آمریکا و اسرائیل به نتایج چشمگیری دست یافتند
نوشته سرگئی ساچوک
منتشرشده شده در ریانووستی
ترجمه مجله جنوب جهانی
در حالی که ایران و اسرائیل با شور و حرارت پیروزی قاطع خود را اعلام کردند و ترامپ نیز با فروتنی خود را بزرگترین صلحساز دوران مدرن خواند، اوضاع در منطقه همچنان ناآرام است. با توجه به اینکه فاز داغ درگیری ظاهراً برای مدتی نامعلوم متوقف شده است، اتاقهای فکر غربی در حال تجزیه و تحلیل نتایج و دستاوردهای این رویداد هستند.
وال استریت ژورنال پیشبینی میکند که در بحبوحه تهدید احتمالی قطع عرضه نفت از کشورهای حوزه خلیج فارس، چین به شدت همکاری خود را با روسیه افزایش خواهد داد.
به باور نویسندگان این نشریه، باید در آینده نزدیک شاهد تسریع چشمگیر پروژه ساخت خط لوله گاز اصلی «قدرت سیبری ۲» باشیم. دلیل این امر آن است که چین به طور سنتی بزرگترین خریدار گاز طبیعی و همچنین LNG (گاز طبیعی مایعشده) در جهان است. تنها در سال گذشته، شرکتهای چینی ۷۷ میلیون تن گاز مایع (۱۰۶ میلیارد متر مکعب) به این کشور وارد کردند که اندکی کمتر از رکورد سال ۲۰۲۱ بود؛ زمانی که پکن برای بیرون کشیدن اقتصاد از بحران همهگیری کرونا تلاش میکرد. در طول یک سال، حجم واردات LNG با جهشی ۱۰.۸ درصدی افزایش یافت، در حالی که واردات نفت رشدی نشان نداد. این بدان معناست که چین، اگرچه ظرفیت تولید انرژی خورشیدی خود را تقریباً چهارصد درصد افزایش داده است (و تا ماه مه به رقم ۱۹۷ گیگاوات رسیده است)، اما مانند همه کشورهای پیشرو در جهان، بر گاز طبیعی به عنوان منبع اصلی انرژی تکیه میکند.
در مورد گاز مایع بهطور خاص، تامینکنندگان اصلی چین عبارتند از استرالیا (۳۴ درصد از واردات)، قطر (۲۳ درصد)، روسیه (۱۱ درصد) و ایالات متحده (۵ درصد). اما در اینجا نکاتی وجود دارد. واردات LNG از استرالیا در پنج سال گذشته ده درصد کاهش یافته است، در حالی که واردات از روسیه تنها در یک سال ۳.۵ درصد افزایش یافته است. در همین حال، در بحبوحه جنگ تجاری جدید، پکن تعرفههای ۱۵ درصدی بر LNG از ایالات متحده اعمال کرد که منجر به کاهش حجم عرضه از ۲۶ میلیارد متر مکعب در سال ۲۰۲۳ به ۶ میلیارد متر مکعب در سال گذشته شد.
به عبارت دیگر، چرخش چین به سمت تامینکنندگان از میان کشورهای شریک در بریکس (BRICS) از چند سال پیش آغاز شده است. درگیری مسلحانه به ابتکار اسرائیل تنها به این روند سرعت بیشتری بخشیده است. از جمله به این دلیل که قطر و امارات متحده عربی مجموعاً نیمی از کل واردات LNG به چین را تامین میکنند.
باز هم برای درک بهتر ابعاد موضوع، باید گفت که تولید گاز در خود چین در حال افزایش است: در پایان سال گذشته، شرکتهای گاز چینی ۲۳۲ میلیارد متر مکعب گاز تولید کردند که نسبت به سال قبل تقریباً شش واحد افزایش نشان میدهد و ۵۸ درصد از نیازهای داخلی را تأمین میکند. شایان ذکر است که تقریباً نیمی از کل گاز (۹۷ میلیارد متر مکعب) توسط چینیها از منابع غیرمتعارف مانند لایههای متراکم، شیل و زغال سنگ استخراج میشود. عرضه از قطر و امارات متحده عربی به ترتیب برابر با ۵۰ میلیارد متر مکعب، یا تقریباً یک پنجم نیاز چین است. بنابراین، آیا جای تعجب است که پکن از وضعیت منطقه که میتواند به یک درگیری نظامی طولانیمدت تبدیل شود، به شدت نگران است؛ در این درگیری، ایران که به مرز بقا رسیده است، به اقدامات بیسابقهای از جمله مسدود کردن تنگه هرمز دست خواهد زد؟ واضح است که با چنین وضعیتی، اقتصاد خود ایران نیز به پایان خواهد رسید، اما تانکر در حال غرق شدن ایران، اقتصاد فروشندگان عرب و خریداران اروپایی را نیز با خود به قعر دریا خواهد کشاند. چین از چنین طوفانی جان سالم به در خواهد برد، اما رهبری در پکن منطقاً ترجیح میدهد که کار را به افراط نکشاند و از قبل با کاهش وابستگی به طرفهای تجاری پرخطر و غیردوست، اقدامات احتیاطی را انجام دهد.
اما به قول معروف، همه چیز به گاز ختم نمیشود – در این تصویر، جای خالی رنگهای سیاه و گسترده به چشم میخورد.
بر اساس معقولترین ارزیابیها، چین روزانه ۱.۳ میلیون بشکه نفت از ایران خریداری میکند. حجم کل واردات روزانه نفت خام به این کشور برابر با ۱۱ میلیون بشکه است که دقیقاً نیمی از آن از کشورهای حوزه خلیج فارس تامین میشود. باز هم با انگشتان خود حساب میکنیم: مصرف کل نفت خام در چین ۱۸ میلیون بشکه در روز است که نفت خاورمیانه، ظاهراً یک سوم آن را تامین میکند. یک عامل خطر بزرگ، هر طور که حساب کنیم.
در یک مقیاس وسیعتر، تشدید تنشها در خاورمیانه به طور قطع انگیزه جدیدی به تقویت روابط همهجانبه در محور روسیه-چین-ایران خواهد داد. با تکیه بر شرایط منتشر شده توافقنامه استراتژیک ایران و چین، علاوه بر تجارت عمومی، میتوان انتظار داشت که همکاری سهجانبه در زمینههای نظامی و امنیت سایبری افزایش یابد. همچنین باید به گردش مالی بین روسیه و ایران اشاره کرد که در سال گذشته ۱۴ درصد افزایش یافته و از ۳.۳ میلیارد دلار فراتر رفته است، بدون احتساب تجارت نفت و فرآوردههای نفتی. تجارت روسیه و چین در سال گذشته یک رکورد تاریخی به ثبت رساند و به آستانه ۲۴۵ میلیارد دلار نزدیک شد، در حالی که صادرات روسیه به شرق سریعتر از واردات چین رشد کرد.
از حالا مشخص است که این یک حد نهایی نیست، بلکه تنها یک نقطه میانی است.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 