یوری اوواروف
ترجمه مجله جنوب جهانی

جنگ بین ایران و اسرائیل پیامدهای بسیار وخیمی برای تمام جهان خواهد داشت. در آینده نزدیک چه انتظاری باید داشت؟ کدام سناریوها محتمل‌تر هستند؟
من اطمینان دارم که وضعیت کنونی صرفاً تبادل حملات سال گذشته نیست، بلکه آغاز یک جنگ تمام‌عیار است. در شامگاه پنج‌شنبه به جمعه، اسرائیل حملات هوایی گسترده‌ای را علیه خاک ایران انجام داد. به گفته مقامات اسرائیلی، اهداف اصلی، تاسیسات مرتبط با تولید هسته‌ای بوده‌اند. تقریباً به صدها هدف ضربه وارد شد. علاوه بر این، اسرائیلی‌ها توانستند چندین فرمانده ارشد نظامی و چندین فیزیکدان هسته‌ای را به قتل برسانند. حتی حمله‌ای به خانه آیت‌الله علی خامنه‌ای نیز صورت گرفت، اما این رهبر آسیبی ندید. قابل ذکر است که تقریباً تمامی افراد کشته‌شده بخشی از گروهی بودند که با آمریکا درباره امکان تعلیق برنامه‌های هسته‌ای مذاکره می‌کردند. عصر همان روز، رهبران ایران اعلام کردند که از مذاکرات با آمریکا بر سر برنامه هسته‌ای خارج شده‌اند و از سازمان ملل خواستند که نشست اضطراری شورای امنیت را برگزار کند. در شامگاه ۱۳ ژوئن، رهبر عالی ایران سخنرانی کرد و گفت که ارتش ایران «با تمام قوا» با اسرائیل مقابله خواهد کرد و آن را به فروپاشی خواهد کشاند. یک ساعت بعد، ایران صدها موشک به سمت اسرائیل شلیک کرد. گزارش‌ها حاکی از اصابت موشک‌ها به ساختمان وزارت دفاع اسرائیل و مرکز مالی تل‌آویو است. لازم به ذکر است که ارتش اسرائیل همیشه در مقایسه با ایران، برتری هوایی چشمگیری داشته است. اما حمله اخیر ایران، اثربخشی قابل توجه سلاح‌های موشکی مافوق صوت جمهوری اسلامی و آسیب‌پذیری چشمگیر پدافند هوایی اسرائیل را نشان داد. این امر برای بسیاری از کارشناسان غافلگیرکننده بود. اسرائیل نیز در واکنش به این حملات، دست به ضدحمله زد.
با وجود حمله نسبتاً مؤثر ایران، پتانسیل هوایی اسرائیل همچنان بالاست. در عین حال، در دریا و زمین، به گفته اکثر کارشناسان، همچنان ایران برتری دارد. برای شکست ایران، اسرائیل به حمایت آمریکا نیاز خواهد داشت. آیا دولت ترامپ با این موضوع موافقت خواهد کرد اگر نتانیاهو درخواست کمک کند؟ من حدس می‌زنم بله. طبق معمول، بهانه‌ای پیدا خواهد شد. البته در این صورت ترامپ باید افتخارات خود به عنوان یک صلح‌طلب را به نزدیک‌ترین زباله‌دان کاخ سفید بیندازد. و وقایع ابعاد دیگری به خود خواهند گرفت. ایران ممکن است به پایگاه‌های نظامی آمریکایی در نزدیکی خود حمله کند.
نقش آمریکا در این درگیری آشکار است. با وجود برخی اختلافات ظاهری با رهبران اسرائیل، واضح است که تشدید تنش از سوی واشنگتن تحریک شده است. خبرگزاری رسمی ایران (ایرنا) گزارش داد که سفیر سوئیس به وزارت امور خارجه احضار شد تا هشداری به طرف آمریکایی ابلاغ شود. نادین لوزانو، سخنگوی ایران، آمریکا را به همدستی در حمله به ایران متهم کرد و گفت که «آمریکا باید به خاطر رفتار غیرقانونی خود پاسخگو باشد». ایران همچنین به آمریکا در مورد هرگونه حمایت از اسرائیل در طول اقدامات تلافی‌جویانه تهران، «از جمله تلاش برای جلوگیری از اعمال حق دفاع مشروع ایران»، هشدار داد. همزمان، یک شبکه آمریکایی شواهدی منتشر کرد مبنی بر اینکه آمریکا اطلاعات با دقت بالا را برای حمله به اسرائیل ارائه داده است. تاکر کارلسون، مجری تلویزیونی معروف آمریکایی، گفت که ترامپ در این وقایع همدست شده است. به نظر او، آمریکا نه تنها می‌دانسته که حمله رخ خواهد داد، بلکه به اسرائیل برای انجام آن کمک کرده است، که این امر آمریکا را بخشی از این جنگ می‌کند:
کشور ما عمیقاً درگیر شده است. ارزشش را دارد که کمی به عقب برگردیم و بپرسیم: همه اینها چگونه به آمریکا کمک می‌کند؟ حتی یک پاسخ منطقی هم به ذهنم نمی‌رسد.
در همین حال، خود ترامپ، به گزارش رویترز، پس از بمباران ایران، با کنایه اظهار داشت که از احتمال جنگ منطقه‌ای در نتیجه تشدید تنش نگران نیست. و دانا بوش، خبرنگار سی‌ان‌ان، در مورد اظهارنظر گستاخانه رئیس کاخ سفید درباره مرگ رهبران نظامی و فیزیکدانان هسته‌ای ایران صحبت کرد:
ترامپ گفت: «افرادی که با آنها سر و کار داشتم، مرده‌اند.» من پرسیدم: «آیا این بدان معناست که اسرائیل افرادی را که با آنها مذاکره می‌کردید، کشته است؟» او با کنایه پاسخ داد: «خب، آنها قطعاً از آنفولانزا یا کرونا نمردند.»
واکنش‌های بین‌المللی
ضمناً، در ۱۲ آوریل، ترامپ به ایران اولتیماتوم داد و خواستار حل دیپلماتیک مسئله توافق هسته‌ای ظرف ۶۰ روز شد. از ۱۳ ژوئن تا آن تاریخ، ۶۱ روز گذشته است. و ۱۴ ژوئن تولد ترامپ است. آیا این یک تصادف است؟
چند کلمه‌ای درباره واکنش‌ها در جهان. وزارت امور خارجه روسیه بلافاصله بیانیه‌ای رسمی صادر کرد. می‌خواهم توجه شما را به یک بند جلب کنم:
«این واقعیت که حملات اسرائیل در میانه جلسه شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و در آستانه دور دیگری از تماس‌های غیرمستقیم بین نمایندگان ایران و ایالات متحده انجام شد، به آنچه در حال وقوع است، بی‌تفاوتی خاصی می‌افزاید. بنابراین، تلاش‌های چندجانبه که با دشواری زیاد برای کاهش رویارویی و یافتن راه‌حل‌هایی برای از بین بردن هرگونه سوءظن و پیش‌داوری در مورد اتم صلح‌آمیز ایران آغاز شده بود، تضعیف شد و به عقب بازگشت.»
ماکرون، مرتس و استارمر از حملات اسرائیل علیه ایران حمایت کردند. البته ماکرون بعداً، برای احتیاط، گفت که فرانسه در حملات اسرائیل علیه ایران شرکت نداشته است. و بیانیه وزارت امور خارجه آلمان به طور کلی، به عبارت ملایم‌تر، ناامیدکننده است:
«ما حمله بی‌رویه ایران به خاک اسرائیل را به شدت محکوم می‌کنیم. برنامه هسته‌ای ایران ناقض پیمان عدم اشاعه تسلیحات هسته‌ای است و تهدیدی برای کل منطقه، به ویژه برای اسرائیل، محسوب می‌شود.»
این بیانیه نه در اواخر شب، بلکه در همان بعدازظهر، بلافاصله پس از حملات اسرائیل علیه ایران، منتشر شد. واکنش کشورهای حوزه خلیج فارس به طور صریح کند و در حد «ابراز نگرانی» است. شبکه تلویزیونی العربیه گزارش داد که محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، گفت‌وگوی تلفنی با ترامپ داشته است که در آن طرفین بر «اهمیت خویشتنداری، کاهش تنش و اهمیت حل و فصل اختلافات از طریق دیپلماسی، و همچنین لزوم ادامه اقدامات مشترک برای دستیابی به امنیت، صلح و ثبات در خاورمیانه» تاکید کردند. البته ایران به طور فعال حوثی‌های یمن را با حملات موشک‌های بالستیک علیه اسرائیل حمایت کرد. و در بیروت، پایتخت لبنان، پس از حملات تلافی‌جویانه ایران، تظاهرات شبانه موتورسیکلت‌سواران برگزار شد.
سناریوهای پیش‌رو و واکنش‌های احتمالی
وقایع چگونه پیش خواهند رفت؟
آمریکا و اسرائیل به وضوح به دنبال یک انقلاب رنگی دیگر و به دنبال آن تغییر در رهبری ایران هستند. ترامپ گفت که برخی از چهره‌های رهبری ایران در حال تماس با او و درخواست مذاکره هستند. با این حال، به جز رئیس جمهور آمریکا، هیچ کس هنوز این اطلاعات را تایید نکرده است. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، اظهارنظر جالبی کرد:
«مردم ایران و مردم اسرائیل از زمان کوروش کبیر دوست بوده‌اند. وقت آن است که مردم ایران گرد پرچم و میراث تاریخی خود متحد شوند و از آزادی خود در برابر یک رژیم شرور و ستمگر دفاع کنند.»
چندین بار تلاش شده تا ایران از درون تضعیف شود؟ به طور قابل توجهی. نتیجه چه بود؟ هیچ. یا ترامپ فکر می‌کند این بار شانس خواهد داشت؟ بدشانسی. پس آمریکا و متحدانش با تجاوز خارجی مواجه خواهند شد.
ایران چگونه می‌تواند واکنش نشان دهد؟
اولین مورد، تسریع در ساخت سلاح هسته‌ای است. حس من می‌گوید که این کار زمان زیادی نخواهد برد. دوم، بستن تنگه هرمز است. رهبری ایران بارها اعلام کرده است که در صورت تجاوز نظامی علیه جمهوری، این اقدام را انجام خواهد داد. فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام آمادگی خود را برای استفاده از مین‌های دریایی اعلام کرده است که می‌تواند تنگه را «برای چندین سال غیرقابل استفاده» کند. این آبراه باریک خلیج فارس را به دریای عمان متصل می‌کند و از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است: بیش از یک سوم صادرات نفت جهان از آن عبور می‌کند. البته در این صورت، ایران ممکن است در روابط با کشورهای حوزه خلیج فارس دچار مشکل شود. اهمیت نظر و این همکاری برای ایران امروز چقدر است؟ این سوال بیشتر جنبه کنایه‌آمیز دارد.
پیامدهای احتمالی
پیامدها چه می‌توانند باشند؟
افزایش بی‌سابقه قیمت نفت. من معتقدم حتی رکورد سال ۲۰۰۸ که قیمت هر بشکه به بیش از ۱۴۷ دلار رسید، می‌تواند شکسته شود. سوم، ایران، همانطور که قبلاً گفته شد، به تمام پایگاه‌های نظامی آمریکایی در نزدیکی خود حمله خواهد کرد. البته، واکنش‌های ایران باعث واکنش آمریکا و اسرائیل خواهد شد، درگیری گسترش می‌یابد و بسیاری از کشورهای منطقه مورد حمله قرار خواهند گرفت. من کاملاً با ژنرال روسی آپتی آلاودینوف موافقم که گفته است وقایع خاورمیانه مرحله دوم جنگ جهانی است. مرحله اول جنگ در اوکراین بود. مرحله دوم سخت‌تر خواهد بود و می‌تواند منجر به ویرانی وحشتناکی شود. مستقیم یا غیرمستقیم، نه تنها کشورهای خاورمیانه بلکه بسیاری از دیگر کشورها نیز درگیر این جنگ خواهند شد. امید به توافق از طریق سازمان ملل کاملاً ناچیز است.