تشدید درگیریها میان تایلند و کامبوج: جنگی فراتر از انتظار در جنوب شرق آسیا
رسانههای چینی
ترجمه مجله جنوب جهانی
بانکوک/پنومپن – ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۵ – درگیریهای مرزی میان تایلند و کامبوج که از دیرباز وجود داشته، اکنون به سطح بیسابقهای از خشونت رسیده است. این درگیریها که پیش از این به نزاعهای محدود مرزی شناخته میشد، در روزهای اخیر به تبادل آتش سنگین و حملات هوایی گسترده تبدیل شده و جان دهها نفر را گرفته است.
آغاز درگیریها و تشدید خشونت
در هفتههای اخیر، تنشها در مرز دو کشور به سرعت افزایش یافت و در نهایت به درگیری نظامی تمامعیار تبدیل شد. ارتش کامبوج با استفاده از راکتاندازهای ۱۲۲ میلیمتری «گراد» ساخت شوروی، حملات گستردهای را علیه شهرهای مرزی تایلند انجام داد. این حملات پادگانهای نظامی، بیمارستانها، منازل مسکونی، پمپ بنزینها و حتی فروشگاههای زنجیرهای را هدف قرار داد که منجر به کشته شدن بیش از ۱۰ غیرنظامی تایلندی شد؛ از جمله ۶ نفر که در یک فروشگاه هدف قرار گرفتند.
در واکنش، ارتش تایلند نیز با تغییر رویکرد معمول خود، ۱۰ فروند جنگنده اف-۱۶ خود را به پرواز درآورد و طی دو حمله هوایی، دو مقر لشکر پیادهنظام کامبوج را به طور کامل منهدم کرد. این سطح از خشونت نشاندهنده عمق خصومت و عصبانیت فزاینده میان دو کشور است.
ریشههای تنش: گذشتهای پرفراز و نشیب و اختلافات مرزی
اگرچه تایلند و کامبوج هر دو کشورهایی با اکثریت بودایی و اعضای انجمن کشورهای جنوب شرق آسیا (آ.سه.آن) هستند، اما روابط تاریخی آنها مملو از اختلافات و رقابت است. از زمان امپراتوری خمر در دوران سلسله تانگ چین، که قلمرو وسیعی را دربر میگرفت، تا ظهور اقوام تایی و سپس استعمار فرانسه، این دو کشور همواره درگیر نزاعهای ارضی بودهاند. معابد باستانی خمر که اغلب در مناطق کوهستانی و مرزی قرار دارند، از جمله معبد «پریاه ویهر»، همواره محل مناقشه و درگیری بودهاند.
این اختلافات تاریخی، در کنار احساسات ملیگرایانه در هر دو کشور، به راحتی به تنشهای داخلی و خارجی دامن میزند. درگیریهای اخیر در نزدیکی معابد مرزی، بار دیگر ثابت کرد که این اماکن مقدس، به راحتی میتوانند به صحنه نبرد تبدیل شوند.
جرقه جنگ: «ماجرای مکالمه تلفنی» و پیامدهای سیاسی
تحلیلگران معتقدند که نقطه اوج این تنشها، حادثهای بود که به «ماجرای مکالمه تلفنی» معروف شد. این واقعه شامل افشای مکالمه خصوصی میان «پائتونگتارن شیناواترا»، نخستوزیر تایلند (نماینده جناح تاکسین شیناواترا) و «هون سن»، نخستوزیر سابق کامبوج، بود.
«تاکسین شیناواترا» و «هون سن» روابط نزدیکی داشتند و تاکسین در دوران تبعید خود از تایلند، بارها در کامبوج پناه گرفته بود. دولت «پائتونگتارن»، که ادامه دهنده سیاستهای «تاکسین» بود، تلاش میکرد تا تنشهای مرزی را کاهش دهد. با این حال، ارتش تایلند و جناحهای محافظهکار، که مخالف سرسخت تاکسین هستند، از این اختلافات برای تضعیف دولت استفاده میکردند.
در ماه مه ۲۰۲۵، پس از یک درگیری محدود مرزی، ژنرال «بونسین»، فرمانده ارتش منطقه دوم تایلند، بدون توجه به دستورات دولت، نیروهای زیادی را به مرز اعزام کرد و مرز را بست. این اقدام، دولت را در موقعیت دشواری قرار داد.
در ۱۵ ژوئن، «هون سن» و «پائتونگتارن» مکالمهای خصوصی داشتند که در آن پائتونگتارن از هون سن خواست تا به تنشها دامن نزند و حتی ژنرال بونسین را «دیوانه» توصیف کرد. اما روز بعد، هون سن این مکالمه را افشا کرد که به شدت در تایلند جنجالبرانگیز شد. این افشاگری، پائتونگتارن را در معرض اتهامات «خیانت» و «وطنفروشی» قرار داد و به سرعت منجر به تعلیق وی توسط دادگاه قانون اساسی تایلند شد.
افشای این مکالمه، «هون سن» را به عنوان «نابودکننده صلح» در منطقه معرفی کرد. این اقدام، تنها نیروی «طرفدار کامبوج» در دولت تایلند را از بین برد و در نهایت به جبهه «تاکسین» و «پائتونگتارن» این امکان را داد که برای بقا و انتقام، به سمت اقدامات تهاجمی علیه کامبوج حرکت کنند.
در پی این اتفاقات، روابط دو کشور به سرعت رو به وخامت گذاشت. تایلند شروع به تعقیب «گو آن»، سرمایهدار کامبوجی نزدیک به هون سن در تایلند، کرد و فعالیتهای مربوط به کلاهبرداریهای سایبری فرامرزی را به شدت سرکوب کرد. اتهامات متقابل «تاکسین» مبنی بر «بیوفایی هون سن» و «هون سن» مبنی بر «بیوفایی تاکسین به پادشاه تایلند»، روابط دو رهبر را به طور کامل قطع کرد.
تشدید درگیریها و ورود مینهای جدید
در اواخر ژوئیه، مینهای جدیدی در مرز تایلند و کامبوج پیدا شد که منجر به زخمی شدن چندین سرباز تایلندی شد. دولت تایلند در واکنش، سفیر کامبوج را اخراج و سفیر خود را از کامبوج فراخواند، که به منزله قطع موقت روابط دیپلماتیک بود.
در ۲۴ ژوئیه، درگیریهای مسلحانه به اوج خود رسید. هر دو طرف یکدیگر را به آغاز درگیری متهم کردند. ارتش کامبوج در شش نقطه مرزی به طور همزمان به مواضع تایلند حمله کرد و از راکتاندازهای «گراد» برای گلولهباران عمق خاک تایلند استفاده کرد. همزمان، پیادهنظام کامبوج با نفوذ از مسیرهای کوهستانی مسدود شده، دو معبد مورد مناقشه را اشغال کرد.
در پاسخ، ارتش تایلند با استفاده از جنگندههای اف-۱۶، حملات هوایی گستردهای را علیه اهداف نظامی کامبوج، از جمله مقرهای فرماندهی لشکر، مواضع تانک و راکتانداز، و جادههای منتهی به خط مقدم، انجام داد. این درگیریها، بزرگترین نبرد نظامی در منطقه از دهه ۱۹۸۰ تاکنون است.
در حالی که تایلند از نیروی هوایی قویتری برخوردار است و توانسته اهداف نظامی کامبوج را با دقت هدف قرار دهد، کامبوج با تکیه بر تعداد زیاد توپخانه قدیمی خود، به حملات بیهدف علیه مناطق غیرنظامی تایلند ادامه میدهد. این حملات منجر به کشته شدن بیش از ۱۰ نفر (عمدتاً غیرنظامی) و زخمی شدن دهها نفر دیگر در تایلند شده است. همچنین، صدها روستا و دهها هزار نفر در مناطق مرزی تایلند مجبور به تخلیه شدهاند.
در بعدازظهر ۲۴ ژوئیه، نیروی هوایی تایلند دومین موج حملات هوایی خود را علیه اردوگاهها و مواضع توپخانه و تانک کامبوج آغاز کرد و همچنین حملات زمینی را علیه نیروهای کامبوج به راه انداخت.
جنگ اطلاعات و دیپلماسی
همزمان با درگیریهای نظامی، جنگ اطلاعاتی و دیپلماتیک نیز شدت گرفته است. کامبوج ادعا میکند که یک جنگنده تایلندی را سرنگون کرده، در حالی که تایلند شایعه «فرار هون سن به چین» را منتشر کرده است. هیئتهای دیپلماتیک دو کشور در سازمان ملل متحد یکدیگر را به تجاوز متهم میکنند. «انور ابراهیم»، رئیس دورهای آ.سه.آن، خواستار آتشبس و مذاکره شده و چین نیز از «نگرانی عمیق» خود از درگیریها ابراز نگرانی کرده و از طرفین خواسته است اختلافات را به درستی حل و فصل کنند.
قمار کنترلنشده: انگیزههای داخلی و آینده نامشخص
این جنگ، در واقع یک قمار سیاسی کنترلنشده است که از انگیزههای داخلی در هر دو کشور نشأت میگیرد. به نظر میرسد که کامبوج برای این درگیری آمادهتر بوده است. هدف استراتژیک کامبوج ممکن است این باشد که با استفاده از ابزارهای نظامی محدود، فشار استراتژیک تایلند را بشکند، با یک پیروزی مخاطرهآمیز ثبات سیاسی داخلی خود را تقویت کند و به تضعیف دولت تاکسین و کاهش ثبات داخلی تایلند کمک کند.
به عبارت سادهتر، «هون سن» قصد داشت «تاکسین» را به طور کامل از بین ببرد، اما در نهایت منجر به ضربه بزرگتر تایلند به کامبوج شد. از این رو، او مجبور شد به سمت اقدامات جسورانه نظامی برود تا کنترل تنشها با تایلند را دوباره به دست آورد. برای تایلند نیز، این درگیری پیامد اجتنابناپذیر اقدامات ارتش و جناحهای محافظهکار علیه «تاکسین» است.
ارتش تایلند برای تضعیف «تاکسین»، بارها مذاکرات صلح را به هم زده و به درگیریها دامن زده است. اکنون دولت «پائتونگتارن» خود را در میان آتش دو جبهه، یعنی ارتش تایلند و کامبوج، گرفتار میبیند و مجبور است برای بقا، از «جنگطلبان» نیز جنگطلبتر به نظر برسد.
تضادهای تاریخی درونی دو کشور، با انگیزههای «هون سن» برای «جنگ با دشمن خارجی برای تثبیت داخلی» در کامبوج، و انگیزههای ارتش و محافظهکاران تایلند برای «تحریک دشمن خارجی برای کنترل تاکسین»، در نهایت هرگونه امکان صلح را از بین برده و طرفین را به یک وضعیت کنترلناپذیر سوق داده است.
در حال حاضر، هیچ یک از طرفین جرات عقبنشینی ندارد، زیرا افکار عمومی داخلی تحریک شده و هرگونه ضعف به منزله «خیانت» تلقی خواهد شد. بنابراین، روابط دو کشور در یک مارپیچ نزولی گرفتار شده است و این دو همسایه، که ساختارهای اقتصادی بسیار مکملی دارند، برای مدت طولانی در فضای خصومت باقی خواهند ماند.
چشمانداز آینده: درگیریهای محدود و بدون راهحل فوری
خبر خوب این است که در حال حاضر، هیچ نشانهای از بسیج گسترده نیروها برای یک جنگ تمامعیار وجود ندارد. نه «هون سن» و نه ارتش تایلند، اراده و توانایی برای یک جنگ گسترده بر سر قلمرو را ندارند. درگیریها بیشتر برای حفظ آبرو و آسیب رساندن به طرف مقابل است؛ درگیریهای محدود خوب است، اما یک جنگ تمامعیار برای هیچیک از طرفین قابل تحمل نیست.
بنابراین، انتظار میرود که درگیریهای بزرگ رخ ندهد، اما درگیریها و رویاروییهای مرزی کوچک برای مدت طولانی ادامه یابد. نیروی نظامی تایلند به مراتب قویتر از کامبوج است و احتمالاً از نیروی هوایی برتر خود برای حملات مکرر علیه مواضع کامبوج استفاده خواهد کرد. در مورد کامبوج نیز، با وجود فقر، سربازان آن از اراده قوی برای نبرد برخوردارند و تعداد زیادی راکتانداز شوروی در اختیار دارند. پیشبینی میشود که گهگاه به سمت تایلند شلیک کنند و برای مدت طولانی فشار مرزی بر تایلند وارد کنند. این وضعیت، یعنی جنگهای خنثی در اطراف معابد مرزی و درگیریهای مسلحانه و توپخانهای در مقیاس کوچک، محتملترین سناریو برای روابط آینده تایلند و کامبوج خواهد بود.
عدم دخالت آمریکا و فرصت برای میانجیگری چین
در مورد نقش آمریکا در این درگیری، شواهدی مبنی بر دخالت مستقیم آمریکا وجود ندارد. اگرچه تایلند از جنگندههای اف-۱۶ آمریکایی استفاده میکند، اما آمریکا انگیزه یا تمایلی برای تحریک این درگیریها ندارد. این تصور که «پشت هر هرج و مرجی در اطراف چین، آمریکا قرار دارد»، بسیار سادهانگارانه است.
اما در مورد چین، با توجه به اینکه هم تایلند و هم کامبوج کشورهای دوست چین هستند و هیچ یک واقعاً قصد جنگ تا پای مرگ با دیگری را ندارند، ممکن است فرصتی برای میانجیگری چین وجود داشته باشد. پس از اینکه دو طرف از درگیری خسته شدند، اگر یک قدرت بزرگ منطقهای بیطرف میانجیگری کند، اگرچه نمیتواند ریشههای خصومت را به طور کامل از بین ببرد، اما میتواند به آتشبس و توقف درگیریها منجر شود.
این درگیریها، یک جنگ بیمعنی و غیرضروری است که میتوانست به طور کامل از آن جلوگیری شود. این دو کشور مانند روسیه و اوکراین یا اسرائیل و فلسطین نیستند که با تضادهای عمیق ژئوپلیتیکی مواجه باشند و «چارهای جز جنگ» نداشته باشند. این وضعیت ناگوار، نتیجه دسیسههای داخلی حاکمان، تحریکات ارتش و محافظهکاران تایلند برای سرنگونی دولت غیرنظامی، و اقدامات عجولانه «هون سن» بوده است که در نهایت منجر به خونریزی و گسترش جنگ شده و جان بسیاری از غیرنظامیان بیگناه را در خانههایشان، در پمپ بنزینها، و در مسیرهای معابد باستانی گرفته است.
امید به صلح از بین رفته و خون غیرنظامیان قربانی ریخته شده است. این همه نه برای کشور، نه برای عزت ملی، بلکه تنها برای منافع یک طبقه، یک گروه، یا حتی یک نفر بوده است. جانهای از دست رفته، واقعاً بیارزش تلف شدند.
چین باید قدردان صلح باشد، از آن دفاع کند، و نسبت به آشفتگیهای پیرامون خود هوشیار باشد. باید حقیقت پشت این وقایع پوچ را درک کند و عقلانیت و آرامش بیشتری را به این دنیای متناقض بیاورد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 