کیت کلارنبرگ
منتشرشده در المیادین انگلیسی
ترجمه مجله جنوب جهانی
کیت کلارنبرگ فاش میکند که یک سازمان غیردولتی بریتانیایی متخصص در «حل و فصل منازعات» به نام «اینتر میدیت» (Inter )، مخفیانه رابرت فورد، سفیر سابق ایالات متحده، را برای کمک به بازسازی وجهه هیئت تحریر الشام (گروه مرتبط با القاعده در سوریه) و تبدیل آن به یک حاکم مشروع به خدمت گرفت. این اقدام، عملیات پنهان تغییر رژیم غرب را که منجر به حاکمیت امروز هیئت تحریر الشام بر سوریه با حمایت غرب شده است، برملا میکند.
شاید به دلیل رابطه دیرینه MI6 و هیئت تحریر الشام، از طریق «اینتر میدیت»، بود که بریتانیا اولین کشور غربی بود که به قدرت رسیدن این گروه در سوریه را به رسمیت شناخت.
در ۱۲ می، رابرت فورد، سفیر ایالات متحده در سوریه (۲۰۱۱-۲۰۱۴)، در شورای امور خارجی بالتیمور سخنرانی کرد. در طول سخنرانی خود، او یک افشاگری تکاندهنده انجام داد: در سال ۲۰۲۳، یک «سازمان غیردولتی» بریتانیایی متخصص در «حل و فصل منازعات» به او پیشنهاد فوقالعادهای داده است. آنها به دنبال کمک شخصی فورد برای تبدیل هیئت تحریر الشام – شاخه جدا شده از القاعده و داعش که اکنون مدعی حکومت بر سوریه است – از تروریست به سیاستمدار بودند.
این سازمان غیردولتی به ویژه علاقهمند به بازسازی وجهه احمد حسین الشرع، معروف به ابومحمد جولانی، رئیس خودخوانده کنونی سوریه بود. او که در سال ۲۰۰۶ به عنوان یک فرمانده ارشد القاعده در موصل عراق دستگیر شده بود، در سال ۲۰۱۱ به طرز غیرقابل توضیحی از بازداشت آمریکا آزاد شد، درست زمانی که «انقلاب» سوریه با تحریک خارجی در حال شکلگیری بود. فورد توضیح داد که دو بار با الشرع ملاقات کرده است: بار اول در سپتامبر ۲۰۲۳ و سپس در ژانویه ۲۰۲۴ پس از تصرف دمشق توسط هیئت تحریر الشام. گفته میشود که او هیچ پشیمانی از گذشته ستیزهجویانه خود نداشت:
«[الشرع] هرگز، هرگز بابت حملات تروریستی در عراق یا سوریه عذرخواهی نکرد… اما او همچنین گفت: ‘اکنون من بر منطقهای تحت کنترل مخالفان در شمال غرب سوریه حکومت میکنم و در حال یادگیری هستم که تاکتیکها و اصولی که در عراق دنبال میکردم، زمانی که واقعاً باید چهار میلیون نفر را اداره کنی، کاربرد ندارند’… این مرد انتخابات در عراق را رد کرد… او حوزههای رایگیری را منفجر میکرد و بابت آن عذرخواهی نکرد. میخواهم بر این موضوع تأکید کنم.»
اظهارات فورد اثبات قانعکنندهای ارائه میدهد که هیئت تحریر الشام به جای تصرف ناگهانی قدرت در سوریه در اواخر سال ۲۰۲۴، سالها قبل به طور هماهنگ و پنهانی توسط قدرتهای غربی برای جایگزینی دولت بشار اسد آماده شده بود و بریتانیا پیشرو این تلاش بود. از زمانی که اظهارات او علنی شد، گمانهزنیها در مورد اینکه کدام «سازمان غیردولتی» مسئول کمک به این گروه و الشرع در این ماجرا بود، افزایش یافت. در ۲۲ می، ایندیپندنت عربی فاش کرد که شرکت مورد نظر «اینتر میدیت» بوده است.
گزارش عربیزبان – و اهمیت آن – توسط کمتر کسی در غرب مورد توجه قرار گرفت، به جز روزنامهنگار مستقل ونسا بیلی. «اینتر میدیت» در سال ۲۰۱۱ توسط جاناتان پاول، رئیس دفتر نخستوزیر وقت بریتانیا تونی بلر (۱۹۹۷-۲۰۰۷) تأسیس شد. در نوامبر ۲۰۲۴، تنها چند روز قبل از به قدرت رسیدن هیئت تحریر الشام در سوریه، او مشاور امنیت ملی نخستوزیر کنونی، کییر استارمر، شد و «هماهنگی تمامی سیاستهای خارجی، امنیتی، دفاعی، اروپایی و مسائل اقتصادی بینالمللی بریتانیا را از خیابان داونینگ ۱۰» بر عهده گرفت.
بازگشت پاول به وایتهال یک تحول فوقالعاده بود. او نه تنها دو دهه به طور پرسود در بخش خصوصی کار کرده بود، بلکه به شدت در تلاشهای بلر برای تهاجم جنایتکارانه ۲۰۰۳ انگلستان و آمریکا به عراق دست داشت. بیشتر مقامات و کارمندان دولتی دیگر که در آن رسوایی دخیل بودند، مدتهاست از مناصب قدرت برکنار شدهاند و امیدی به بازگشت ندارند. اما اکنون، همانطور که «اسپکتیتر» (The Spectator) گزارش میدهد، پاول «شاید بیش از هر کس دیگری در دولت پس از خود نخستوزیر، بر سیاست خارجی نفوذ داشته باشد»:
«او یکی از معدود مقامات ارشدی است که مسئولیت جنگ عراق را بر عهده داشت و توانسته به کریدورها – و مبلمان – قدرت بازگردد. سوابق تاریخی نشان میدهد که او در مورد سلاحهای کشتار جمعی عراق تردید داشت، اما فکر میکرد صدام حسین باید برود ‹زیرا او دیکتاتوری بیرحم بود که مردمش را سرکوب میکرد›. این همان چیزی بود که بلر آن را ‹مداخلهگرایی لیبرال› نامید… [پاول] امروز نیز همان غریزهها را دارد. پس از عراق و افغانستان، او هنوز هم میخواهد جهان را نجات دهد.»
«جناح ما»
این خودبزرگبینی در سراسر وبسایت «اینتر میدیت» مشهود است. الهام ظاهری پاول برای تأسیس این شرکت، «به اشتراک گذاشتن درسهای مذاکرات صلح ایرلند شمالی و کمک به دیگر رهبران برای غلبه بر معضلات مشابه» بود. «مأموریت» اعلام شده این شرکت «پیشبرد حل و فصل منازعات و آشتی از طریق گفتگو و میانجیگری با هدف دستیابی به راهحل پایدار برای منازعات خشونتآمیز و پیچیده» است. این شرکت به توانایی خود در «اهرم کردن» منابع «دولتها و نهادهای بینالمللی که سالانه میلیاردها دلار برای مقابله با اثرات درگیریها هزینه میکنند» افتخار میکند.
«اینتر میدیت» مدعی است که صرفاً «گفتگو بین طرفهای متخاصم را ترویج میدهد» و «هیچ دستور کار خاصی را پیش نمیبرد»، در حالی که به دنبال «راهحلهای پایدار و بلندمدت برای منازعات در سراسر جهان» از طریق «ترویج مشارکت همه طرفهای اصلی در فرآیندهای گفتگو» است. این شرکت همچنین متعهد میشود که «به دلیل ماهیت ظریف بسیاری از منازعات»، همیشه «محرمانه بودن» را تضمین کند. این شرکت اذعان دارد که در «شرایط ناپایدار… هزینه بالقوه مذاکرات، هم از نظر سیاسی و هم از نظر امنیت شخصی افراد درگیر»، به این معنی است که «اغلب برای انجام بحثهای اولیه یک فرآیند محرمانه لازم است.»
اینها همه خوب و عالی بود، جز اینکه هیچ نوع «گفتگویی» بین هیئت تحریر الشام (HTS) و دولت اسد قبل از به قدرت رسیدن این گروه در دمشق وجود نداشت. این گروه وابسته به القاعده، دولت مردمی را سرنگون کرد و از آن زمان با نیروی مرگبار حکومت کرده است. مشاورههای محرمانهای که «اینتر میدیت» در مورد سوریه واسطهگری کرده بود، آشکارا بین نمایندگان ارشد هیئت تحریر الشام و همتایان غربیشان بود تا رضایت برای کودتای نظامی این گروه را جلب کند. این، به نوبه خود، به شدت نشان میدهد که هیئت تحریر الشام مشتری این شرکت است.
اگر چنین باشد، سؤال در مورد اینکه چه کسی یا چه چیزی هزینه هیئت تحریر الشام را تأمین میکرده است، یک سؤال باز و واضح باقی میماند. یک نامزد قانعکننده MI6 است. علاوه بر اینکه کارکنان این شرکت از دیپلماتهای کهنهکار و مرموز تشکیل شدهاند و گزارشهای «دیکلاسفاید یوکی» (Declassified UK) نشان میدهد که این شرکت در سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ بیش از ۴ میلیون پوند از وزارت امور خارجه دریافت کرده است، ایمیلهای افشا شده هیلاری کلینتون، وزیر خارجه سابق آمریکا، نشان میدهد که «اینتر میدیت» «از نزدیک» با سازمان جاسوسی خارجی بریتانیا همکاری میکند.
در مارس ۲۰۱۲، یک ایمیل داخلی وزارت خارجه که به جیک سالیوان، دستیار ارشد کلینتون، ارسال شد، ثبت کرده است که چگونه جاناتان پاول «یک سازمان غیردولتی جدید راهاندازی کرده که قبلاً کارهای بسیار جالبی را به طور مخفیانه آغاز کرده است» و به دنبال ارائه خدمات خود به مقامات ارشد وزارتخانه بود. در یک نامه پیوست از پاول، او اظهار داشت که «اینتر میدیت» در چندین کشور «کانالهای مخفی بین شورشیان و دولتها ایجاد کرده است» و در حال آماده شدن برای شروع کار در برمه، سومالی، سوریه و یمن بود.
پاول اضافه کرد که «اینتر میدیت» «از نزدیک» با وزارت خارجه بریتانیا، شورای امنیت ملی و MI6 همکاری میکند. اینکه او در این مرحله خدمات مخوف شرکت خود را به وزارت خارجه آمریکا در سوریه ارائه میکرد، به شدت نشان میدهد که بیش از یک دهه قبل از سقوط اسد، «اینتر میدیت» به دنبال جایگزینی دولت او با «شورشیان» بود. یک ایمیل ماه قبل از سالیوان به کلینتون به وضوح نشان میدهد که قدرتهای غربی دقیقاً میدانستند که چه نیروهایی به نفع آنها با اسد میجنگند. تیتر آن ایمیل این بود: «القاعده – در سوریه با ماست.»
نقش اصلی
شاید به دلیل رابطه دیرینه MI6 و هیئت تحریر الشام، از طریق «اینتر میدیت»، بود که بریتانیا اولین کشور غربی بود که به قدرت رسیدن این گروه در سوریه را به رسمیت شناخت و از آن استقبال کرد. استارمر با گرمی از این خبر استقبال کرد و اعلام کرد که به قدرت رسیدن این گروه به معنای «نقشی فعالتر» برای لندن در منطقه وسیعتر است. در دسامبر ۲۰۲۴، دیپلماتهای بریتانیایی به طور رسمی با نمایندگان هیئت تحریر الشام ملاقات کردند، علیرغم اینکه رسانهها اذعان داشتند این کار کاملاً غیرقانونی است، زیرا هیئت تحریر الشام طبق قوانین بریتانیا یک گروه تروریستی ممنوعه محسوب میشود.
علاوه بر این، در ۱۹ فوریه، «نشنال» (The National) فاش کرد که چگونه بریتانیا «از طریق ترکیبی از ارتباطات سیاسی، عملیات خیریه و دیاسپورای بازگشتهای با شبکه قوی» نفوذ قابل توجهی در سوریه پس از اسد دارد. پاول یک جزء اصلی این شبکه است، با ارتباطات ریشهدار در این کشور که پیش از جنگ کثیف یک دههای غرب وجود داشته است. برادر او، چارلز پاول، از امنای بنیاد «سعید» است که توسط وافیق سعید، تاجر و نیکوکار سوری-بریتانیایی، تأسیس شده است. وافیق سعید در اواسط ژانویه در کاخ ریاستجمهوری در دمشق با الشرع ملاقات کرد.
«این ارتباط شخصی و کاری که بنیاد سعید انجام داده است» به پاول «دانشی دیرینه و گسترده از کشور و مسائلی که با آن روبرو است» داده است، طبق گزارش «نشنال». این نشریه همچنین گزارش داد که علاوه بر ملاقاتهای رو در رو با هیئت تحریر الشام پس از سقوط اسد، «گمان میرفت که او ارتباطات پنهانی» با هیئت تحریر الشام از طریق «اینتر میدیت» برقرار کرده است که به مدتی قبل بازمیگردد. «نشنال» اشاره کرد که پروژههای مدیریتشده توسط اطلاعات بریتانیا در سوریه پس از اعلام پیروزی اسد در جنگ کثیف ادامه یافت و تا به امروز نیز پایدار است.
این شامل کلاه سفیدها نیز میشود، یک گروه بشردوستانه دروغین که توسط اطلاعات بریتانیا ساخته شده بود. هامیش دی برتون-گوردون – که قبلاً توسط همین روزنامهنگار به عنوان یک مأمور MI6 افشا شده بود – پس از یک بازدید اخیر از سوریه، با شور و شوق فراوان در «نشنال» نقل قول شد و پیشنهاد داد که کلاه سفیدها «اکنون خدمات اورژانس را در سراسر کشور اداره کنند». او اضافه کرد که دولت هیئت تحریر الشام «نیازی به ما ندارد که به آنها بگوییم چه کنند»، بلکه برای دستیابی به اهداف خود به «مشاوره و منابع» نیاز دارد:
«انقلابی که گارد قدیمی را در دمشق سرنگون کرد، از شمال غرب سوریه شروع شد و رئیسجمهور موقت… به نظر میرسد یک رهبر قابل قبول است. سوریهایی که من میشناسم، برخی بسیار نزدیک به تیم جدید، به من میگویند که آنها واقعاً کاربلد هستند. بریتانیا از طریق دیاسپورای بریتانیایی-سوری موقعیت منحصر به فردی برای ایجاد یک تفاوت واقعی دارد و بازگشایی سفارت بریتانیا در دمشق هر چه زودتر انجام شود، بهتر است.»
از حداقل سال ۲۰۱۳ به بعد، دی برتون-گوردون بخشی از عملیات MI6 برای قاچاق نمونه خاک از سوریه بود تا به دولت ایالات متحده ثابت کند که نیروهای اسد از سلاحهای شیمیایی استفاده کردهاند، به این امید که مداخله تمامعیاری را که واشنگتن در مورد آن تردید داشت، تحریک کند. یک گزارش اصلی درباره این تلاشها که شش روز پس از حادثه همیشه مرموز غوطه منتشر شد، از یک «منبع ارشد غربی» ناشناس نقل قول کرد که میگفت: «MI6 نقش اصلی را» در این طرح ایفا کرده است.
«ارتش آمریکا قبل از اینکه بپذیرد اسد در استفاده از تسلیحات شیمیایی از خط قرمز عبور کرده است، به شواهد بیشتری نیاز دارد. سؤال اینجاست که غرب اکنون چه خواهد کرد؟ اگر کسی واکنشی نشان ندهد، انجام آزمایشها فایده چندانی نداشته است.»
با افشای اینکه یک «سازمان غیردولتی» بریتانیایی مرموز و مرتبط با MI6 از سال ۲۰۲۳ به دنبال آمادهسازی هیئت تحریر الشام (HTS) برای حکومت بوده و برای این منظور از کمک مقامات بلندپایه آمریکایی نیز استفاده کرده است، این سؤال مطرح میشود که آیا توطئه برکناری اسد در نهایت همیشه حول محور لندن میچرخیده است. در حالی که MI6 نتوانست با صحنهسازی حملات شیمیایی با کمک دی برتون-گوردون و دیگران، تهاجمی به سبک عراق را به راه بیندازد، اما در نهایت در نصب دستنشاندههای خود در دمشق موفق شده است.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 