ادعاهای جدید آژانس بینالمللی انرژی اتمی در مورد برنامه هستهای ایران: تسریع غنیسازی و افزایش ذخایر اورانیوم
تهران – در حالی که مقامات ایران بارها بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود تأکید کردهاند، خبرگزاریهای بینالمللی با استناد به آنچه گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی اتمی میخوانند، ادعاهای جدیدی را در خصوص فعالیتهای هستهای ایران مطرح کردهاند. این ادعاها، بار دیگر پرونده همکاری ایران با آژانس و ادعاهای مربوط به سایتهای اعلامنشده را به صدر اخبار بازگردانده است.
ادعای تسریع غنیسازی ۶۰ درصد و افزایش ذخایر اورانیوم
خبرگزاری فرانسه، با ادعای اطلاع از گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی اتمی، مدعی شده که ایران تولید اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی خود را تسریع کرده و سطح همکاری ایران با آژانس متناسب با این موضوع نیست.
همزمان، خبرگزاری رویترز نیز در گزارشی ادعا کرده که طبق گزارش آژانس، ذخایر اورانیوم غنیشده ایران از زمان آخرین گزارش (اسفند ۱۴۰۳) با افزایش ۹۵۳.۲ کیلوگرمی، به ۹۲۴۷.۶ کیلوگرم رسیده است. رویترز همچنین مدعی شده است که تا تاریخ ۱۷ مه، ایران ۴۰۸.۶ کیلوگرم اورانیوم با غنای تا ۶۰ درصد ذخیره کرده که این رقم نسبت به گزارش قبلی آژانس در فوریه، ۱۳۳.۸ کیلوگرم افزایش نشان میدهد.
درخواست رافائل گروسی و ادعای عدم همکاری در سه سایت
طبق این گزارشهای ادعایی، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، درخواست فوری خود را از ایران برای همکاری کامل و مؤثر با آژانس تکرار کرده است. رویترز همچنین ادعا میکند که ایران از وجود مواد هستهای و فعالیتهای مرتبط در سه سایت (تورقوزآباد، ورامین و مریوان) به آژانس گزارشی نداده است.
پاسخ ایران: برنامه صلحآمیز و بازرسیهای گسترده
این ادعاها در حالی مطرح میشود که مقامات ایرانی به دفعات بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود تأکید کردهاند. ایران با بیشترین میزان بازدید و نظارت از سوی آژانس بینالمللی انرژی اتمی روبرو است. پیشتر، محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، در خصوص بازرسیهای آژانس اظهار داشته بود که ۱۲۰ بازرس تأیید شده برای مسائل هستهای کشور وجود دارد که برخی در ایران مستقر بوده و برخی در رفت و آمد هستند و بر حسب موضوع و برنامه توافقی به صورت منظم یا سرزده از تأسیسات هستهای کشور بازدید میکنند.
سابقه ادعاهای آژانس و پاسخهای ایران
در سال ۱۳۹۸، آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر اساس آنچه «اسناد مجهولالهویه و نامعتبر» منتشر شده توسط رژیم اسرائیل خوانده شد، ادعایی را علیه ۴ مکان (ورامین، تورقوزآباد، آباده یا مریوان و آزمایشگاه جابر بن حیان) مطرح کرد و مدعی شد که ایران در این مناطق، غنیسازی یا اعمال خارج از پادمان انجام داده است.
حل و فصل برخی از ابهامات
طی مذاکرات و رایزنیهای انجام شده، پرونده مربوط به آزمایشگاه جابر بن حیان در پاییز ۱۴۰۰ برطرف شد و مشخص شد که یکی از دوربینهای این آزمایشگاه به دلیل خرابکاری هستهای از مدار خارج شده بود. همچنین پس از سفر گروسی در اسفند ماه ۱۴۰۱ به تهران و مذاکرات انجام شده، پرونده مربوط به آباده نیز بسته شد. در گزارش مدیرکل به شورای حکام در خرداد ۱۴۰۲ آمده است که بازرسان تحقیقات خود را در مورد آثار اورانیوم در مریوان، در نزدیکی شهر آباده، بسته اند.
ادعاهای باقیمانده و توضیح ایران
در آخرین گزارش آژانس به شورای حکام در اسفند ماه ۱۴۰۲، دو مکان ادعایی ورامین و تورقوزآباد همچنان باقی مانده است. گروسی در این گزارش مدعی شد که «ایران توضیحات فنی معتبری برای وجود ذرات اورانیوم با منشأ انسانی در ورامین و تورقوزآباد به آژانس ارائه نکرده و آژانس را از مکان یا مکانهای فعلی مواد هستهای یا تجهیزات آلوده مطلع نکرده است.»
ایران در پاسخ به این ادعاها، بارها صراحتاً بیان کرده که هیچ مکانی که باید تحت موافقتنامه پادمان جامع (CSA) اعلام شود، وجود ندارد. این توضیحات از طریق یادداشتهای توضیحی مختلفی به آژانس ارسال شده است.
توضیحات ایران در خصوص ورامین
ایران در یادداشت توضیحی خود در اسفند ماه سال گذشته در خصوص «ورامین» تأکید کرده که هیچ مکان اعلامنشدهای که اعلام آن طبق موافقتنامه پادمان جامع (CSA) الزامی باشد، وجود نداشته است. در این یادداشت آمده است: «ادعای وجود «کارخانه در مقیاس آزمایشی اعلام نشده که بین سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۳ مورد استفاده قرار میگرفته است» فاقد اطلاعات موثق و اسناد معتبر تأیید شده، بلکه مبتنی بر اسناد جعلی و غلط ارائه شده توسط یک نهاد معلومالحال است. ارجاع آژانس صرفاً به تصاویر ماهوارهای بیکیفیت برای ارزیابی اینکه «… کانتینرهای خارج شده از ورامین در نهایت به تورقوزآباد منتقل شدند…» کافی و صحیح نیست، زیرا هزاران کانتینر مشابه در سراسر کشور در حال حرکت هستند. ادعای جابجایی یک کانتینر از مکانی به مکان دیگر، نمیتواند تنها با تصاویر ماهوارهای کم کیفیت طرح و پیگیری شود.»
توضیحات ایران در خصوص تورقوزآباد
در خصوص تورقوزآباد نیز، ایران با بیان اینکه هیچ سند معتبری تاکنون ارائه نشده است، در یادداشت توضیحی خود تصریح کرد: «ارزیابی آژانس براساس اطلاعات و شواهد معتبر نیست. تورقوز آباد در واقع یک مکان صنعتی است که شامل انواع انبارها و اماکن نگهداری مواد شوینده، مواد شیمیایی، مواد غذایی، پارچه و منسوجات، لاستیک و قطعات خودرو، لوله و اتصالات و برخی ضایعات صنعتی است. این مکان در چنین منطقهای مناسب برای انبار مواد هستهای نیست. در مورد فرض نادرست آژانس مبنی بر بیرون بردن کانتینرها به شکل دست نخورده از این مکان نیز اطلاعاتی که اثبات میکند فرض آژانس صحیح نیست قبلاً به آژانس ارائه شده است.»
ایران معتقد است که با وجود ارائه توضیحات فنی در گزارشات مختلف به آژانس، رویه سیاسی در این نهاد بینالمللی و تحت تأثیر قرار گرفتن توسط رژیم صهیونیستی تاکنون باعث شده که با وجود اینکه هیچ سند معتبری مبنی بر تخلف ایران در طی این سالها وجود ندارد، این موارد ادعایی توسط آژانس بسته نشود.
دیدار اخیر گروسی و اسلامی: تأکید بر بیطرفی آژانس
در ۲۸ فروردین ماه سال جاری، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در سفری به تهران با محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران و سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران دیدار و رایزنی کرد.
اسلامی پس از این دیدار اظهار داشت: «انتظار همیشگی ما این بوده و هست که آژانس بینالمللی انرژی اتمی بیطرفی خود را حفظ کند، گزارشهای آن حرفهای و فنی باشد و از بهکارگیری عباراتی که میتواند مورد سوءاستفاده بدخواهان جمهوری اسلامی و جریانهای رسانهای مخرب قرار گیرد، پرهیز شود.» وی افزود که در این زمینه با آقای گروسی همنظر بودند و ایشان نیز دیدگاه ایران را تأیید کردند. اسلامی همچنین تأکید کرد که در خصوص موضوعات پیشرو و موارد باقیمانده، بیانیه مشترک مارس ۲۰۲۳ مبنا قرار گرفته و با توجه به پیشرفتهای رضایتبخشی که از آن تاریخ تاکنون حاصل شده، نبایستی دستاوردهای ناشی از این بیانیه کماهمیت جلوه داده شود. به گفته وی، در این دیدار، اراده مشترکی شکل گرفت تا پیگیری موضوعات باقیمانده در چارچوب بیانیه انجام شود.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 