منتشر شده در رسانه چینی کیو

ترجمه مجله جنوب جهانی

چند تن از مقامات ارشد سابق ویتنام از جمله نخست وزیر پیشین، رئیس جمهور سابق، رئیس سابق مجلس ملی و دبیر سابق کمیته مرکزی حزب کمونیست، به طور همزمان از تمامی مناصب حزبی خود برکنار شدند.

در ساختار سیاسی ویتنام که به طور اسمی فاقد یک رهبری مرکزی رسمی است، عالی‌ترین سطح رهبری از یک «گروه چهار نفره» متشکل از دبیرکل حزب کمونیست، رئیس جمهور، نخست وزیر و رئیس مجلس ملی تشکیل می‌شود. بر این اساس، برکناری همزمان سه نفر از این افراد که زمانی از چهره‌های اصلی قدرت در ویتنام محسوب می‌شدند، اقدامی بی‌سابقه در مقیاس و سطح خود به شمار می‌رود.

پرسش این است که چرا حزب کمونیست ویتنام با این قاطعیت به مبارزه با فساد روی آورده است؟ و این مسئله چه تأثیری بر فضای سیاسی ویتنام و روابط این کشور با چین خواهد داشت؟

به گفته معاون دانشکده زبان‌های شرقی دانشگاه مطالعات خارجی شانگهای، این اقدام حزب کمونیست ویتنام هیچ ارتباطی با اختلافات داخلی حزبی ندارد، بلکه در راستای تقویت ساختن یک کشور سوسیالیستی قانونمند «متعلق به مردم، برخاسته از مردم و برای مردم» و تحقق معماری سیاسی «رهبری حزب، مدیریت دولت و حاکمیت مردم» انجام شده است. هدف از این اقدام، پیشبرد یکپارچه نتایج علنی مبارزه با فساد، اعلام مبارزه بی‌حد و مرز با فساد به جهان خارج، و تقویت اجماع درونی حزب در زمینه «مبارزه با فساد، مبارزه با منفی‌گرایی و مبارزه با اسراف» است که نقش «هشداردهنده» را ایفا می‌کند.

به نظر این کارشناس، مبارزه با فساد تأثیر منفی بر عملکرد قدرت در داخل حزب کمونیست یا توسعه اقتصادی ویتنام نخواهد گذاشت و به روابط از پیش تعیین شده چین و ویتنام نیز لطمه‌ای وارد نخواهد کرد. ویتنام به سیاست عمل‌گرایانه خود در قبال چین ادامه خواهد داد و همچنان به دنبال یادگیری از چین در زمینه‌های مختلف و همکاری عمیق با این کشور خواهد بود.

چه اتفاقی افتاده است؟

نگوین شوان فوک:

او که سابقه عضویت در دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست ویتنام در دوره‌های یازدهم و دوازدهم را داشت، از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۶ به عنوان معاون نخست وزیر فعالیت کرد و در سال ۲۰۱۶ به نخست وزیری رسید. در سال ۲۰۲۱ نیز به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد.

در ژانویه ۲۰۲۳، دفتر سیاسی حزب کمونیست ویتنام با درخواست استعفا و بازنشستگی نگوین شوان فوک موافقت کرد. بدین ترتیب، او اولین رهبر ارشد ویتنام پس از دوران نوسازی بود که به دلیل پذیرش مسئولیت استعفا داد.

بر اساس بیانیه مقامات ویتنامی، نگوین شوان فوک در دوران تصدی خود به عنوان نخست وزیر (۲۰۱۶-۲۰۲۱)، تلاش‌های زیادی در زمینه رهبری و هدایت اقدامات پیشگیری و کنترل همه‌گیری کووید-۱۹ انجام داد و به نتایج مهمی دست یافت.

با این حال، او باید مسئولیت سیاسی اشتباهات مرتکب شده توسط تعدادی از زیردستان خود، از جمله دو معاون نخست وزیر و سه وزیر را بر عهده می‌گرفت که تخلفاتی را مرتکب شده و عواقب بسیار جدی به بار آورده بودند. در نهایت، دو معاون نخست وزیر استعفا دادند و دو وزیر و تعدادی از مقامات دیگر تحت پیگرد قانونی قرار گرفتند. این دو معاون نخست وزیر، فام بین مین و وو دوک دام بودند که فام بین مین در پرونده رشوه‌گیری در پروازهای ویژه در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ و وو دوک دام در رسوایی افزایش قیمت کیت‌های تست کووید-۱۹ دست داشتند.

در این بیانیه آمده است که نگوین شوان فوک «به وضوح مسئولیت خود در قبال حزب و مردم را درک کرد» و به همین دلیل، درخواست استعفا و بازنشستگی خود را ارائه داد.

اما ماجرا به همین جا ختم نشد.

در دسامبر سال گذشته، دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست ویتنام اعلام کرد که نگوین شوان فوک را مورد توبیخ و هشدار قرار داده است.

وو ون تونگ:

او نیز سابقه عضویت در دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست ویتنام را داشت و در سال ۲۰۲۳ جانشین نگوین شوان فوک شد و به جوان‌ترین رئیس جمهور تاریخ ویتنام تبدیل شد.

با این حال، تنها یک سال بعد، در مارس ۲۰۲۴، به دلیل نقض ممنوعیت‌های رفتاری اعضای حزب کمونیست ویتنام، داوطلبانه از عضویت در دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست و سمت ریاست جمهوری استعفا داد.

وونگ دین هوهه:

در مارس ۲۰۲۱ به عنوان رئیس مجلس ملی ویتنام انتخاب شد و به یکی از اعضای «گروه چهار نفره» رهبری ارتقا یافت.

در آوریل ۲۰۲۴، به دلیل دست داشتن در یک رسوایی فساد، استعفای خود را از عضویت در دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست و ریاست مجلس ملی ویتنام اعلام کرد.

بیانیه رسمی حاکی از آن است که «تخلفات و اشتباهات وونگ‌دین هوهه باعث ایجاد افکار عمومی نامطلوب و بدنامی شده و به اعتبار حزب، دولت و شخص او آسیب رسانده است.» دلیل مشخص این امر، دخالت دستیار او در یک پرونده فساد و متعاقباً تحت پیگرد قرار گرفتن او بود.

در نوامبر همان سال، دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست ویتنام مجازات‌های وونگ دین هوهه و وو ون تونگ را بررسی کرد. وو ون تونگ و وونگ دین هوهه در دوران تصدی خود، مقررات حزب و دولت در مورد انجام وظایف، اجرای وظایف محول شده و مبارزه با فساد و منفی‌گرایی را نقض کردند؛ مقررات مربوط به ممنوعیت‌های رفتاری اعضای حزب و مسئولیت الگو بودن را نقض کردند؛ و باعث ایجاد عواقب جدی، افکار عمومی نامطلوب و آسیب رساندن به اعتبار حزب و دولت شدند.

وونگ دین هوهه به مجازات توبیخ محکوم شد، در حالی که وو ون تونگ به دلیل بیماری موقتاً از مجازات معاف شد.

له مینه خای:

از سال ۲۰۲۱ به عنوان معاون نخست وزیر و دبیر کمیته مرکزی حزب کمونیست ویتنام در دوره سیزدهم فعالیت می‌کرد. در تغییرات پرسنلی سال ۲۰۲۳، او جانشین فام بین مین شد که به دلیل رسوایی فساد در دوران همه‌گیری استعفا داده بود و به اولین معاون نخست وزیر ویتنام تبدیل شد.

در ۳ اوت ۲۰۲۴، له مینه خای به دلیل «نقض مقررات حزب در انجام وظایف و مسئولیت‌ها، نقض ممنوعیت‌های رفتاری اعضای حزب کمونیست ویتنام، عدم ایفای نقش الگو بودن و نقض مقررات مبارزه با فساد و منفی‌گرایی»، از سمت دبیری کمیته مرکزی و عضویت در کمیته مرکزی استعفا داد. در ۲۶ اوت همان سال، مجلس ملی او را از سمت معاونت نخست وزیری برکنار کرد.

درس گیری از تجربیات چین

به نظر این کارشناس، اطلاق عنوان «مبارزه سیاسی داخلی» به مبارزه گسترده با فساد در ویتنام، یک گمانه‌زنی غیرمسئولانه است. این اقدام ویتنام هیچ ارتباطی با اختلافات داخلی حزبی ندارد، بلکه یک سیگنال سیاسی قاطع برای توقف‌ناپذیری مبارزه با فساد پس از آغاز «عصر جدید ظهور ملت ویتنام» است.

ویتنام از اوایل دهه ۱۹۹۰ مبارزه با فساد را آغاز کرده و فساد را یکی از «چهار بحران بزرگ» پیش روی خود می‌داند.

در سال ۱۹۹۰، دولت ویتنام تصمیم شماره ۲۴۰ را صادر کرد و «آغاز مبارزه با فساد» را در سراسر کشور اعلام کرد. از سال ۲۰۱۱، زمانی که نگوین فو ترونگ به عنوان دبیرکل حزب کمونیست ویتنام انتخاب شد، به طور فعال به مبارزه با فساد پرداخت. در مه ۲۰۱۲، پنجمین نشست کمیته مرکزی یازدهمین دوره حزب کمونیست ویتنام، کمیته راهبری مرکزی پیشگیری و مبارزه با فساد را تأسیس کرد که مستقیماً تحت رهبری دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست قرار داشت و نگوین فو ترونگ شخصاً ریاست آن را بر عهده گرفت.

از زمان برگزاری دوازدهمین کنگره حزب کمونیست ویتنام در ژانویه ۲۰۱۶، شدت مبارزه با فساد به طور قابل توجهی افزایش یافته و وارد «مرحله مبارزه جامع با فساد» شده است. پرونده‌های بزرگ و مهم بدون هیچ «منطقه ممنوعه» و «تبعیضی» به طور جدی مورد بررسی قرار گرفته‌اند و صدها مقام دولتی و مدیر اجرایی شرکت‌ها دستگیر شده‌اند. این اقدامات حتی به بالاترین سطوح مقامات کمیته مرکزی و دفتر سیاسی نیز رسیده و عملیات مبارزه با فساد به حوزه‌های انرژی و مالی که شریان‌های حیاتی اقتصاد کشور هستند، نفوذ کرده است.

بر اساس «شاخص ادراک فساد» سازمان شفافیت بین‌الملل، امتیاز ویتنام از ۲۹ (از ۱۰۰ امتیاز که هر چه بالاتر باشد، شفافیت بیشتر است) در سال ۲۰۱۱ با رتبه ۱۱۲، به ۴۰ با رتبه ۸۸ در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است.

به گفته این کارشناس، اگرچه نگوین فو ترونگ در دوران تصدی خود به عنوان دبیرکل حزب کمونیست ویتنام، دستاوردهای چشمگیری در زمینه مبارزه با فساد داشته است، اما فساد پنهان در ویتنام همچنان ریشه‌دار است.

او اظهار داشت که ویتنام در حال حاضر از چین در زمینه اصلاح کار حزبی و انجام یک «انقلاب خودی» یعنی مبارزه با فساد و ترویج پاکدامنی، درس می‌گیرد. ما هشت آیین‌نامه و اصلاح «چهار گرایش نامطلوب» را داریم، اگرچه نام‌ها متفاوت هستند، اما محتوای اصلی یکسان است. ویتنام نیز می‌خواهد به «جایی برسد که کسی جرأت فساد نداشته باشد، نتواند فساد کند و نخواهد فساد کند» و می‌خواهد فساد پنهان را ریشه‌کن کند که این امر مستلزم برخورد با افراد مسئول است.

«ترساندن مار با نشان دادن چوب»

«به بیان ساده، افرادی که در این دور از مناصب حزبی برکنار شدند، مستقیماً فاسد نبودند، بلکه در رهبری ناتوان بودند.» به گفته فونگ چائو، ویتنام این بار مدام مسائل را بیرون می‌کشد و لایه به لایه افشا می‌کند. استعفای داوطلبانه، مجازات حزبی و اکنون برکناری از تمامی مناصب حزبی، عمدتاً به منظور افشای لایه به لایه دستاوردهای مبارزه با فساد در داخل و ایجاد اجماع برای ایجاد یک سازوکار کارآمد ضد فساد است.

وی افزود: از زمان روی کار آمدن دبیرکل حزب کمونیست ویتنام، تو لام، برای پیشبرد دور جدید اصلاحات، باید اقداماتی انجام شود و رویکرد او در زمینه مبارزه با فساد، توقف‌ناپذیری، عدم وجود مناطق ممنوعه و عدم وجود سقف است.

فونگ چائو توضیح داد: «تو لام این کار را برای ترساندن مار با نشان دادن چوب و برای اصلاح فساد پنهان و ریشه‌کن کردن بیماری‌های مزمن انجام می‌دهد.»

فونگ چائو توضیح داد: برای دستیابی به این هدف، تو لام باید برخی از تفکرات قالبی قبلی در مورد نحوه برخورد با مسائل فساد را تعدیل کند و امیدوار است با تأکید بر عدم وجود افراد خاص در داخل حزب، ترساندن مار با نشان دادن چوب و شکستن «قاعده نانوشته معافیت مقامات ارشد»، تصویر حزب و کشور را بهبود بخشد و ساخت و ساز حاکمیت قانون سوسیالیستی را ترویج کند.

فونگ چائو معتقد است که «مشت آهنین» ضد فساد حزب کمونیست ویتنام تأثیر منفی بر عملکرد قدرت در داخل حزب یا توسعه اقتصادی ویتنام نخواهد گذاشت.

وی خاطرنشان کرد: این رهبران «در سطح ملی» ویتنام در واقع داوطلبانه استعفا داده‌اند و به طور داوطلبانه اعتراف‌نامه‌ای کتبی به حزب ارائه کرده‌اند. در حال حاضر، این روند از طریق رویه‌های تعیین‌شده حزبی پیش می‌رود و نشانه‌ای از فرود آرام یک اکوسیستم سیاسی است. این موضوع باعث ایجاد آشفتگی سیاسی یا تمایلات بی‌ثباتی در داخل حزب نشده است. کل روند صلح‌آمیز است و نشان می‌دهد که مردم نیز از اقدامات برای ایجاد یک اکوسیستم سیاسی «پاک و درستکار» حمایت و پشتیبانی می‌کنند.

«ویتنام در واقع هنوز هم می‌خواهد با نشان دادن چوب، مار را بترساند، به این معنی که هیچ‌کس نباید با طراحی سطح بالای کمیته مرکزی حزب کمونیست ویتنام مخالفت کند. تو لام در واقع به توافق کامل با مقامات ارشد کمیته مرکزی حزب کمونیست ویتنام رسیده است.»

فونگ چائو گفت: مبارزه با فساد فقط می‌تواند توسعه اقتصادی را ترویج کند. حزب کمونیست ویتنام در گذشته «مبارزه با فساد به سبک کوره» را ترویج می‌کرد و اینکه آیا در آینده اصطلاحات جدیدی وجود خواهد داشت یا خیر، همچنان ارزش انتظار دارد.

وی پیش‌بینی کرد که با توجه به اینکه ویتنام ابتدا باید صنعتی شدن را محقق کند و در مرحله دوم در سال 2045 به یک کشور با درآمد بالا تبدیل شود، تو لام انتظار می‌رود که به طور مداوم بسته‌های سیاستی جدیدی را برای توسعه اقتصاد ویتنام معرفی کند و این تلاش‌ها قوی‌تر از تلاش‌های نگوین فو ترونگ خواهد بود.

ادامه سیاست عمل‌گرایانه در قبال چین

فونگ چائو در مورد جهت‌گیری روابط چین و ویتنام در آینده، ارزیابی خوش‌بینانه‌ای ارائه داد. وی گفت: تغییرات در وضعیت سیاسی ویتنام تأثیری بر روابط چین و ویتنام نخواهد گذاشت و ویتنام به سیاست عمل‌گرایانه خود در قبال چین ادامه خواهد داد.

فونگ چائو گفت: تو لام یک رهبر با هوش سیاسی است و بسیاری از ایده‌های او به سمت چین متمایل است. به عنوان مثال، او پس از تصدی رهبری حزب، در کوتاه‌ترین زمان ممکن از چین بازدید کرد. علاوه بر این، ویتنام با کمبود ظرفیت تولید برق مواجه است و آلودگی در این کشور بسیار جدی است و توسعه نیروگاه‌های زغال‌سنگ با موانعی روبرو است، در حالی که چین خود یک رهبر جهانی در زمینه کربن‌خنثی‌سازی است و می‌تواند بهترین راه حل‌ها را به ویتنام ارائه دهد.

«چین و ویتنام دارای نظام‌های اجتماعی یکسانی هستند، سرنوشت آنها به هم گره خورده است و همفکری و سرنوشت مشترک، بارزترین ویژگی‌های روابط چین و ویتنام هستند.»

فونگ چائو توصیف کرد که ویتنام با پیروی از چین، زنجیره صنعتی آسیای شرقی در حال تسریع ادغام و سازماندهی مجدد است و کشورهای منطقه‌ای در بالادست و پایین‌دست زنجیره صنعتی از درک ذاتی «شما گوشت می‌خورید، من آبگوشت» فراتر رفته‌اند. در حال حاضر، «سه ابتکار جهانی» پیشنهادی چین (یعنی ابتکار توسعه جهانی، ابتکار امنیت جهانی و ابتکار تمدن جهانی) با استقبال فعال کشورهایی از جمله ویتنام روبرو شده است و ارتباطات متقابل را تسریع می‌کند، دست در دست هم یک پلتفرم پیشرو برای همکاری در زمینه نیروهای مولد جدید ایجاد می‌کند و یک زنجیره صنعتی و زنجیره تأمین پایدار و بدون مانع فرامرزی ایجاد می‌کند.

در حال حاضر، اقتصادهای چین و ویتنام عمیقاً به هم گره خورده‌اند و چین به عنوان یک کشور بزرگ تولیدی با زنجیره صنعتی کامل، امیدوار است با همکاری با کشورهای سرمایه‌گذار در ویتنام، همکاری در بازار ثالث را توسعه دهد، یک اکوسیستم تجاری «ساخت جاده ابریشم» ایجاد کند، نه تنها به ویتنام اجازه «نوشیدن آبگوشت» را بدهد، بلکه به آنها اجازه «خوردن گوشت» را نیز بدهد و واقعاً به یک وضعیت برد-برد متقابل دست یابد.

امسال هفتاد و پنجمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک بین چین و ویتنام و «سال تبادلات فرهنگی چین و ویتنام» است. فونگ چائو معتقد است که «اتصال نرم» مانند تبادلات فرهنگی برای هر دو کشور بسیار ضروری است. اگر کار «اتصال نرم» به اندازه کافی خوب انجام نشود، حمایت از «اتصال سخت» دشوار خواهد بود. اعتماد سیاسی بین چین و ویتنام به طور مداوم در حال بهبود است، ارتباطات رسمی بین سیاستمداران بسیار روان است و دستاوردهای همکاری در زمینه‌های مختلف مشهود است و نکات برجسته‌ای وجود دارد.

وی گفت: ویتنام از برخی از تجربیات اصلاحات و گشایش چین بهره‌مند شده است و در زمینه‌های مختلف از چین یاد می‌گیرد و همکاری عمیقی را انجام می‌دهد. چین نیز همواره قادر بوده است برخی از نیازهای واقعی ویتنام را با ترکیب توانایی‌های واقعی خود و گام‌های خود برای خروج به خارج از کشور، برآورده کند.

شایان ذکر است که از دیدگاه بلندمدت‌تر، در زمینه مهار چین توسط ایالات متحده، نحوه پاسخگویی کشورهای آسیای جنوب شرقی به فشار خارجی «انتخاب طرف» نیز چالشی برای ویتنام است.

به تازگی، ایالات متحده اعلام کرد که با ویتنام به توافق تجاری دست یافته است که مفاد مربوط به «ترانزیت کالا» در آن به طور گسترده به عنوان تلاشی برای تضعیف موقعیت چین تفسیر شده است. بسیاری از کارشناسان خاطرنشان کرده‌اند که با توجه به اینکه زنجیره تأمین کشورهای آسیای جنوب شرقی به شدت با چین ادغام شده است و سیستم صنعتی بومی هنوز شکل نگرفته است، این مفاد ممکن است تأثیر عمیقی بر ویتنام داشته باشد و الگوی توسعه کل منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.

فونگ چائو خاطرنشان کرد که به دلیل وابستگی به بازارهای صادراتی، «دیپلماسی بامبو» و ملاحظات منافع واقعی، زمانی که ترامپ در 2 ژوئیه به طور یکجانبه اعلام کرد که به توافق با ایالات متحده و ویتنام دست یافته است، رسانه‌های رسمی ویتنام واکنشی نشان ندادند.

وی خاطرنشان کرد که مفاد مربوط به «حمل و نقل» منجر به سه چالش برای شرکت‌های صادراتی چینی می‌شود: جلوگیری از تجارت ترانزیتی، کاهش صادرات کالاهای واسطه‌ای و افزایش هزینه‌ها برای شرکت‌های چینی در ویتنام. برای شرکت‌های چینی که به خارج از کشور می‌روند، این بدان معناست که مدل «ترانزیت ویتنام» به پایان رسیده است و باید یک اکوسیستم تجاری «ساخت جاده ابریشم» با زنجیره صنعتی عمیقاً جاسازی شده ایجاد کنند تا بتوانند این وضعیت را بشکنند.​