قابل توجه منتقدانی که می‌گفتند چرا ایران در زمینه هوا فضا سرمایه‌گذاری می‌کند و ماهواره به فضا می‌فرستد!
کارشناس فناوری اطلاعات کاراسف: ماهواره‌های مجهز به هوش مصنوعی می‌توانند توازن استراتژیک را تغییر دهند.
ترجمه مجله جنوب جهانی

به گزارش خبرگزاری ریانووستی، چین در حال استقرار هزاران ماهواره در مدار نزدیک زمین است که قرار است به یک ابررایانه قدرتمند با هوش مصنوعی متصل شوند. به گفته کارشناسان، پروژه‌های این‌چنینی از نظر فنی بسیار پیچیده هستند، اما در صورت موفقیت، می‌توانند مزایای عظیمی نسبت به رقبا ایجاد کرده و حتی توازن قدرت را در جهان تغییر دهند.
اولین در جهان
استارت‌آپ ADA Space با لحنی غیرمتواضعانه اعلام می‌کند: «فصل جدیدی در عصر جهانی محاسبات فضایی آغاز می‌شود.» در ماه مه، موشک Long March 2D چین با موفقیت «صورت فلکی سه جسم» را به مدار پرتاب کرد – منظومه‌ای از ۱۲ ماهواره که به نام یک رمان علمی تخیلی محبوب نام‌گذاری شده است. به گفته شرکت سازنده، این ماهواره‌ها اولین «گروه محاسباتی فضایی» در جهان هستند.
این ماهواره‌ها مجهز به «قابلیت‌های پیشرفته هوش مصنوعی»، تجهیزات سنجش از دور زمین و ابزارهایی برای رصد فضای دوردست هستند. ارتباط بین آن‌ها از طریق لیزر انجام می‌شود و سرعت انتقال اطلاعات ۱۰۰ گیگابیت بر ثانیه است.
این پروژه در چارچوب برنامه Star Computing اجرا می‌شود که شامل پرتاب ۲۸۰۰ دستگاه است. آن‌ها قرار است به یک ابررایانه با قدرت محاسباتی کلی ۱۰۰۰ پتافلاپس (یا یک کوینتیلیون عملیات) در ثانیه متصل شوند.
ADA Space توضیح می‌دهد: «این منظومه نیاز روزافزون به محاسبات بلادرنگ در فضا را برآورده می‌کند و به کشور ما کمک می‌کند تا در ایجاد زیرساخت محاسباتی فضایی در جهان، جایگاه پیشرویی داشته باشد.»
به گفته توسعه‌دهندگان، ماهواره‌های هوشمند به ستاره‌شناسان کمک می‌کنند تا رویدادهای مختلف (مانند انفجارهای پرتو گاما) را شناسایی و اجرام را در فضای دوردست تعیین کنند. دامنه کاربرد رایانه‌های مداری در اقتصاد ملی بسیار گسترده است: آن‌ها هم در شرایط اضطراری و هم، به عنوان مثال، برای توسعه گردشگری مفید خواهند بود. البته، تمام اهداف و وظایف رسمی اعلام شده این پروژه صرفاً صلح‌آمیز هستند.
سریع و سازگار با محیط زیست
متخصصان توضیح می‌دهند: قرار دادن قدرت محاسباتی در مدار، کارایی دستگاه‌های مداری را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد.
آرگ وارطانیان، کارشناس راهکارهای دیجیتال و هوش مصنوعی و مدیرعامل شرکت دیجیتال WebSiberia، می‌گوید: «دیگر نیازی به انتقال گیگابایت داده‌های خام نیست – تجزیه‌وتحلیل مستقیماً در مدار انجام می‌شود. این گلوگاه‌ها را از بین می‌برد: امروزه به دلیل محدودیت‌های کانال‌های ارتباطی، کمتر از ده درصد اطلاعات جمع‌آوری شده توسط ماهواره‌ها به زمین می‌رسد. اکنون، گزارش‌های تحلیلی آماده ارسال می‌شوند که تأخیرها را به شدت کاهش می‌دهد. به عنوان مثال، یک ماهواره هوش مصنوعی می‌تواند خود یک آتش‌سوزی جنگلی را در تصاویر تشخیص دهد و بلافاصله سیگنال هشدار ارسال کند، بدون اینکه منتظر انتقال طولانی تصاویر اصلی باشد.»
(توضیح مترجم: تکنولوژی جدید این امکان را فراهم می‌کند که تجزیه و تحلیل داده‌ها مستقیماً در مدار ماهواره انجام شود. در روش‌های سنتی، ماهواره‌ها حجم زیادی از داده‌های خام (گیگابایت‌ها) را جمع‌آوری کرده و به زمین ارسال می‌کردند. اما به دلیل محدودیت پهنای باند و سرعت انتقال داده، تنها بخش کوچکی از این اطلاعات (کمتر از ۱۰ درصد) به زمین می‌رسید.
مزایای این فناوری جدید: کاهش گلوگاه‌های ارتباطی: با پردازش داده‌ها در فضا، دیگر نیازی به انتقال حجم عظیمی از داده‌های خام نیست. تنها گزارش‌های تحلیلی و اطلاعات مهم به زمین ارسال می‌شوند.
کاهش تأخیر: با پردازش سریع داده‌ها در مدار، زمان لازم برای دریافت اطلاعات و واکنش به رویدادها به شدت کاهش می‌یابد. به عنوان مثال، در صورت وقوع آتش‌سوزی جنگلی، ماهواره می‌تواند به سرعت آن را تشخیص داده و هشدار دهد، بدون اینکه منتظر انتقال تصاویر کامل باشد.
دسترسی جهانی: این فناوری امکان دسترسی به «ابر محاسباتی» را در هر نقطه از جهان فراهم می‌کند، بدون وابستگی به کیفیت زیرساخت‌های زمینی.
به طور خلاصه، این فناوری با انتقال پردازش داده‌ها به فضا، محدودیت‌های ارتباطی را دور می‌زند، سرعت عمل را افزایش می‌دهد و امکان دسترسی به اطلاعات را در سطح جهانی فراهم می‌کند.)
به گفته وی، «ابر» محاسباتی در هر نقطه از جهان، صرف نظر از کیفیت زیرساخت‌های زمینی، در دسترس مشترکین چنین شبکه ماهواره‌ای خواهد بود.
همچنین برای محیط زیست نیز مفید است: رونق سیستم‌های هوش مصنوعی که مراکز داده آن‌ها روی زمین قرار دارند، در سال‌های اخیر به شدت میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای را افزایش داده است. به عنوان مثال، یک درخواست در ChatGPT تقریباً ده برابر بیشتر از یک جستجو در گوگل انرژی مصرف می‌کند. در مدار، ماهواره‌ها با انرژی خورشیدی کار می‌کنند و به آب و هوای کره زمین آسیب نمی‌رسانند.
«ردیابی موشک‌ها»
با این حال، کارشناسان معتقدند که ظهور چنین سیستمی تهدیدهای جدی را نیز به همراه دارد. دلایل زیادی برای هشدار وجود دارد – از آلودگی فضای بیرونی گرفته تا تروریسم سایبری.
پاول کاراسف، کارشناس فناوری اطلاعات و شریک تجاری شرکت «فناوری‌های کامپیوتری» می‌پرسد: «چنین سطحی از استقلال و قدرت، خطراتی را نیز به همراه دارد: از بی‌ثبات کردن توازن استراتژیک گرفته تا عواقب غیرقابل پیش‌بینی در صورت بروز نقص. همچنین این سوال مطرح می‌شود: اگر این سیستم‌ها یاد بگیرند که بدون دخالت انسان تصمیم بگیرند، چه کسی آن‌ها را کنترل خواهد کرد؟»
به گفته وارطانیان، از چنین شبکه قدرتمندی می‌توان برای اهداف نظامی استفاده کرد – به عنوان مثال، برای نظارت مداوم بر زمین و ردیابی پرتاب موشک‌ها. این کارشناس توضیح می‌دهد: «کشورهای دیگر مطمئناً می‌خواهند با راه‌اندازی یک مسابقه فناوری جدید، مشابه آن را ایجاد کنند.»
شایان ذکر است که بر اساس یک فرضیه، چنین سیستم ماهواره‌ای مبتنی بر Starlink ایلان ماسک، واقعاً می‌تواند به عنصری از سیستم دفاع موشکی آمریکایی «گنبد طلایی» تبدیل شود.
با این حال، متخصصان معتقدند که تحقق و پشتیبانی از این پروژه بلندپروازانه آسان نخواهد بود.
کاراسف می‌گوید: «قرار دادن ابررایانه‌ها در فضا یک کار از نظر فناوری پیچیده است. پردازنده‌های کم‌مصرف، محافظت در برابر تشعشع و مقاومت در برابر دماهای شدید مورد نیاز است. یک سوال مهم دیگر این است: چگونه هوش مصنوعی را در شرایطی که «سخت‌افزار» در مدار قرار دارد، به‌روزرسانی کنیم؟»
وارطانیان نیز به نوبه خود توجه را به این نکته جلب می‌کند که در فضا نمی‌توان به سرعت تجهیزات از کار افتاده را جایگزین کرد – در صورت خرابی، ماهواره باید از شبکه خارج شده و یک ماهواره جدید به جای آن پرتاب شود.
نه فقط چین
با این وجود، همه این وظایف در چین قابل حل تلقی می‌شوند – و نه فقط در آنجا. پیش از این، اریک اشمیت، مدیرعامل سابق گوگل نیز پیشنهاد کرده بود که مراکز داده را در مدار راه‌اندازی کند. برای این منظور، او شرکت فضایی Relativity Space کالیفرنیا را خریداری کرد.
این میلیاردر امیدوار است از این طریق مشکل اصلی عصر هوش مصنوعی – کمبود انرژی – را حل کند. اشمیت در جلسه استماع کنگره در ماه آوریل خاطرنشان کرد که یک نیروگاه هسته‌ای معمولی آمریکایی یک گیگاوات تولید می‌کند. در حالی که اکنون برنامه‌ریزی شده است که مراکز داده‌ای ساخته شوند که ده گیگاوات مصرف می‌کنند.
او اظهار داشت: «یکی از تخمین‌ها که به نظر من محتمل‌ترین است، این است که مراکز داده تا سال ۲۰۲۷ به ۲۹ گیگاوات برق اضافی و تا سال ۲۰۳۰ به ۶۷ گیگاوات دیگر نیاز دارند. این مقیاس صنعتی است که من هرگز در زندگی‌ام ندیده‌ام.»
در فضا همیشه آفتابی است و برای ماهواره‌های کوچک – عناصر «مغز» مداری – انرژی خورشید باید کافی باشد.( توضیح مترجم: «مغز مداری» یک اصطلاح استعاری است که در این متن به ماهواره‌هایی اطلاق می‌شود که وظیفه اصلی آن‌ها پردازش و تحلیل داده‌ها در مدار است، نه صرفاً جمع‌آوری و ارسال آن‌ها به زمین. «مغز مداری» به ماهواره‌هایی اطلاق می‌شود که مجهز به قابلیت‌های پردازشی و هوش مصنوعی هستند و می‌توانند داده‌ها را در فضا تحلیل کرده و اطلاعات مفید را به زمین ارسال کنند.)
در همین حال، روسیه نیز قصد دارد یک ابررایانه را در فضا – در ایستگاه مداری ملی ROS – قرار دهد. به گفته ولادیمیر کوژونیکوف، معاون طراح کل RKK Energia و طراح اصلی ROS، این رایانه داده‌ها را از ماهواره‌ها دریافت و پردازش می‌کند و آن‌ها را به زمین منتقل می‌کند، که باید «کارایی گروه‌های مداری را هم از طریق صرفه‌جویی در انرژی برای ارتباطات و هم از طریق افزایش حجم اطلاعات مفید افزایش دهد.»
این طراح تصریح می‌کند که برای تحقق این ایده‌ها، کارهای زیادی باید انجام شود – به ویژه، توسعه سریع فناوری‌های ارتباطات لیزری.
در حال حاضر، به نظر می‌رسد چین در این مسابقه فضایی جدید، مزیت قابل توجهی نسبت به سایر قدرت‌های فضایی دارد.