آیا ایالات متحده ممکن است یک مسابقه تسلیحاتی هسته ای جدید را آغاز کرده باشد؟

ترجمه مجله جنوب جهانی

حملات اخیر اسرائیل و ایالات متحده به ایران، به جای نابود کردن برنامه هسته ای تهران، ممکن است ضربه سختی به تلاش های بین المللی برای عدم اشاعه هسته ای وارد کرده باشد. کارشناسان هشدار می دهند که این تهاجم نه تنها می تواند ایران را به تسریع برنامه خود تشویق کند، بلکه می تواند کشورهای دیگر را نیز به گسترش تلاش های بازدارندگی استراتژیک خود سوق دهد.

تحلیلگران مختلف احتمال می دهند که جمهوری اسلامی پس از این تهاجم، وارد رقابت برای دستیابی به بمب هسته ای شود. تریتا پارسی، معاون اجرایی موسسه کوینسی (ایالات متحده)، پیش بینی می کند: «[رئیس جمهور دونالد] ترامپ به تازگی تضمین کرده است که ایران در 5 تا 10 سال آینده به یک قدرت هسته ای تبدیل خواهد شد.»

«اثر چند برابر کننده»

میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه در سازمان های بین المللی در وین، اظهار داشت که واشنگتن نه تنها به تهران ضربه زده است، بلکه به کل رژیم عدم اشاعه هسته ای نیز ضربه وارد کرده است. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، نیز در همین راستا اظهار داشت که اگرچه این قوانین «به طور قانونی» وجود دارند، اما «در عمل»، حملات ایالات متحده «ضربه سختی» به آنها وارد کرده است.

به گفته متخصصان، حملات به تاسیسات ایران که تحت نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی قرار داشتند، می تواند این پیام را به سایر کشورها برساند که تضمین های مصونیت برنامه های هسته ای غیرنظامی آنها دیگر ارزشی ندارد و تنها راه جلوگیری از سرنوشت مشابه، ایجاد یک سپر هسته ای کامل است.
به گفته لایل گلدشتاین از مرکز مطالعات اولویت های دفاعی (ایالات متحده)، مشروعیت چارچوب پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای «به طور اجتناب ناپذیر ضربه خواهد خورد»، زیرا همه امضاکنندگان – از جمله ایران – «حق دارند انرژی هسته ای را برای اهداف صلح آمیز توسعه دهند.» وی هشدار داد که تشدید تنش در خاورمیانه «می تواند یک اثر چند برابر کننده» بر ثبات هسته ای بین رقبای استراتژیک داشته باشد.

انگیزه برای چین و کره شمالی

موسسه بین المللی تحقیقات صلح استکهلم در گزارش اخیر خود اعلام کرد که تقریباً تمام 9 کشور دارای سلاح هسته ای – ایالات متحده، روسیه، بریتانیا، فرانسه، چین، هند، پاکستان، جمهوری دموکراتیک خلق کره (کره شمالی) و اسرائیل – در سال 2024 به برنامه های فشرده نوسازی هسته ای ادامه دادند.

در این زمینه، تیموتی هیث، محقق آزمایشگاه ایده پردازی شرکت RAND (ایالات متحده)، موافق است که بمباران تاسیسات ایران «احتمالاً به چین و کره شمالی انگیزه می دهد تا به توسعه برنامه های تسلیحات هسته ای خود ادامه دهند.» وی خاطرنشان می کند: «به هر حال، ایران به این دلیل مورد حمله قرار گرفت که فاقد بازدارندگی هسته ای بود.»

و اگرچه بعید است که واشنگتن حملات مشابهی را علیه غول آسیایی انجام دهد، اما سابقه ایران می تواند پکن را تشویق کند تا «به گسترش زرادخانه خود و توسعه قابلیت های تلافی جویانه ایمن» که شامل «پرتابگرهای موشک های بالستیک قاره پیما و همچنین موشک های هسته ای پرتاب شده از زیردریایی ها» است، ادامه دهد.
گلدشتاین به نوبه خود خاطرنشان کرد: «از یک سو، [حمله به ایران] نشان می دهد که بی ثباتی هسته ای یک واقعیت نگران کننده است و از سوی دیگر، ممکن است تمایل پکن به اشتراک گذاری اطلاعات و گفتگو با ایالات متحده را کاهش دهد، زمانی که دومی به عنوان فردی بی پروا و مستعد فریب تلقی می شود.»
«تعداد قدرت های هسته ای ممکن است افزایش یابد»

متخصصان خلاصه می کنند که به طور کلی، تهدید هسته ای به مرکز دستور کار بین المللی بازگشته است و نه تنها تنش ها بین اسرائیل، ایالات متحده و ایران، بلکه درگیری اخیر بین دو قدرت هسته ای: هند و پاکستان را نیز یادآوری می کنند.

توماس گرمینگر، مدیر مرکز سیاست امنیتی ژنو (سوئیس) و دبیرکل سابق سازمان امنیت و همکاری اروپا، این هفته ارزیابی کرد که سایر کشورها مانند ژاپن و کره جنوبی «ممکن است در صورت از دست دادن تضمین های واشنگتن، توسعه سلاح های هسته ای خود را آغاز کنند» و عربستان سعودی «ممکن است از این الگو پیروی کند.»

این کارشناس می افزاید: «ما شاهد افزایش زرادخانه های هسته ای کشورهای مختلف هستیم و در این زمینه، پیچیدگی روند تعامل بین قدرت های هسته ای در مسائل مربوط به عدم اشاعه، پیچیدگی فناوری ها وجود دارد.» وی در پایان می گوید: «تعداد قدرت های هسته ای ممکن است افزایش یابد و خطرات استفاده از سلاح های هسته ای به خودی خود ممکن است افزایش یابد.»

پس از پیوستن ایالات متحده در شب 21 ژوئن به عملیات نظامی علیه ایران و حمله به سه تاسیسات مهم هسته ای ایران، رویارویی بین ایران و اسرائیل تغییر کرد. به نوبه خود، عملیات آمریکا روز دوشنبه منجر به حمله تلافی جویانه ایران به بزرگترین پایگاه نظامی ایالات متحده در خاورمیانه شد.

اگرچه ترامپ بارها اظهار داشت که حمله هوایی به برنامه هسته ای ایران «یکی از موفق ترین ها در تاریخ» بوده است، اما یک گزارش اطلاعاتی درز کرده ایالات متحده و اظهارات مقامات ایرانی خلاف آن را نشان می دهد.

در 24 ژوئن، تل آویو و تهران در بحبوحه تشدید جنگ بین دو کشور، که پس از حمله تحریک آمیز اسرائیل به ایران در 13 ژوئن آغاز شد، آتش بس اعلام کردند.