خوزه ارنستو نوائس گوئررو* (CEPRID).
ترجمه مجله جنوب جهانی
برخلاف سایر دیکتاتوریهای نظامی که قاره آفریقا را مورد تاخت و تاز قرار دادهاند و اغلب توسط قدرتهای غربی حمایت و تأمین مالی شدهاند، دولتهای این کشورها برنامه بازسازی ملی، احیای داراییهای دولتی (اغلب از دست بخش خصوصی غربی) و دفاع از حاکمیت ملی و حقوق مردم خود را در پیش گرفتهاند.
وضعیت بورکینافاسو بهطور خاص جالب است. از ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲، پس از کودتا علیه رئیسجمهور موقت، پل-هنری ساندائوگو، کاپیتان جوان، ابراهیم ترائوره، اداره کشور را در دست گرفته است. ترائوره یکی از افسران متعددی است که در مبارزه با جهادگرایی در شمال کشور آموزش دیدهاند و عمیقاً از فساد گسترده و فقدان تجهیزات مؤثر برای واحدهایی که با تروریستها مقابله میکنند، ناامید شدهاند.
ترائوره به عنوان رهبری با گرایش آشکار پانآفریقایی ظهور کرد، که به شدت تحت تأثیر الگوی رهبر بزرگ انقلابی بورکینافاسو، توماس سانکارا، قرار داشت. سانکارا در دهه ۱۹۸۰ یک برنامه جاهطلبانه برای تحول اقتصادی و اجتماعی کشورش را پیش برد، اما این برنامه با ترور او در سال ۱۹۸۷ که توسط فرانسه حمایت و تأمین مالی شد، ناکام ماند.
سانکارا در طول دوره چهار ساله ریاستجمهوری خود، روابط نزدیکی با کوبا برقرار کرد و حتی کمیتههای دفاع از انقلاب را در کشور تأسیس کرد که از تجربه کوبا الهام گرفته شده بودند. او کمپینهای واکسیناسیون گسترده علیه فلج اطفال، مننژیت، تب زرد و سرخک را ترویج کرد.
او همچنین سوادآموزی را ترویج کرد، گامهای مهمی در جهت به رسمیت شناختن برابری جنسیتی برداشت و از یک دستور کار قوی پانآفریقایی و ضد امپریالیستی حمایت کرد.
تصادفی نیست که هم سانکارا و هم ترائوره از صفوف ارتش برخاستهاند. این وضعیت در بسیاری از کشورهای آفریقایی و سایر نقاط جهان رایج است. در جوامعی که به دلیل فقر و بیتوجهی دولتها بسیار نابسامان هستند و فرصتهای محدودی برای دسترسی به آموزش و فرهنگ وجود دارد، زندگی نظامی اغلب به یکی از معدود گزینهها برای ساختن آیندهای باثبات تبدیل میشود.
درون این نهاد، نه تنها فرصتهای آموزشی فراهم میشود، بلکه ساختار سلطه جامعه نیز به عنوان ابزاری برای سلطه طبقاتی آشکارتر میشود.
ارتش از دل مردم برمیخیزد، اما اغلب مجبور میشود برای دفاع از منافع سرمایه خارجی یا داخلی با مردم مقابله کند. و هر چه کشوری فقیرتر و فاسدتر باشد، نظامیان بیشتر از نزدیک بیتوجهی و تحقیر فرماندهان و نخبگانی را که به آنها وابسته هستند، تجربه میکنند.
این یک زمینه حاصلخیز برای واکنش و در نتیجه، برای تکثیر نظامیان فرصتطلب و کودتاچیان متعصب است. همچنین فضایی است که در آن یک مفهوم انقلابی از جامعه و کشور میتواند در درون بخشی از ارتش شکل بگیرد.
ظهور مجدد الگوی سانکارا در عمل کنونی رئیسجمهور ترائوره، پویایی ایدهها را نشان میدهد، حتی زمانی که به آنها خیانت میشود و تلاش میشود دفن شوند. و امروز، مانند چهل سال پیش، چالشهای پیشبرد یک پروژه مستقل عدالت اجتماعی در آفریقا، در برابر قدرتهای استعماری سابق، بسیار زیاد است.
ترائوره تاکنون با چندین تلاش کودتا و تهدید به مداخله خارجی مواجه شده است. جهادگرایی، که احتمالاً از خارج تحریک میشود، خصومتها علیه دولت را افزایش داده و وضعیت امنیتی پیچیده کشور را پیچیدهتر کرده است.
با وجود این، ترائوره در سه سالی که قدرت را در دست داشته، به اهداف مشخصی دست یافته است که بر کیفیت زندگی مردم بورکینافاسو تأثیر میگذارد و پیامدهای مهمی برای آینده آنها دارد. در جبهه اقتصادی، تولید ناخالص داخلی کشور بین سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۴ رشد کرد و از حدود ۱۸.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲ به ۲۲.۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ رسید.
دولت بورکینافاسو وامهای صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی را رد کرده و به صراحت روابط مالی خود را با اروپا و ایالات متحده قطع کرده است. همچنین پیشرفتهایی در احیای منابع ملی، مانند طلا، با ایجاد یک شرکت معدنی دولتی و افتتاح اولین پالایشگاه طلای کشور در نوامبر ۲۰۲۳ حاصل شده است. پیش از این، این ماده معدنی به صورت تصفیه نشده و با قیمتهای بسیار پایینتری صادر میشد.
دولت همچنین در توسعه کشاورزی سرمایهگذاری کرده و بیش از ۴۰۰ تراکتور، ۲۳۹ دستگاه کولتیواتور، ۷۱۰ موتور پمپ و ۷۱۴ موتورسیکلت را در اختیار تولیدکنندگان روستایی قرار داده است. دسترسی به بذرهای اصلاح شده و سایر نهادههای کشاورزی نیز تسهیل شده است.
اگرچه ارقام هنوز متوسط هستند، اما تولید محصولات کلیدی مانند گوجه فرنگی افزایش یافته است، به طوری که از ۳۱۵,۰۰۰ تن در سال ۲۰۲۲ به ۳۶۰,۰۰۰ تن در سال ۲۰۲۴ رسیده است، و ارزن نیز از ۹۰۷,۰۰۰ تن در سال ۲۰۲۲ به ۱.۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است.
همچنین دو کارخانه فرآوری گوجه فرنگی در کشور افتتاح شده است که حتی برند تجاری خود را برای گوجه فرنگی کنسرو شده راهاندازی کردهاند، و یک کارخانه دوم فرآوری پنبه نیز افتتاح شده است.
پروژههای جادهسازی ترویج شدهاند، جادههای موجود گسترش یافته و جادههای جدیدی ساخته شدهاند، و در این راه، در صورت امکان، از مهندسان بورکینافاسویی استفاده شده است. همچنین فرودگاه جدید اوآگادوگو-دونزی در حال ساخت است که ظرفیت تخمینی یک میلیون مسافر در سال را خواهد داشت. او همچنین حقوق وزرا و نمایندگان مجلس را ۳۰ درصد کاهش داد و حقوق کارمندان دولت را ۵۰ درصد افزایش داد.
در سیاست خارجی، دولت او اقدامات شجاعانهای را در پیش گرفته است، در شرایطی که تناقضات ژئوپلیتیکی جهانی در حال تشدید شدن است. با هدف گسست قطعی از رژیم نواستعماری فرانسه، در سال ۲۰۲۳ نیروهای فرانسوی را از کشور اخراج کرد، از جمله نیروهایی که در عملیات ضد تروریستی سابر شرکت داشتند.
پس از خروج از جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا، به همراه نیجر و مالی، اتحاد ساحل را ایجاد کرد که شامل بندهای متعددی برای کمک به توسعه و دفاع متقابل است. در یک فاصله آشکار از غرب، روابط اقتصادی و امنیتی خود را با روسیه، از جمله توافق برای ساخت یک نیروگاه هستهای در کشور، و با چین، کشوری که سرمایهگذاریهای متعددی را در خاک بورکینافاسو ترویج میکند، تقویت کرده است.
اگرچه ممکن است برخی از این نتایج کمی اغراقآمیز باشند، اما حقیقت این است که بورکینافاسو در حال تجربه یک تحول اقتصادی، سیاسی و اجتماعی عمیق است، با اقدامات مشخصی که به بهبود کیفیت زندگی مردم و توزیع بهتر ثروت ملی منجر میشود. البته، چالشهایی که چنین برنامهای ایجاد میکند، بسیار زیاد است.
در ۳ آوریل ۲۰۲۵، در جلسه استماع نیروهای مسلح در سنا، فرمانده کل AFRICOM، مایکل لنگلی، رژیم بورکینافاسو را متهم کرد که از چین رشوه میگیرد و از «ذخایر طلای خود برای محافظت از رژیم کودتا» استفاده میکند، که میتواند راه را برای اقدامات آتی واشنگتن علیه دولت بورکینافاسو باز کند.
همانطور که قبلاً ذکر شد، فوریترین خطر امروز ناشی از افزایش تصاعدی فعالیت گروههای جهادی در کشور است.
مانند بسیاری از تحولات انقلابی دیگر در گذشته، آنچه در بورکینافاسو رخ میدهد، توسط قدرتهای بزرگ غربی با حجابی از سکوت و تهمت پوشانده شده است، که بدون شک در حال آماده شدن برای اعمال همان راه حلی هستند که برای سانکارا اعمال کردند.
شکستن این حجاب سکوت، یک وظیفه اساسی همبستگی برای همه انقلابیون است. فراموش نکنیم که در مورد بورکینافاسو و کار عظیم تحولی که توسط مردم آن آغاز شده است، صحبت کنیم.
در دورانی که سرمایهداری آرزو دارد انقلابها را به عنوان یادگارهای گذشته معرفی کند، قضاوتهایی مانند این همچنان اهمیت وظیفه انقلابی را به ما یادآوری میکنند.
بیش از یک قرن بعد، زنجیره امپریالیستی همچنان در ضعیفترین حلقههای خود میشکند.
خوزه ارنستو نوائس گوئررو نویسنده و روزنامهنگار کوبایی است. عضو انجمن هرمانوس سائیس (AHS). هماهنگ کننده بخش کوبایی شبکه دفاع از بشریت. رئیس دانشگاه هنرها.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 