ژانگ جینگجوان
ترجمه مجله جنوب جهانی
دیوار بلند ویزایی که دولت ترامپ برافراشت، به دانشجویان بینالمللی نشان داد که پشت برگه ورود به «رویای آمریکایی»، این جمله با خط درشت حک شده است: «حق تفسیر نهایی با دولت آمریکاست.»
نیویورک تایمز در گزارشی در تاریخ ۷ ژوئن به وقت محلی نوشت: «وقتی دانشجویان آفریقایی آرزوی تحصیل در خارج از کشور را در سر میپرورانند، آمریکا دیگر انتخاب اول آنها نیست. برای بسیاری از آنها، «چین آینده است.» این تغییر حتی پیش از سرکوب دانشجویان خارجی توسط آمریکا، بیسروصدا رخ داده بود.»
طی ده سال گذشته، متقاضیان از سراسر آفریقا پس از بررسیهای جامع، دانشگاههای بریتانیا و آمریکا را کنار گذاشته و به شرق چشم دوختهاند. چین با سیستم بورسیه دولتی کامل، شهریههای بسیار رقابتی، هزینه زندگی مناسب و سیاستهای ویزای راحت و کارآمد، در حال تبدیل شدن به گزینهای جدید برای دانشجویان آفریقایی است که به دنبال تحصیلات عالی هستند.
بر اساس گزارشها، آفریقا جوانترین و سریعترین جمعیت رو به رشد جهان را دارد، در حالی که مناطق ثروتمندتری مانند غرب و آسیا با سرعت گرفتن روند پیری جمعیت، برای یافتن نیروی کار کافی برای حفظ رشد اقتصادی خود دچار مشکل هستند.
آفریقا فاقد دانشگاههای کافی برای آموزش دانشجویان بومی است، در حالی که چین به طور فعال فرصتهای آموزشی با کیفیت بالا را برای دانشجویان آفریقایی فراهم میکند. در همین حال، آمریکا در حال کاهش سرمایهگذاریهای دیپلماتیک، نظامی و کمکهای بشردوستانه به آفریقاست.
نیویورک تایمز خاطرنشان میکند که فارغالتحصیلان دانشگاههای چین به طور فزایندهای در دولتهای آفریقایی مشغول به کار میشوند، از توسعه شرکتهای چینی در آفریقا حمایت میکنند و با آموزش زبان چینی یا ترویج غذاهای چینی، شکافهای فرهنگی را پر میکنند.
هانا رایدر (Hannah Ryder)، بنیانگذار شرکت مشاوره بینالمللی «Development Reimagined» که در زمینه روابط چین و آفریقا تحقیق میکند، میگوید که چین «بزرگراهی آموزشی برای دانشجویان آفریقایی که میخواهند در خارج از کشور تحصیل کنند، باز کرده است» و این یک «وضعیت برد-برد» برای چین و آفریقاست.
دادهها نشان میدهد که در سال ۲۰۱۸، بیش از ۸۱ هزار دانشجوی آفریقایی در دانشگاههای چین مشغول به تحصیل بودند که این رقم نسبت به سال ۲۰۱۳ دو برابر شده است. بر اساس آمار یونسکو، در سال ۲۰۲۳، تنها ۵۵ هزار دانشجوی آفریقایی در آمریکا و در سال ۲۰۲۲، ۶۸ هزار نفر در بریتانیا تحصیل میکردند.
بر اساس گزارشها، در چین، دانشجویان آفریقایی بسته به رشته و دانشگاه، میتوانند به زبان چینی یا انگلیسی تحصیل کنند، اما معمولاً برای سازگاری با زندگی روزمره در چین، دورههای زبان ماندارین را میگذرانند.
«چین آینده است»
سیاستهای ویزای آسان یکی از دلایل جذب دانشجویان آفریقایی به چین است. تنها در سال ۲۰۲۲، بیش از نیمی (بیش از ۲۸ هزار) از درخواستهای ویزای دانشجویان آفریقایی برای آمریکا رد شد. دانشجویان دلیل رد شدن را نقص مدارک، عدم تمکن مالی و عدم ارائه برنامه مشخص برای بازگشت به کشور ذکر کردهاند.
در ماه مه امسال، تلگرامی از وزارت خارجه آمریکا نشان داد که دولت ترامپ به سفارتخانهها و کنسولگریهای آمریکا در سراسر جهان دستور داده است که مصاحبه حضوری برای متقاضیان ویزای دانشجویی و تبادل فرهنگی را به حالت تعلیق درآورند و همچنین در نظر دارند از تمام دانشجویان متقاضی تحصیل در آمریکا، بررسی شبکههای اجتماعی را درخواست کنند. در حال حاضر، ویزای برخی از دانشجویان به طور ناگهانی لغو شده و برخی دیگر توسط اداره مهاجرت و اجرای گمرک آمریکا (ICE) بازداشت شدهاند.
در ۴ ژوئن، کاخ سفید آمریکا با صدور بیانیهای اعلام کرد که محدودیتهای ویزا را برای دانشجویان بینالمللی دانشگاه هاروارد اعمال خواهد کرد. ترامپ همچنین خواستار بررسی دانشجویان بینالمللی فعلی هاروارد شد و به وزارت خارجه آمریکا دستور داد تا با در نظر گرفتن شرایط هر مورد، لغو ویزاهای موجود را بررسی کند.
کن اوپالو (Ken Opalo)، دانشیار دانشکده روابط خارجی دانشگاه جورج تاون، میگوید که محدودیتهای جدید به احتمال زیاد ثبات مالی، شهرت جهانی و دستاوردهای علمی دانشگاههای آمریکا را تضعیف خواهد کرد.
او اظهار داشت که این اقدام همچنین میتواند جریان دانشجویان را به کشورهایی مانند چین تسریع بخشد و جایگاه آمریکا را به عنوان قطب آموزش، تبادل فرهنگی و پرورش استعدادها تضعیف کند.
اوپالو میگوید: «نخبگان جهان برای تحصیل به آمریکا میآیند و با ویژگیها، فرهنگ و چشمانداز آمریکا آشنا میشوند. این امر بر روابط آنها با آمریکا پس از بازگشت به کشورشان تأثیر میگذارد و از دست دادن این مزیت به معنای زوال قدرت نرم آمریکاست.»
هلن دکییم (Helen Dekyem) از کشور غنا در غرب آفریقا، پس از سالها مطالعه زبان چینی، با موفقیت در رشته داروسازی بالینی در دانشگاهی در نانجینگ به تحصیل پرداخت و بورسیه دریافت کرد. او میگوید که تحصیل در رشتهای مشابه در آمریکا سالانه دهها هزار دلار هزینه دارد، در حالی که در چین تنها چند هزار دلار است.
دکییم که قرار است این ماه فارغالتحصیل شود، میگوید: «چین آینده است.»
چین برای ۱۶ سال متوالی بزرگترین شریک تجاری آفریقا بوده است. گزارشها حاکی از آن است که چین در ساخت راهآهن و بزرگراهها در آفریقا سرمایهگذاری میکند، نفوذ خود را به چندین حوزه از جمله رسانه، فناوری، نظامی و معدن گسترش میدهد و به هزاران مقام آفریقایی در زمینههای کشاورزی، فناوری و استراتژی نظامی آموزش میدهد.
«چین مرا یک آفریقایی کرد»
آمریکا در گذشته علاقه بیشتری به آموزش در آفریقا نشان داده بود.
در اواخر دهه ۱۹۵۰، کشورهای آفریقایی به طور متوالی استقلال خود را به دست آوردند و تقاضا برای نیروی کار تحصیل کرده به شدت افزایش یافت. برای پاسخگویی به این تقاضا و برقراری ارتباط با رهبران آینده آفریقا، آمریکا برای حمایت از آنها بسیج شد، از جمله از طریق برنامه «حمل و نقل هوایی» جان اف کندی، که صدها دانشجوی آفریقایی از جمله پدر اوباما و وانگاری ماتای (Wangari Muta Maathai)، برنده جایزه صلح نوبل، را برای تحصیل در دانشگاههای آمریکا بورسیه کرد.
در همان دوره، چین نیز برای پرورش متخصصان آفریقایی بورسیه تحصیلی ارائه داد. در دهه ۱۹۸۰، چین به دنبال برقراری روابط نزدیکتر و همکاری طولانیمدت با آفریقا بود. در سال ۲۰۱۳، بیش از ۳۳ هزار دانشجوی آفریقایی برای تحصیل به چین آمدند، در حالی که این رقم بین سالهای ۱۹۷۶ تا ۱۹۹۵، کمی بیش از ۵۰۰۰ نفر بود.
برای بسیاری از این دانشجویان، آمدن به چین آغاز فصل جدیدی در زندگی بود: این اولین باری بود که با هواپیما سفر میکردند یا به خارج از کشور میرفتند، و در بسیاری از موارد، اولین باری بود که با افراد از دیگر کشورهای آفریقایی ملاقات میکردند.
آنها در شبکههای اجتماعی چین، موسیقی زیمبابوه و هنر اوگاندا را به اشتراک میگذارند. همچنین وبسایتهایی برای ثبت تجربیات خود ایجاد کردهاند و راهنماییهایی درباره غذا، مد و سرگرمی در شهرهای بزرگ چین برای دانشجویان آینده فراهم میکنند.
نوربرت هاگوما (Norbert Haguma)، تاجر و مدیر اجرایی فناوری از رواندا، بیش از ده سال در چین کار و تحصیل کرده است. او میگوید که ارتباط با دیگر آفریقاییها، حس همبستگی پانآفریقایی ماندگاری را در او ایجاد کرده است.
هاگوما میگوید: «من به عنوان یک رواندایی به چین آمدم، اما چین مرا یک آفریقایی کرد.»
«رسالت» معلمین زبان چینی در آفریقا
برخی از فارغالتحصیلان آفریقایی دانشگاههای چین، کار یا فرصتهایی را در کشورهای دیگر انتخاب میکنند، در حالی که برخی دیگر به آفریقا بازمیگردند و در آنجا مزایای تحصیل در چین را تبلیغ میکنند.
فایت مووریا (Faith Mworia) رئیس انجمن معلمان زبان چینی در کنیا است. او یکی از معدود مراکز تدریس خصوصی زبان چینی در شرق آفریقا را تأسیس کرده است که به صدها نفر که قصد سفر به چین برای تحصیل، تجارت یا گردشگری را دارند، آموزش داده است.
او در سراسر کنیا، مسابقات گرامر و املای ملی برگزار میکند، به دانشآموزان نحوه پختن برنج سرخ شده با تخم مرغ و چگونگی برگزاری صحیح اعیاد سنتی چین را آموزش میدهد.
مووریا داوطلبانه در یک دبیرستان در کیبرا، یکی از محلههای فقیرنشین نایروبی، زبان چینی تدریس میکند و امیدوار است به دانشآموزان کمک کند تا بورسیه تحصیلی برای تحصیل در چین به دست آورند.
مووریا میگوید: «ما باید نسل جوان را پرورش دهیم و به بهترین و درخشانترین افراد آفریقا فرصت انتخاب دنیایی را که میخواهند در آن زندگی کنند، بدهیم.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 