ایزاک سانی، استاد مطالعات کوبا و سیاه‌پوستان و مورخ در دانشگاه دالهاوزی است.
ترجمه مجله جنوب جهانی
آمیلکار کابرال – نظریه‌پرداز آزادی آفریقا، مبارز راه آزادی و شهید – در یکی از ماندگارترین اصول یکپارچگی انقلابی، از کسانی که در مبارزه برای آزادی و عدالت شرکت می‌کنند، خواست تا «دروغ نگویند، پیروزی‌های آسان را ادعا نکنند.» این اصل، مستلزم حقیقت‌گویی، فروتنی و مواجهه بی‌امان با واقعیت است. این اصل در تضاد با عوام‌فریبی، انکار و وسوسه پنهان کردن حقایق دشوار به خاطر حفظ ظاهر است.
در کوبای امروز، در حالی که این کشور با اثرات عمیق جنگ اقتصادی ایالات متحده و چالش‌های اجتماعی داخلی دست و پنجه نرم می‌کند، اظهارات اخیر رئیس جمهور میگل دیاز-کانل، در رد اظهارات نامناسب (حداقل) وزیر مستعفی دولت در مورد نابرابری و آسیب‌پذیری اجتماعی، تعهد انقلاب کوبا به اصل کابرال را تأیید می‌کند. انقلاب، به دور از پنهان کردن مشکلات خود، راه صداقت، اخلاق و انسان‌گرایی را برگزیده است؛ راهی که دشوار اما اصولی است.
محاصره اقتصادی ایالات متحده علیه کوبا صرفاً تلاشی برای بی‌ثبات کردن اقتصاد این کشور نیست؛ بلکه یک استراتژی عمدی برای خفه کردن است. هدف آن، تحریک نارضایتی داخلی، تحریف چهره دولت کوبا و در نهایت از بین بردن دستاوردهای انقلاب کوبا است. این یک جنگ فرسایشی است که نه تنها با تحریم‌های مالی و محدودیت‌های تجاری، بلکه با هجوم اطلاعات نادرست و جنگ روانی انجام می‌شود. در این شرایط، هرگونه اشتباه از سوی دولت کوبا یا نقص در جامعه کوبا، اغراق‌آمیز و به عنوان سلاح استفاده می‌شود. در نتیجه، نقص‌هایی که در هر نظام سیاسی و اقتصادی ذاتی هستند – به ویژه تحت فشار – به عنوان شکست‌های منحصر به فرد سوسیالیسم جلوه داده می‌شوند. با این حال، اینها نشانه‌های فروپاشی ایدئولوژیک نیستند، بلکه نشانگر میزان بی‌امان مورد حمله قرار گرفتن انقلاب هستند.
رهبری انقلابی کوبا، علی‌رغم این فشار بی‌امان، به ارزیابی انتقادی از خود ادامه می‌دهد. رئیس جمهور دیاز-کانل در سخنان خود در کمیسیون ملی مجمع ملی در مورد جوانان، کودکان و برابری زنان، از اذعان به اینکه کشور با چالش‌های جدی روبرو است، ابایی ندارد: از تحریفات اقتصادی و تشدید نابرابری گرفته تا رفتارهای اجتماعی که نشان دهنده فروپاشی پیوندهای اجتماعی، جمعی و خانوادگی است. با این حال، او به جای انکار یا قربانی کردن، خواستار راه حل‌هایی ریشه در اخلاق و عدالت است. او اعلام کرد: «انقلاب مشکلات خود را پنهان نمی‌کند.»
انقلاب حتی در شرایط سخت، با اخلاق و عدالت اجتماعی با مشکلات روبرو می‌شود.
این صراحت، ضعف نیست – بلکه قدرت انقلابی است. این دقیقاً همان چیزی است که کابرال خواستار آن بود: صداقتی تزلزل‌ناپذیر که سختی‌ها را به حداقل نمی‌رساند، اما امید را نیز رها نمی‌کند. اصرار دیاز-کانل بر اینکه اینها «مشکلات ما» هستند – بی‌خانمان‌های ما، جوامع آسیب‌پذیر ما، نابرابری‌های اجتماعی ما – گواهی بر رسالت انسان‌دوستانه پایدار انقلاب است. این دولتی نیست که حاشیه‌نشینان را طرد کند؛ بلکه وظیفه خود در قبال آنها را می‌پذیرد. این یک شناخت وجود دارد که آسیب‌پذیری، یک انحراف در یک جامعه انقلابی نیست، بلکه نتیجه فشارهای داخلی و خارجی است و بنابراین نیازمند اقدام هماهنگ، دلسوزانه و مداوم است.
«اینها مشکلات ما هستند – بی‌خانمان‌های ما، جوامع آسیب‌پذیر ما، نابرابری‌های اجتماعی ما.» رئیس جمهور دیاز-کانل
چارچوب‌بندی اخلاقی سیاست توسط رئیس جمهور کوبا، بازتاب‌دهنده بینش اساسی دیگری از کابرال است: اینکه مبارزه انقلابی صرفاً در مورد دستاوردهای مادی نیست، بلکه در مورد کرامت، حقیقت و ارزش‌ها است. دیاز-کانل از آرماندو هارت، روشنفکر انقلابی کوبا، یاد کرد تا تأکید کند که «قانون به عنوان بیان عدالت اجتماعی» و «اخلاق به عنوان بیان حقیقت» باید انقلاب را هدایت کنند. او با این کار، تحلیل‌های سطحی یا بی‌رحمانه از مشکلات اجتماعی کوبا را رد می‌کند. او نسبت به تکبر و بی‌تفاوتی هشدار می‌دهد و در عوض، خواستار «حساسیت»، «گرمای انسانی» و «رفتار مناسب» در پرداختن به عمیق‌ترین زخم‌های اجتماعی کشور است.
به همین منظور، انقلاب بیش از سی برنامه اجتماعی هدفمند را با هدف کاهش شرایط جمعیت‌های آسیب‌پذیر آغاز کرده است. اینها ژست‌های نمادین نیستند، بلکه تعهدات مادی هستند که علی‌رغم وزن خردکننده محاصره‌ای که به دنبال محروم کردن کوبا حتی از منابع اساسی مورد نیاز برای حکمرانی است، تأمین مالی می‌شوند. وجود این برنامه‌ها – که با اراده سیاسی، شفافیت اخلاقی و مشارکت مردمی پشتیبانی می‌شوند – نشان می‌دهد که انقلاب از وعده‌های اساسی خود دست نکشیده است. این انقلاب در شرایط بسیار دشوار، به تلاش خود برای رسیدن به جامعه‌ای که هیچ‌کس در آن جا نماند، ادامه می‌دهد.
آنچه موضع کوبا را به ویژه قدرتمند می‌کند، امتناع آن از ادعای پیروزی‌های آسان است. به ویژه در شرایط محاصره، وسوسه‌انگیز خواهد بود که تصویری از موفقیت بدون لکه بحران ارائه شود. اما انقلاب از چنین توهمات خودستایانه‌ای امتناع می‌کند. همانطور که دیاز-کانل می‌گوید، «ما می‌دانیم که مشکلات ما بدتر شده‌اند… اما انقلاب تشخیص می‌دهد که عللی وجود دارد که منجر به این نوع مشکلات شده است، و بنابراین انقلاب باید… طرحی ارائه دهد که چگونه می‌خواهیم آن را حل کنیم، با این علم که این یک مبارزه طولانی است.» این اعتراف که پیشرفت کند و ناهموار خواهد بود، اینکه همه مشکلات را نمی‌توان به یکباره حل کرد، گواهی بر بلوغ انقلابی است – نه شکست.
این وضوح سیاسی و اخلاقی، با توجه به روایت‌های غیرانسانی که توسط رسانه‌های امپریالیستی و انحصاری ترویج می‌شوند و به دنبال به تصویر کشیدن کوبا به عنوان یک دولت شکست خورده هستند، از اهمیت بیشتری برخوردار است. انقلاب کوبا در برابر این گروه همسرایان بدبین، حقیقتی متفاوت را بیان می‌کند: اینکه مردمی که در مورد مشکلات خود صادق هستند، که در مواجهه با ناملایمات به عدالت متعهد می‌مانند و همبستگی را به عنوان یک اصل راهنما حفظ می‌کنند، شکست نمی‌خورند.

پایدار ماندن و ادامه توسعه تحت محاصره، ادامه ساختن جامعه‌ای ریشه در کرامت، برابری و اخلاق، علیرغم کمبود و تجاوز خارجی، یک شکست نیست. این یک دستاورد انقلابی است. بنابراین، انقلاب کوبا به فرمان کابرال وفادار می‌ماند – نه تنها در امتناع از دروغ گفتن یا ادعای پیروزی‌های آسان، بلکه در تلاش مداوم خود برای مبارزه، مقابله و مراقبت.
از آنجایی که کوبا یک جنگ اقتصادی مداوم را تحمل می‌کند که برای از بین بردن توانایی دولت کوبا در عمل به وعده‌ها و تعهدات خود در قبال مردم کوبا و از بین بردن بافت اجتماعی این کشور جزیره‌ای طراحی شده است، راه سخت‌تر اما اصولی‌تر را برگزیده است. این کشور با مشکلات خود به طور مستقیم روبرو می‌شود، به کاستی‌های خود اعتراف می‌کند و به دنبال راه حل‌هایی از طریق اقدام جمعی و مسئولیت اخلاقی است. این تعهد به اخلاق انقلابی و انسان‌گرایی، شاید قوی‌ترین دلیل این است که انقلاب کوبا، علی‌رغم آنچه برخی ممکن است شانس‌های غیرقابل غلبه بدانند، زنده، شرافتمند و انقلابی باقی مانده است.
تکریم سخنان بی‌زمان آمیلکار کابرال، به جهانیان نشان می‌دهد که مبارزه برای عدالت و رهایی واقعی با صداقت، شجاعت و عزم راسخ به چه معناست.