن دولت جدید آمریکا است که هنوز موضع خود را به طور کامل مشخص نکرده است. برخی دیگر معتقدند که این ممکن است تاکتیک مذاکراتی آمریکا باشد.» اما او تأکید کرد که ایران همچنان با قاطعیت در مسیر مذاکرات گام برخواهد داشت.
به گزارش شبکه انبیسی نیوز در ۲۴ اردیبهشت (۱۴ مه)، علی شمخانی، مشاور ارشد آیتالله خامنهای، رهبر عالی ایران، در مصاحبهای اظهار داشت که ایران آماده امضای یک توافق هستهای مشروط با دولت ترامپ در ازای لغو تحریمهای اقتصادی است. شمخانی مشاور عالی سیاسی، نظامی و هستهای آیتالله خامنهای و یکی از بالاترین مقامات ایرانی است که به طور علنی درباره پیشرفت مذاکرات صحبت کرده است.
وی گفت که ایران متعهد خواهد شد که هرگز سلاح هستهای تولید نکند، ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را که میتواند برای ساخت سلاح مورد استفاده قرار گیرد، نابود کند، موافقت کند که تنها اورانیوم را تا سطح غنای پایین مورد نیاز برای مصارف غیرنظامی غنیسازی کند و به بازرسان بینالمللی هستهای اجازه نظارت بر این روند را بدهد، در ازای لغو فوری تمام تحریمهای اقتصادی علیه ایران. هنگامی که از شمخانی پرسیده شد که آیا ایران در صورت برآورده شدن این شرایط، حاضر به امضای فوری چنین توافقی است، او پاسخ مثبت داد: «بله.»
این گزارش حاکی است که سخنان شمخانی به نظر میرسد واضحترین اظهارات علنی از سوی حلقه نزدیک رهبر عالی ایران در مورد انتظارات ایران و تمایل آن برای دستیابی به توافق باشد. رهبر عالی ایران در مورد تمام مسائل امنیت ملی حرف آخر را میزند. شمخانی همچنین گفت که اگر آمریکا در گفتار و عمل خود صادق باشد، بهبود روابط همچنان امکانپذیر است و «این ممکن است در آینده نزدیک وضعیت بهتری را به همراه داشته باشد.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 