اسرائیل و تنشهای هستهای با ایران: آمریکا ظاهرا حمایت نمیکند
واشنگتن، دی.سی. – طبق گزارش CNN در تاریخ ۲۰ مه، مقامات آمریکایی از اطلاعات جدیدی خبر دادهاند که نشان میدهد اسرائیل در حال آمادهسازی برای حمله به تأسیسات هستهای ایران است. این خبر در حالی منتشر میشود که آمریکا و ایران چندین دور مذاکرات غیرمستقیم برای احیای توافق هستهای داشتهاند.
برخی معتقدند هدف اسرائیل از این اقدام، بر هم زدن مذاکرات آمریکا و ایران است، در حالی که تحلیلگران دیگر آن را تلاشی از سوی اسرائیل برای اعمال فشار بر ایران میدانند. مقامات آمریکایی هشدار دادهاند که هرگونه حمله از سوی اسرائیل به منزله «انحراف آشکار» از سیاست دولت ترامپ خواهد بود.
شواهد و گمانهزنیها
به گفته دو منبع آگاه، آمریکا شاهد جابجایی مهمات هوایی توسط ارتش اسرائیل و انجام یک رزمایش هوایی بوده است. علاوه بر این، اظهارات علنی و خصوصی مقامات ارشد اسرائیلی و همچنین مکالمات شنود شده از سوی اسرائیل، حاکی از برنامهریزی برای حمله احتمالی است.
در داخل دولت آمریکا، در مورد اینکه آیا اسرائیل واقعاً به تأسیسات هستهای ایران حمله خواهد کرد، اختلاف نظر وجود دارد. CNN بر این باور است که این موضوع به دیدگاه اسرائیل نسبت به مذاکرات هستهای آمریکا و ایران بستگی دارد. یک منبع آگاه اطلاعاتی آمریکا میگوید: «اگر توافق ترامپ با ایران نتواند به طور کامل منابع اورانیوم ایران را از بین ببرد، احتمال حمله بیشتر خواهد بود.»
در همین راستا، یک منبع اسرائیلی به CNN گفته است که اگر آمریکا و ایران به «توافقی بد» برسند که مورد قبول اسرائیل نباشد، این کشور آماده است تا به تنهایی اقدام نظامی کند. یک منبع آگاه اطلاعاتی آمریکا نیز معتقد است که اگر اسرائیل به این نتیجه برسد که ترامپ آماده پذیرش «توافقی بد» است، احتمالاً برای شکستن توافق، دست به حمله خواهد زد. او افزود: «چه علنی و چه خصوصی… اسرائیلیها همواره این پیام را به ما رساندهاند.»
تحلیلهای متفاوت و مواضع آمریکا
با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند که اسرائیل بعید است با حمله به ایران، خطر از دست دادن حمایت ترامپ را به جان بخرد. جاناتان پانیکوف، مدیر طرح امنیت خاورمیانه اسکاتکرافت در شورای آتلانتیک و از مقامات ارشد اطلاعاتی سابق آمریکا، میگوید که او باور ندارد نتانیاهو حاضر باشد بدون حداقل رضایت آمریکا، ریسک از بین رفتن کامل روابط با آمریکا را برای «اقدام نظامی» علیه تأسیسات هستهای ایران بپذیرد.
CNN گمانهزنی میکند که نشانههای فوق ممکن است صرفاً تلاشی از سوی اسرائیل برای اعمال فشار بر ایران باشد تا این کشور از بخشهای کلیدی برنامه هستهای خود دست بکشد.
رسانههای آمریکایی پیش از این نیز به نقل از اطلاعات آمریکا گزارش داده بودند که اسرائیل در سال جاری در حال بررسی یک حمله بزرگ به تأسیسات هستهای ایران است. به گفته مقامات آمریکایی، این به دلیل «فرصتی» است که اسرائیل اخیراً در مورد ایران میبیند و معتقد است که این آخرین پنجره برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است.
سال گذشته، اسرائیل به طور متوالی رهبران حزبالله لبنان و حماس، از متحدان مهم ایران در «محور مقاومت» در برابر اسرائیل، را ترور کرد. پس از حملات گسترده هوایی ایران به اسرائیل، اسرائیل نیز به ادعای خود «بزرگترین حمله تاریخ خود به خاک ایران» را انجام داد. ارتش اسرائیل اعلام کرد که در این عملیات چندین هدف نظامی در داخل ایران، از جمله سامانههای پدافند هوایی، پایگاههای موشکی و پهپادی، و تأسیسات تولید سلاح را هدف قرار داده است.
یک مقام آمریکایی گفت: «موضع اسرائیل همواره این بوده است که عملیات نظامی تنها گزینه برای توقف برنامه هستهای نظامی ایران است.» در آن زمان، ایران اعلام کرد که «خسارات ناشی از عملیات اسرائیل محدود بوده است.»
نگرانیها و مذاکرات جاری
گفته میشود آمریکا در حال حاضر جمعآوری اطلاعات خود را افزایش داده است تا در صورت تصمیم اسرائیل برای حمله، آماده باشد. گزارشها حاکی از آن است که ارزیابی آمریکا این است که بدون کمک این کشور، از جمله تأمین سوختگیری هوایی و بمبهای لازم برای نفوذ به تأسیسات زیرزمینی عمیق، اسرائیل توانایی از بین بردن برنامه هستهای ایران را ندارد.
چندین رسانه آمریکایی پیشتر فاش کرده بودند که ترامپ در اواسط ماه مارس نامهای به رهبر ایران، خامنهای، ارسال کرده و ضربالاجلی برای مذاکرات هستهای تعیین کرده بود. او تهدید کرده بود که اگر ظرف ۶۰ روز توافقی حاصل نشود، ایران با حمله نظامی روبرو خواهد شد. طبق محاسبات CNN، اکنون بیش از ۶۰ روز از ارسال این نامه گذشته است، اما مذاکرات آمریکا و ایران هنوز هیچ پیشرفت اساسی را به طور علنی نشان نداده است.
با این حال، یک منبع آگاه در دولت ترامپ اظهار داشت که بعید است آمریکا در حال حاضر به اسرائیل برای حمله به تأسیسات هستهای ایران کمک کند، مگر اینکه ایران «اقدام تحریکآمیز مهمی» انجام دهد.
از ۱۲ آوریل تاکنون، آمریکا و ایران چهار دور مذاکرات غیرمستقیم برگزار کردهاند. یک مقام ایرانی در ۱۹ مه اعلام کرد که دور پنجم مذاکرات ممکن است آخر این هفته در رم ایتالیا برگزار شود.
گزارش شده است که بزرگترین اختلاف در مذاکرات هستهای آمریکا و ایران، تغییر آشکار در خواستههای آمریکا در مورد برنامه هستهای ایران است. در ابتدا، آمریکا اعلام کرده بود که ایران میتواند پروژه غنیسازی اورانیوم و تأسیسات هستهای غیرنظامی را حفظ کند، به شرطی که سلاح هستهای توسعه ندهد؛ اما اخیراً موضع خود را ناگهان سختتر کرده و از ایران خواسته است تا تمام سانتریفیوژها را به طور کامل از بین ببرد و در آینده برای انرژی هستهای غیرنظامی به طور کامل به اورانیوم غنیشده وارداتی وابسته باشد. در مقابل، ایران بر حق حاکمیت خود برای تولید اورانیوم غنیشده داخلی تأکید دارد.
موضع ایران و آخرین تحولات
در ۱۴ مه، شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و مسئول پرونده هستهای ایران، در مصاحبه با NBC گفت که ایران آماده است تا متعهد شود هرگز سلاح هستهای تولید نکند، ذخایر اورانیوم با غنای بالا را از بین ببرد، و تنها تا سطوح پایین مورد نیاز برای مصارف غیرنظامی اورانیوم غنیسازی کند، به شرطی که آمریکا «فوری» «تمام تحریمهای اقتصادی» علیه ایران را بردارد. در ۱۵ مه، ترامپ در یک نشست تجاری در قطر گفت که آمریکا و ایران به «نوعی» توافق «نزدیک» شدهاند و در آستانه دستیابی به توافق هستهای هستند.
اما در ۱۸ مه، ویتکف، نماینده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، بار دیگر به رسانههای آمریکایی تأکید کرد که هرگونه توافق بین آمریکا و ایران باید شامل «توقف فعالیتهای غنیسازی اورانیوم ایران» باشد. او گفت که آمریکا به ایران اجازه هیچ گونه فعالیت غنیسازی اورانیوم، «حتی تولید اورانیوم غنیشده با خلوص ۱%» را نخواهد داد. عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در همان روز پاسخ داد که اظهارات وایتکاف «کاملاً از واقعیت مذاکرات به دور است.» خامنهای نیز در ۲۰ مه به نمایندگان آمریکایی شرکتکننده در مذاکرات غیرمستقیم هشدار داد که در سخنان خود دقت کنند و خواستههای «پوچ» مطرح نکنند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 