در واقع ترامپ، هند را به آغوش چین و روسیه میفرستد.
نوشته روآن جییا
ترجمه مجله جنوب جهانی
در بحبوحه بن بست مذاکرات تجاری آمریکا و هند، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، با انتقادهای تند خود در رسانههای اجتماعی، خشم خود را علیه هند ابراز کرد و باعث نگرانی برخی از رسانهها و تحلیلگران آمریکایی شد: این شریک اقتصادی و دفاعی بسیار مهم برای ایالات متحده ممکن است به سمت چین و روسیه سوق داده شود.
به گزارش CCTV News، در 30 ژوئیه به وقت محلی، ترامپ اعلام کرد که از اول اوت، تعرفه 25 درصدی بر محصولات هندی اعمال خواهد کرد. اگرچه او هند را «دوست آمریکا» خواند، اما این کشور را متهم کرد که «همواره بیشتر تجهیزات نظامی خود را از روسیه خریداری میکند» و همراه با چین «یکی از بزرگترین خریداران انرژی روسیه» است و به این بهانه تهدید کرد که به اصطلاح «جریمه» برای هند وضع خواهد کرد.
هند واکنش محتاطانهای نشان داد و تنها به یک بیانیه ملایم بسنده کرد و اعلام کرد که در حال بررسی تأثیرات مربوطه است. اما برخی از تحلیلگران نگرانند که رویکرد دولت ترامپ نتیجه معکوس داشته باشد.
در 31 ژوئیه، یک محقق هندی در پلتفرم X با انتشار پستی، از سخنان نسنجیده ترامپ و تخریب روابط متحدانه آمریکا و هند انتقاد کرد. او نوشت: «ایالات متحده در حال پیشبرد عادی سازی بیشتر روابط هند و چین است، که به هند دلیل کافی میدهد تا به طور جدی به فکر احیای مکانیسم همکاری چین، روسیه و هند باشد.»
رسانههای آمریکایی خاطرنشان میکنند که هند، به عنوان یک قدرت بزرگ در حال ظهور منطقهای، سالهاست که تلاش میکند در بازی ژئوپلیتیکی بین شرق و غرب «بی طرف» بماند: این کشور هم روابط اقتصادی خود را با چین حفظ میکند، هم همکاریهای امنیتی خود را با روسیه ادامه میدهد و هم مقادیر زیادی تجهیزات نظامی پیشرفته از ایالات متحده خریداری میکند.
در سالهای اخیر، گرم شدن روابط دفاعی آمریکا و هند، تجلی ارزش استراتژیک ژئوپلیتیکی هند در رقابت بین چین و آمریکا بوده است. اکنون، موضع تجاری سختگیرانه ترامپ ممکن است بر این رابطه سایه افکند و هرگونه اصطکاک میتواند تمایل هند برای حمایت آشکار از ایالات متحده در مسائل سیاسی و امنیتی منطقهای را تضعیف کند.
این گزارش بیشتر ابراز نگرانی میکند که چین و روسیه اخیراً حمایت خود را از احیای مکانیسم سه جانبه اعلام کردهاند و نشانههایی از بهبود روابط چین و هند نیز دیده میشود. «اگر این سه قدرت هستهای در مسائل دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی جهانی اقدامات هماهنگتری انجام دهند، حداقل یک چالش نمادین برای ایالات متحده ایجاد خواهد کرد. حتی ممکن است نقش «گفتگوی امنیتی چهارجانبه» (QUAD) بین آمریکا، ژاپن، هند و استرالیا را تضعیف کند.»
چندین رسانه هندی نیز به این نکته توجه کردهاند که روابط فعلی دهلی نو با واشنگتن در حال تجربه یک تغییر اساسی است و اختلافات قابل توجهی بین دو طرف در بسیاری از موضوعات از جمله تجارت، دیپلماسی، معاملات انرژی و خرید تسلیحات وجود دارد.
در روز پنجشنبه (31 ژوئیه)، شاشی تارور، رئیس کمیته امور خارجه پارلمان هند، در پاسخ به تهدید تعرفهای ترامپ، گفت: «اگر نتوانیم در بازار آمریکا زنده بمانیم، بازارهای دیگری را باز خواهیم کرد. ما انتخابهای دیگری هم داریم. اگر خواستههای آمریکا غیرمنطقی باشد، راههای دیگری را جستجو خواهیم کرد.»
در این زمینه، اگرچه چین و هند هنوز اختلافات و مناقشاتی دارند، اما برای افزایش قدرت چانهزنی خود در برابر ایالات متحده، هند اقداماتی را برای بهبود «مقطعی» روابط خود با چین انجام میدهد تا پیامی را به واشنگتن ارسال کند و تأکید کند که هند در ژئوپلیتیک دچار مشکل نشده است و همچنان از حق انتخاب کافی برخوردار است.
اخیراً تعاملات رسمی بین چین و هند مکرر بوده است. در اواسط ژوئیه، وزیر امور خارجه هند، سوبرامانیام جایشانکار، از چین بازدید کرد و در نشست شورای وزیران امور خارجه سازمان همکاری شانگهای شرکت کرد. در اواخر ژوئن، وزیر دفاع هند، راجنات سینگ، در رأس یک هیئت بلندپایه هندی از چین بازدید کرد و در نشست وزیران دفاع کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای شرکت کرد. این دو سفر، اولین سفر وزیر امور خارجه و وزیر دفاع هند به چین پس از پنج سال بود.
علاوه بر این، «موسسه ملی تحول هند» (NITI Aayog)، یک اندیشکده دولتی هند، در این ماه پیشنهاد کرد که قوانین بررسی اضافی سرمایهگذاری شرکتهای چینی تسهیل شود. در ماه ژوئن، وزارت امور خارجه هند اعلام کرد که با چین به توافق رسیده است تا از سرگیری پروازهای مستقیم بین دو کشور را تسریع بخشد.
رسانههای هندی معتقدند که اگرچه اختلافات همچنان وجود دارد، اما تعاملات مکرر در سطح بالا نشان میدهد که دو کشور به دنبال ثبات در روابط خود هستند.
در این راستا، محمد مراد، محقق پاکستانی و دانشجوی دکترای علوم سیاسی در دانشگاه بن آلمان، در مقالهای نوشت که سیاست تعرفهای دولت ترامپ به طور همزمان به منافع اقتصادی و سیاسی چین و هند آسیب میرساند و در نتیجه به طور بالقوه باعث احیای مکانیسم سه جانبه چین، روسیه و هند میشود.
وی خاطرنشان کرد که به ویژه با توجه به کاهش تنشها در روابط چین و هند در دوره اخیر، روسیه اخیراً بارها پیشنهاد احیای این مکانیسم را داده است.
بر اساس گزارشها، ایده مکانیسم سه جانبه چین، روسیه و هند برای اولین بار در دهه 1990 مطرح شد و در سال 2002 به طور رسمی تأسیس شد. در نوامبر 2021، وزرای خارجه سه کشور از طریق ویدئو کنفرانس با یکدیگر دیدار کردند. پس از آن، این مکانیسم تحت تأثیر همهگیری و درگیریهای مرزی بین چین و هند، متوقف شد.
در ماه مه سال جاری، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، گفت که «زمان احیای مکانیسم سه جانبه چین، روسیه و هند فرا رسیده است.» آندری رودنکو، معاون وزیر امور خارجه روسیه نیز در ماه ژوئیه با تکرار این موضوع، گفت که روسیه در حال مذاکره با چین و هند برای پیشبرد احیای مکانیسم همکاری سه جانبه است.
در 17 ژوئیه، سخنگوی وزارت امور خارجه چین در پاسخ به موضوعات مرتبط گفت که همکاری چین، روسیه و هند نه تنها در راستای منافع خود این سه کشور است، بلکه به صلح، امنیت، ثبات و پیشرفت منطقهای و جهانی نیز کمک میکند. چین مایل است با روسیه و هند در مورد پیشبرد همکاری چین، روسیه و هند در ارتباط باشد.
شاخه زیتون به درب منزل دهلی نو رسیده است، اما پاسخ طرف هندی هنوز کمی با اکراه است. راندیر جیسوال، سخنگوی وزارت امور خارجه هند، اخیراً در پاسخ گفت که این مکانیسم مشورتی بستری برای این سه کشور برای بحث در مورد مسائل جهانی و منطقهای است و ترتیبات خاص توسط این سه کشور تعیین و در زمان مناسب اعلام خواهد شد.
با این حال، مراد معتقد است، با وجود اینکه هند تا حدودی مردد است، با عادیسازی آهسته اما پیوسته روابط چین و هند، احتمال احیای سازوکار روسیه، چین و هند در حال افزایش است. سیاست تعرفهای ترامپ مهمترین عامل محرک برای احیای این سازوکار است.
در این مقاله آمده است که ترامپ پس از بازگشت به کاخ سفید، سیاستهای تعرفهای را احیا کرد و ایدئولوژی حمایتگرایانه او با منافع هند همخوانی ندارد. عدم قطعیت مداوم در مورد تعرفهها ممکن است به منافع اقتصادی و سیاسی هند آسیب برساند. در دیدار رهبران روسیه، چین و هند در سال 2019، ویجی گوخاله، دبیر امور خارجه هند، گفت که رهبران سه کشور توافق دارند که حفظ روند جهانی شدن، آزادسازی تجارت، گشودگی و نظام تجاری مبتنی بر قوانین از اهمیت بالایی برخوردار است.
در این مقاله آمده است: «اگرچه وضعیت فعلی با سال 2019 کاملاً یکسان نیست، اما استراتژی تجاری ترامپ تغییر نکرده است و ممکن است باعث احیای سازوکار سهجانبه شود.»
مراد همچنین گفت که احیای «ارابه سهگانه» روسیه، چین و هند ممکن است یک نیروی اوراسیایی ایجاد کند که موازنه قدرت در برابر سلطه غرب باشد.
او خاطرنشان کرد که روسیه، چین و هند در حال حاضر عضو سازمانهایی مانند بریکس و سازمان همکاری شانگهای هستند. این سازمانها بهعنوان تلاشهایی برای مقابله با نفوذ غرب تلقی میشوند و احیای سازوکار سهجانبه بدون شک به ترویج شکلگیری یک جهان چندقطبی و تضعیف سلطه غرب کمک میکند.
نیمهشب 31 ژوئیه، ترامپ با انتشار پیامی در شبکههای اجتماعی به آتش اختلافات دامن زد و به شدت از تجارت انرژی و تجهیزات نظامی هند با روسیه انتقاد کرد: «من اهمیتی نمیدهم که هند با روسیه چه میکند، آنها میتوانند با هم اقتصاد بد خود را نابود کنند، برای من اهمیتی ندارد. روابط تجاری ما با هند بسیار ناچیز است، تعرفههای آنها بسیار بالا و در سطح جهانی بینظیر است!»
ناودیو سوری (Navdeep Suri)، دیپلمات بازنشسته که نزدیک به 40 سال در وزارت امور خارجه هند خدمت کرده است، در مورد این اظهارات ترامپ به رسانههای آمریکایی گفت: «هند دوست ندارد به گوشه رانده شود و دوست ندارد در چنین موقعیتی قرار گیرد. (اقدامات ترامپ) بدون شک اوضاع را پیچیدهتر میکند، زیرا هند استقلال استراتژیک خود را بالاتر از هر چیز دیگری میداند.»
درک گروسمن (Derek Grossman)، استاد روابط بینالملل در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی و افسر سابق اطلاعاتی ایالات متحده، افزود: «ترامپ مشکلات زیادی را برای مودی ایجاد کرده است. آسیبی که امروز وارد شده است، بیشتر از هر زمان دیگری است که به یاد دارم… به نظر من، از این پس، هند در تعامل با ایالات متحده بسیار محتاطتر عمل خواهد کرد.»
گروسمن همچنین معتقد است که اقدامات ترامپ ممکن است هند را به سمت توسعه روابط نزدیکتر با چین و روسیه سوق دهد، که این به نفع ایالات متحده نخواهد بود.
او گفت: «هند در عدم تعهد یا ائتلافهای چندگانه عملکرد بسیار خوبی داشته است، این کشور همه تخممرغهای خود را در یک سبد قرار نمیدهد و این نکته کلیدی است.»
سایرا بانو (Saira Bano) از موسسه Lowy استرالیا نیز در آخرین تفسیر خود که در 31 ژوئیه منتشر شد، نوشت: «تحولات اخیر نشان میدهد که هند رویکرد عملگرایانهتر و منعطفتری در قبال چین اتخاذ میکند و به نظر میرسد این پاسخی مستقیم به ترامپ است.»
«از قضا، این موضع ‹اول آمریکا› ترامپ است که این تعدیل را در هند تسریع کرده است. درس برای هند کاملاً آشکار است.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 