فروپاشی نقشه تقسیم شرکتهای اوکراین؟ – کیت کلارنبرگ
کیت کلارنبرگ
منتشر شده در المیادین انگلیسی
ترجمه مجله جنوب جهانی
صندوق بازسازی اوکراین بلکراک به دلیل عدم علاقه سرمایهگذاران فرو میپاشد و با نزدیک شدن شکست کییف و فرار سرمایه خارجی، رؤیاهای سودجویی غرب به پایان میرسد.
فروپاشی نقشه تقسیم شرکتهای اوکراین؟
از ابتدای سال ۲۰۱۳، شرکتهای غربی به طور گسترده برای خرید عمده اوکراین اقدام کردند.
در تاریخ ۵ ژوئیه، بلومبرگ گزارش داد که یک صندوق چند میلیارد دلاری تحت مدیریت بلکراک برای بازسازی کییف، که قرار بود در کنفرانس اختصاصی بازسازی اوکراین در تاریخ ۱۰ و ۱۱ ژوئیه در رم رونمایی شود، در اوایل سال ۲۰۲۵ «به دلیل عدم علاقه» سرمایهگذاران نهادی، خصوصی و دولتی به حالت تعلیق درآمده است. با نزدیک شدن به این اجلاس، عدم اشتیاق سرمایهگذاران همچنان پابرجاست و «آینده این پروژه اکنون نامشخص است.» این تنها جدیدترین تأیید بر این است که مأموریت دیرینه غرب برای تقسیم اوکراین به سمت فروپاشی کامل پیش میرود.
صندوق توسعه اوکراین بلکراک از ماه مه ۲۰۲۳ در دست اقدام بوده است. در ابتدا قرار بود این صندوق به عنوان یکی از جاهطلبانهترین همکاریهای مالی عمومی-خصوصی در تاریخ باشد، که میتوانست با طرح مارشال واشنگتن که اروپای غربی را پس از جنگ جهانی دوم بازسازی کرد – و به شدت بدهکار ساخت – رقابت کند. با وعده بازدهیهای هنگفت، در ابتدا گزارش شده بود که سرمایهگذاران «آماده سرازیر کردن سرمایه» به این پروژه بودند، به دلیل خوشبینی گسترده به اینکه «ضدحمله» پر سر و صدای کییف در اواخر همان سال «ممکن است به سرعت به جنگ پایان دهد.»
در عمل، این ضدحمله یک فاجعه تمامعیار بود. اوکراین تا ۱۰۰,۰۰۰ تلفات متحمل شد و بخش عمدهای از زرادخانه زرهپوشها، وسایل نقلیه و تسلیحات غربی خود را از دست داد، در حالی که تنها ۰.۲۵ درصد از قلمرو اشغال شده توسط روسیه را در مراحل اولیه جنگ نیابتی بازپس گرفت. همانطور که فیلیپ هیلدبراند، معاون رئیس بلکراک توضیح داد، این نتایج شور و شوق سرمایهگذاران را از بین برد، زیرا آنها «توقف خصومتها، یا حداقل چشماندازی برای صلح» را ضروری میدانستند. نگرانیها در مورد کاهش مداوم نیروی کار ماهر اوکراین نیز گسترده بود.
اکنون هیچ نشانهای از توافق صلح در افق وجود ندارد، روسیه به سرعت در چندین جبهه در حال پیشروی است و دولت اوکراین تخمین میزند که این کشور حدود ۴۰ درصد از جمعیت فعال خود را به دلیل جنگ نیابتی از دست داده است. جای تعجب نیست که هیچ علاقه خارجی برای سرمایهگذاری در بازسازی کییف وجود ندارد. اینکه پس از پایان درگیری چه چیزی از اوکراین باقی خواهد ماند و آیا میتوان از ویرانههای آن بازدهی مالی کسب کرد، سؤالاتی باز و جدی هستند.
فروپاشی صندوق توسعه اوکراین بلکراک نه تنها یک نمونه کوچک از شکست قریبالوقوع و اجتنابناپذیر کییف و اربابان عروسکی آن در خارج از کشور در دونباس است، بلکه منعکسکننده مرگ رؤیای تجزیه صنایع و منابع اوکراین برای غارت و چپاول بیقید و بند است که مدتهاست توسط شرکتها، الیگارشیها و دولتهای غربی در سر پرورانده میشد. برنامهریزی برای این اتفاق به استقلال این کشور در سال ۱۹۹۱ بازمیگردد، پس از کودتای میدان که توسط غرب در سال ۲۰۱۴ سازماندهی شد، به نتایج ملموسی رسید و با آغاز جنگ نیابتی تمامعیار در فوریه ۲۰۲۲ شتاب گرفت.
«اقلیم سرمایهگذاری»
از ابتدای سال ۲۰۱۳، شرکتهای غربی به طور گسترده شروع به خرید اوکراین به صورت عمده کردند. به طور گسترده در سراسر اروپا و آمریکای شمالی انتظار میرفت که کییف با اتحادیه اروپا «توافقنامه همکاری» امضا کند، که خصوصیسازی و لغو قوانین دیرینه محدودکننده خرید و مالکیت خارجی ثروتهای کشاورزی بیشمار این کشور را تسهیل میکرد. «سبد نان سابق اتحاد جماهیر شوروی» معادل یک سوم کل اراضی قابل کشت اتحادیه اروپا بود و سود بالقوه میتوانست بسیار زیاد باشد.
همان ژانویه، غول انرژی بریتانیایی-هلندی شل، که با MI6 ارتباط داشت، یک قرارداد ۵۰ ساله با دولت اوکراین برای اکتشاف و حفاری گاز طبیعی از طریق فرکینگ در مناطق دونتسک و خارکوف که «اعتقاد بر این بود که مقادیر قابل توجهی گاز طبیعی دارند» امضا کرد. سپس، در ماه مه، شرکت شیمیایی بدنام و اکنون منحل شده مونسانتو از برنامههای خود برای سرمایهگذاری ۱۴۰ میلیون دلار در ساخت یک کارخانه بذر ذرت در قلب کشاورزی این کشور خبر داد. این شرکت یکی از اعضای بنیانگذار شورای تجاری آمریکا-اوکراین (USUBC) بود که در اکتبر ۱۹۹۵ برای «بهبود» «اقلیم سرمایهگذاری» کییف تأسیس شد.
خزانهدار USUBC دیوید کرامر بود و همچنان هست، که در آن زمان به عنوان رئیس «خانه آزادی» (Freedom House)، یکی از بخشهای «وقف ملی برای دموکراسی» (NED) فعالیت میکرد. NED به طور آشکار توسط سیا تأسیس شد تا آنچه را که این سازمان در طول تاریخ به صورت پنهانی انجام میداد، علناً به انجام برساند. وقف و خانه آزادی مسئول «انقلاب نارنجی» اوکراین در سال ۲۰۰۴ بودند که ویکتور یوشچنکو، عروسکگردان غربگرا را به قدرت رساند. او بلافاصله اصلاحات اقتصادی نئولیبرالی عمیقاً نامحبوب را اجرا کرد، از جمله کاهش قوانین و هزینههای اجتماعی. یوشچنکو در سال ۲۰۱۰ از قدرت کنار رفت و تنها ۵ درصد آرا را به دست آورد.
پس از رد توافقنامه همکاری با اتحادیه اروپا توسط رئیسجمهور اوکراین، ویکتور یانوکوویچ، به نفع توافقی مطلوبتر که توسط روسیه در نوامبر ۲۰۱۳ ارائه شد، اعتراضات گسترده – که بعدها «میدان» نام گرفت – در کییف توسط بازیگران وابسته به NED و تحریککنندگان فاشیست شعلهور شد. این اعتراضات تا اواخر فوریه ۲۰۱۴ ادامه یافت، زمانی که یانوکوویچ از کشور گریخت. در همین حین، اوکراین در هرج و مرج کامل فرو رفت – با این حال، شرکتهای مرتبط با USUBC دلسرد نشدند. بسیاری از آنها، از جمله شرکتهای بزرگ با نمایندگانی در کمیته اجرایی سازمان، به سرمایهگذاریهای قابل توجهی در اوکراین ادامه دادند.
اشتیاق بیحد آنها ممکن است با این واقعیت توضیح داده شود که دیوید کرامر فارغالتحصیل «پروژه قرن جدید آمریکا»، یک اندیشکده نومحافظهکار است که به طور گسترده به عنوان مغز متفکر «جنگ علیه ترور» دولت بوش شناخته میشود. رابرت کیگان، یکی از بنیانگذاران این سازمان، با ویکتوریا نولند، در آن زمان مسئول وزارت خارجه در امور اوکراین، ازدواج کرده است. او بارها در طول «انقلاب» میدان از کییف بازدید کرد و دولت موقت جایگزین یانوکوویچ را شخصاً انتخاب کرد. نولند در موقعیت مناسبی بود تا بداند سرمایهگذاریهای اعضای USUBC در اوکراین در بلندمدت امن خواهد بود.
«فرصتهای تجاری»
دولت موقت فاشیست نولند در ژوئن ۲۰۱۴ توسط دولتی به رهبری پترو پوروشنکو، که بر اساس برنامه آشکار خصوصیسازی صنایع دولتی عمل میکرد، جایگزین شد. رئیسجمهور در مارس ۲۰۱۶ قانونی را برای این منظور تصویب کرد. دو سال بعد، دولت او قوانین گستردهای را برای تسهیل بیشتر حراج داراییها و صنایع دولتی کییف به بازیگران خارجی تصویب کرد. با این حال، ممنوعیت فروش خصوصی اراضی قابل کشت، که در سال ۲۰۰۱ اعمال شده بود، همچنان پابرجا ماند. مهم نیست – در اوت ۲۰۱۸، دادگاه حقوق بشر اروپا حکم داد که این ممنوعیت غیرقانونی است.
با این حال، هنوز یک مشکل وجود داشت. نظرسنجیها به طور مداوم نشان میدادند که شهروندان اوکراینی به شدت با خصوصیسازی و فروش اراضی کشاورزی کشورشان به خریداران خارجی مخالف هستند. خوشبختانه، وقوع جنگ نیابتی و اعمال حکومت نظامی، امکان پایمال کردن نظرات عمومی و مخالفان سیاسی در مقیاس صنعتی توسط دولت ولودیمیر زلنسکی را فراهم کرد. در طول سال ۲۰۲۲، مجموعهای از قوانین با هدف «سهولت هرچه بیشتر خصوصیسازی برای سرمایهگذاران خارجی» به تصویب رسید.
در این فرآیند، نزدیک به ۱۰۰۰ شرکت ملیسازی شده برای فروش به خارج از کشور ارائه شد و حراجها برای خرید این نهادها «با شرایط ساده» برگزار شد. سال بعد، این تلاشها تشدید شد و قانونگذاریهای بیشتری برای «خصوصیسازی گسترده داراییهای دولتی و شرکتهای دولتی» تصویب شد. گزارش شده است که این امر با «جذابیت» «داراییهای بزرگ دولتی اوکراین برای سرمایهگذاران نهادی» انگیزه یافته است. این داراییها شامل یک کارخانه آمونیاک مستقر در اودسا، شرکتهای بزرگ معدنی و شیمیایی، یکی از تولیدکنندگان اصلی برق کشور و تولیدکننده محصولات تیتانیوم با کیفیت بالا بود.
با تشویق استقبال غرب از این اقدامات، در ژوئیه ۲۰۲۴، کییف از برنامه اختصاصی «خصوصیسازی گسترده» با داراییهای ارزشمندتر تحت چکش حراج خبر داد. جای تعجب نیست که دو ماه بعد، یک سند توجیهی وزارت خارجه بریتانیا اذعان کرد که «تهاجم را نه تنها یک بحران، بلکه یک فرصت» میبیند. پروژه اصلی کمک اقتصادی لندن در اوکراین به صراحت مربوط به اطمینان از این است که این کشور «اصلاحات اقتصادی را که اقتصاد فراگیرتری ایجاد میکند، پذیرفته و اجرا کند و فرصتهای تجاری با بریتانیا را افزایش دهد.»
در ژانویه گذشته، کنگره سالانه مجمع جهانی اقتصاد در داووس، سوئیس برگزار شد. جنگ نیابتی و آینده اقتصادی کییف به شدت در دستور کار این رویداد قرار داشت. محور اصلی آن یک صبحانه کاری با حضور رهبران سیاسی و بزرگان کسب و کار بود، جایی که زلنسکی از طریق ویدئو کنفرانس ظاهر شد. رئیسجمهور از «غولهای جهان مالی و سرمایهگذاری بینالمللی»، از جمله بلکراک، گلدمن ساکس و جیپی مورگان، به دلیل خرید داراییهای کشورش در زمان جنگ تشکر کرد. او جسورانه وعده داد: «هر کس میتواند با کار با اوکراین یک تجارت بزرگ شود.»
متعاقباً، لری فینک، مدیر عامل بلکراک، متعهد شد میلیاردها دلار در تأمین مالی بازسازی کییف هماهنگ کند و پیشبینی کرد که این کشور در نتیجه به «نماد سرمایهداری» تبدیل خواهد شد. در همین حال، دیوید سولومون، رئیس گلدمن ساکس، با خوشبینی شدید در مورد آینده پس از جنگ کییف و سودهایی که شرکت او و سایر مؤسسات مالی بزرگ غربی میتوانند کسب کنند، صحبت کرد. او با غرور گفت: «شکی نیست که با بازسازی، انگیزههای اقتصادی خوبی برای بازده واقعی و سرمایهگذاری واقعی وجود خواهد داشت.»
زلنسکی در چندین رویداد برگزار شده در داووس در طول کنفرانس پنج روزه سخنرانی کرد، جایی که گزارش شده است احساسات حامی کییف «بسیار زیاد» بود. رئیسجمهور از بازپسگیری کریمه صحبت کرد و از حاضران خواست «سلاحهای خود را به ما بدهید.» مخاطبان او همیشه بسیار پذیرا بودند. در یک پنل، بوریس جانسون، که شخصاً مذاکرات صلح ثمربخش بین کییف و مسکو را در آوریل ۲۰۲۲ خراب کرد، اصرار داشت که به زلنسکی «ابزارهایی که برای اتمام کار نیاز دارد» داده شود. جانسون با صدای بلند گفت: «تانکها را به آنها بدهید! مطلقاً چیزی برای از دست دادن وجود ندارد!»
در سالهای آینده، اجلاس داووس ژانویه ۲۰۲۳ ممکن است هم به عنوان نقطه اوج تلاش جنگ نیابتی اوکراین و هم تقریباً زمانی که همه چیز به طرز چشمگیری شروع به از هم پاشیدن کرد، دیده شود. تسلیحات مورد نظر به مقدار زیاد رسیدند، اما بیاثر بودند. سه بزرگترین تلاش نظامی کییف از زمان ضدحمله همان سال – نفوذ کرینکی و «ضدحمله» کورسک – همگی فاجعههایی بسیار پرهزینه بودند و این کشور را با کمبود نیرو و تجهیزات برای مقابله با پیشرویهای روسیه مواجه کردند. کشورهایی که مهمات تأمین کردند، در این فرآیند خود را تقریباً خلع سلاح کردند.
در تاریخ ۱۰ ژوئن، پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، اعلام کرد که اوکراین هیچ کمک نظامی دیگری از واشنگتن دریافت نخواهد کرد، به جز محمولههای باقیمانده که توسط دولت بایدن توافق شده بود. در تاریخ ۱ ژوئیه، حتی این تعهد بسیار کاهش یافته نیز به دلیل نگرانیهای پنتاگون در مورد کمبود ذخایر توپخانه، موشکهای دفاع هوایی و مهمات دقیق کنار گذاشته شد. کییف اکنون برای همیشه فاقد سلاحهای آمریکایی است و سالها طول خواهد کشید تا اروپا این شکاف را پر کند، اگر اصلاً بتواند.
در این میان، اوکراین تحت حملات پهپادی و موشکی روسیه که به طور فزایندهای ویرانگرتر شدهاند، قرار گرفته است و به نظر میرسد نیروهای مسکو در سراسر خط مقدم برای ضربه نهایی پیشروی میکنند. حمایت عمومی و سیاسی برای ادامه جنگ نیابتی در سراسر غرب در حال کاهش است. عدم موفقیت صندوق توسعه اوکراین بلکراک که زمانی بسیار مورد تحسین بود، در جذب حتی یک دلار برای بازسازی این کشور، به شدت نشان میدهد که سرمایهگذاران بینالمللی پیشبینی میکنند که جسد پس از جنگ کییف چیزی برای غارت به آنها ارائه نخواهد داد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 